Кіріспе

Перулік жергілікті халықтар тілі Урариналар - Перудің Амазонка бассейні (Лорето) түпкүллі халқы, олар Чамбера, Уритуяку және Корриентес өзендерінің аңғарларында тұрады. Археологиялық және тарихи деректерге сүйенсек, олар ғасырлар бойы қазіргі Перудің солтүстік-шығысындағы Чамбера алабында өмір сүрген. Уарариналар өздерін Кача (лат. "адам"), ал этнологтар оларды Урарина этнонимімен біледі. Уараринаның жергілікті жергілікті термині - Шимаку, оны Уарарина қорлаушы деп санайды, өйткені бұл кечуа термині "не сенімді" дегенді білдіреді. "Урарина" этнонимі кечуа тілінен аударғанда uray деген сөз төмен деген мағынаны білдіреді, ал rina runa немесе адамдарды білдіреді. Уарарина кечуа тілінде uray runa немесе төменгі немесе өзеннен төменгі адамдар деп аударылады.

Қоғам және мәдениет

Уарарино қоғамы мен мәдениетіне аймақтың этнографиялық әдебиетінде аз көңіл бөлінді, ал Перу Амазониясының энциклопедиялық жанрында тек кейде ғана сілтеме жасалды. Урарина халықтарының есебі Кастильо, неміс этнологы Г. Тессманн өзінің "Die Indianer Nordost Peru" еңбегінде және миссионерлер мен қазіргі кездің саяхатшыларының байқауларымен шектеледі. Уарариналар жартылай жылжымалы аңшылық және бау-бақша шаруашылығы қоғамы, олардың саны шамамен 2000 адам. Урарина қоныстары Чамбера алабындағы көптеген өзендер мен өзендердің су тасқынынан бос шеттерінде биік жерде (рестингаларда) немесе бөгеттерде орналасқан бірнеше ұзын үй топтарынан тұрады. Елді мекендер жыл сайынғы жаңбырлы маусымда (қараша қараша мен мамыр аралығында) су тасқынына ұшырайтын төменгі аумақтармен (тахуампа және бахиалдар) шектеледі. Урариннің жергілікті саясаты туыстық байланыстар мен эпизодикалық саяси одақтар, алмасу қатынастары және дау-дамай арқылы біріккен демондар арасындағы күш тепе-теңдігінің меркурийлік теңгерімімен сипатталады. Живароандықтармен және жоғары Амазонканың тупи-гуарани тілдес кокама-кокамиллалық жергілікті халықтарымен қоршалған Ураринада жанды космологиялық жүйе бар. Бұл аяуаска шаманизміне негізделген, ол Бругмансия суавеоленс терең ритуалға негізделген тұтынуға негізделген. Уарарина әдетте қалыңдықтарға қызмет көрсетуді, некеден кейінгі тұрғын үйдің укорилокалды үлгілерін, борыштық пионаж және сестриндік полигинияны қолданады. Ерлер аң аулау және шамандық қабілеттері үшін бағаланса, Урарина әйелдері қолөнер шеберлігі үшін де танымал: әйелдер пальма талшықтарынан тоқылған баспа кілем, аспаптар мен аулықтарды жақсы жасайды.

Тіл

Терренс Кауфман (1990) тілдік оқшаулау немесе жіктелмеген тіл ретінде жіктелген Урарина тілін құжаттау қазір жүріп жатыр. Урариндер арасында тілдік жұмыс жасауды алғаш рет SIL International бастады.

Мифология

Уараринаның су тасқыны туралы аңызы бар, онда бір адам cudí (amasiza, Erythrina elei) ағашына көтеріліп, су тасқынынан құтқарылды; ер адамның әйелі сол ағашта тұрып жатқан термит ұясына айналды, ал олардың екі ұлы құсқа айналды. Кейін ол адам басқа әйелге үйленді, ол біріншіден, бірінен кейін бірі жылан, жәндік және алып құмырсқаны шақырып, одан қашып құтылу үшін сәтсіз әрекет жасады. Тағы бір Урарина су тасқыны аңызында, аяуаска құдайының қызының секіруімен, "рухтардың хтондық әлеміне бастау бере отырып", кассава сырасы мерекесі кезінде су тасқыны пайда болды. Уарариналар сырттан келгендердің зорлық-зомбылығы туралы күрделі аңыздар мен әңгімелер айтуды жалғастырады, бұл тарихи тұрғыдан алғанда, мәжбүрлі еңбекке шақыру, зорлау, ауру, кәнизәттік және сырттан келгендердің қолындағы қорлауды қамтиды. Киелі кітаптың кейбір бөліктері алғаш рет 1973 жылы Урарина тілінде жарық көрді, бірақ толық Киелі кітап әлі жарық көрген жоқ.

Тірі қалу

Экоцид, денсаулық сақтаудың жеткіліксіздігі және мәдени меншіктілік сияқты мәдениеттік тіршілік етудегі қиындықтарға қарамастан, Урарина Амазониядағы отарлаушылық және отарлаудан кейінгі кездесулердің зорлық-зомбылығына, әсіресе Альберто Фуджимори режимі кезінде, шабыт алды және қарсылық көрсетті.

Жергілікті тұрғындардың құқықтары

Қазіргі кездегі жергілікті қарсылық мәдениетаралық білім беру жобаларына, сондай-ақ Ураринаның саяси жұмылдырылуына қатысты.