Кіріспе

Жыныстық зорлық-зомбылықтың әртүрлі түрлері Ұрлықтау әртүрлі жолмен жіктелуі мүмкін: мысалы, ол орын алған жағдайға, құрбанның жеке басына немесе сипаттамаларына және қылмыскердің жеке басына немесе сипаттамаларына байланысты. Бұл категориялар зорлау түрлері деп аталады. Төменде сипатталған типтер бір-бірін бір-бірінен ажырата алмайды: белгілі бір зорлау бірнеше санатқа сәйкес келуі мүмкін, мысалы, түрмедегі зорлау және топтық зорлау, немесе қамаудағы зорлау және баланы зорлау.

Күнімен зорлау

"Кейінгі зорлау" термині бірнеше зорлау түрлеріне қатысты қолданылады, кеңінен таныс зорлау, бұл құрбанды білетін адам жасаған тұрмыстық емес зорлау және есірткі арқылы жасалған жыныстық шабуыл (DFSA), онда зорлаушы құрбанды атайлап есірткімен есірткілейді. Қатысушы таныстар зорлау туралы хабарлаған зорлаулардың басым көпшілігін құрайды, ал DFSA жиі кездеседі. Бір-біріне жиі ұштасатын категория - бұл әрекетке қабілетсіз зорлау, онда жәбірленуші әрекетке қабілетсіз және келісім бере алмайды - бұл көбінесе уланудың нәтижесі, бірақ құрбан ұйықтап жатқандықтан немесе медициналық жағдайы болғандықтан болуы мүмкін. DFSA - бұл зорлаушы құрбанды есірткі арқылы әдейі әрекетке қабілетсіз етсе, ал таныс зорлау құрбан әрекетке қабілетсіз болмаған кезде болуы мүмкін. Танысу арқылы зорлау, әдетте, әлеуметтік жағдайларда бір-бірін білетін екі адамның арасында, ерлі-зайыптылар ретінде кездесіп жүрген және бұрын келісім бойынша жыныстық қатынасқа түскен адамдардың арасында, кездесе бастаған екі адамның арасында, тек дос болған адамдардың арасында және таныстардың арасында болуы мүмкін. Олар жұмысшыларды, мектептегі әріптестерді, отбасы мүшелерін, достарын, мұғалімдерін және басқа таныстарын зорлауды қамтиды, егер олар кездесіп жүрсе; бұл кейде "жасырын зорлау" деп аталады және батыс қоғамында өсіп келе жатқан проблема ретінде анықталды. АҚШ-тың Ұлттық құрбандар орталығы жүргізген колледждердегі сауалнамада әрбір төртінші студенттік әйел зорлық-зомбылыққа ұшыраған немесе зорлық-зомбылыққа ұшырауға тырысқан. Бұл баяндамада жас қыздардың колледжде кездесіп зорлаудың құрбаны болу қаупі бар екені айтылған. Сонымен қатар, колледждердің күдіктілердің есептерін тергеу оқиғалары туралы хабарланды, бұл студенттердің шабуылдарын құжаттау мен полициямен қамтамасыз етуді қиындатады, Клери заңы сияқты алдын алу заңнамасына қарамастан.

Ұжымдық зорлау

Ұжымдық зорлау - бір адамды зорлауға қатысқан топтың әрекеті. Әлемнің көптеген жерлерінде екі немесе одан да көп (әдетте кем дегенде үш) қылмыскер қатысқан зорлау кеңінен таралған. Алайда, проблеманың ауқымы туралы жүйелі ақпарат аз. Бір зерттеуде топтық зорлау оқиғаларындағы қылмыскерлер мен құрбандар жас болғандықтан, жұмыссыздыққа ұшырау ықтималдығы жоғары екені анықталды. Топтық зорлаулар алкогольді және басқа да есірткілерді көбірек пайдалануды, түнгі шабуылдарды және ауыр жыныстық зорлау нәтижелерін және жеке зорлауларға қарағанда құрбандардың қарсылық көрсетуі мен қару-жарағының аз болуын қамтиды. Басқа зерттеуде топтық жыныстық зорлық-зомбылық жеке жыныстық зорлық-зомбылықтарға қарағанда зорлық-зомбылықпен және құрбанның үлкен қарсылығына ие екенін және топтық жыныстық зорлық-зомбылық құрбандары дағдарыс және полиция қызметтерін іздеу, өзін-өзі өлтіру туралы ойлау және жеке зорлық-зомбылықтарға қатысы барларға қарағанда терапия іздеу мүмкіндігі көбірек екенін анықтады. Екі топтың ішкен ішімдіктері мен басқа да есірткілерді қолдану мөлшері шамамен бірдей болды.

Некедегі зорлау

Жұбайлық зорлау, сондай-ақ ерлі-зайыптыларды зорлау, әйелдерді зорлау, ерлі-зайыптыларды зорлау, жұбайларды зорлау немесе жақын жұбайлардың жыныстық қатынасына қатысты зорлау (IPSA) - ерлі-зайыптылардың бірінің келісімінсіз ерлі-зайыптылар арасындағы зорлау. Ерлі-зайыптыларды зорлау - отбасылық зорлық-зомбылық пен жыныстық зорлық-зомбылықтың бір түрі. Зорлау құрбандарын салыстырған кезде, зерттеулер психикалық бұзылулардан кейінгі (депрессия, оппозициялық-компульсивті бұзылу, әлеуметтік фобия және жыныстық дисфункция) маңызды айырмашылық жоқ екенін көрсетеді. Ерлі-зайыптылар мен бейтаныс адамдар зорлау құрбандарын салыстырған келесі зерттеуде екі құрбанның да травмадан кейінгі қайғы-қасіреттің ұқсас түрлері мен деңгейлері бар екендігі анықталды. 1994-2010 жылдар аралығында АҚШ-та жұбайының зорлық-зомбылығы әйелдер арасында 63% -ға, ал ерлер арасында 64% -ға азайды.

Балаларды зорлау

Бала зорлау - баланы жыныстық қорлаудың бір түрі. Егер оны басқа бала (әдетте, үлкен немесе күшті) немесе жасөспірім жасаса, онда оны балаға қатысты жыныстық зұлымдық деп атайды. Егер ата-анасы немесе басқа жақын туыстары, мысалы, ата-анасының ата-анасы, әжелері мен ағалары, әжелері мен ағалары жасаған болса, бұл инцест болып табылады және ауыр және ұзақ мерзімді психологиялық травмаларға әкелуі мүмкін. Баланы отбасы мүшесі емес, бірақ балаға қамқорлық жасайтын немесе оған билік ететін ересектер, мысалы мектеп мұғалімдері, діни органдар, спорттық жаттықтырушылар (коучтар) немесе терапевтер, балаға тәуелді, әсерлері инцест зорлаумен ұқсас болуы мүмкін.

Шамандық зорлау

Шамандық зорлау шаман ретінде әрекет ететін адам, шамандық дәрілер ұсынған немесе ұсынбаған, олар қызмет көрсететін адамға жыныстық қатынас жасаған кезде болады. Шаманның шамандық дәрі-дәрмекпен қамтамасыз еткен жағдайларында, бұл да есірткі арқылы зорлаудың бір түрі. Шамандар көбінесе терапия жасау үшін әрекет етеді, сондықтан бұл терапиялық зорлаудың бір түрі.

Заң бойынша зорлау

Ұлттық және өңірлік үкіметтер "жас адамдарды" (әртүрлі анықталады, бірақ кейде кәмелетке толмағандармен синоним) жыныстық қанаудан қорғау мүддесін атап, мұндай адаммен кез-келген жыныстық қатынасты қылмыс ретінде қарастырады (әрқашан "зорлау" деп саналмаған), тіпті ол жыныстық әрекетті бастаса да. Қылмыс көбінесе белгілі бір жасқа толмаған адамдардың келісім беру қабілеті жоқ екендігіне негізделеді. Адамдар келісім беру үшін жарамды деп саналатын жас, келісім жасы деп аталады, әртүрлі елдер мен аймақтарда әртүрлі; АҚШ-та жас 16 мен 18 аралығында. Құқықтық келісімге сәйкес жыныстық қатынасқа түсуге рұқсат етілген жасқа толмаған, бірақ зорлық-зомбылық пен физикалық күш қолданусыз жыныстық қатынас кейде "заңды зорлау" деп сипатталады, бұл АҚШ-та заңды түрде танылған категория. Алайда, көпшілік мемлекеттер жыныстық қатынасқа қатысуға келісім беру жасынан кіші адамдарға рұқсат береді, егер серіктестер арасындағы жас айырмасы аз болса; бұларды жастағы ерекшеліктер немесе Ромео мен Джульетта ерекшелігі деп атайды және тіпті ресми заңдық ерекшеліктері жоқ елдерде де қылмыстық қудалаулар жиі кездеспейді.

Түрмедегі зорлау

Түрмедегі зорлаудың көрсеткіші АҚШ-тағы түрмеде отырғандардың 3% -дан 12% -ға дейін әсер еткенін хабарлады. Түрмедегі зорлау көбінесе бір жынысты қылмыстар болса да (бақшалар әдетте жынысына қарай бөлінгендіктен), шабуылшы әдетте гомосексуалист ретінде танылмайды. Бұл құбылыс батыс әлемінің басқа жерлерінде жиі кездеспейді. Бұл АҚШ-тағы түрме жүйесінің құрылымындағы айырмашылықтарға байланысты, Канада, Австралия және Еуропа түрме жүйелерімен салыстырғанда. Статистика бойынша психикалық аурулар психиатриялық мекемелерде емес, түрмеде көп кездеседі. Бұл адамдар жыныстық зорлық-зомбылық қаупі жоғары топқа жатады, өйткені NPREC мәліметтері бойынша зорлық-зомбылық оқиғаларының 12-13 пайызы психикалық аурумен ауыратын адамға қатысты; психикалық ауруы жоқ түрме тұрғындарымен салыстырғанда зорлық-зомбылық оқиғалары 8 есе көп. Ұрынушы, әдетте, басқа тұтқын болады.

Бірнеше рет зорлау

Сериялы зорлау - бір адаммен салыстырмалы түрде ұзақ уақыт бойы жасалатын және бірнеше құрбанға жасалатын зорлау. Көбінесе зорлаушының бұл түрі құрбанға беймәлім және ол белгілі бір және болжамды үлгі бойынша құрбандарды нысанаға алады және шабуылдайды. ФБР (Федералды тергеу бюросы) хабарлаған ретті зорлау оқиғаларының бүкіл ел бойынша үлгісі талданып, ретті зорлаушылардың "қылмыстық шеберліктің жоғары дәрежесін" көрсеткені және құрбанға қарсы күш қолданудың аздығы анықталды. Зорлаушы неғұрлым қылмыстық жағынан озық болса, соғұрлым көп жыныстық әрекеттер жасалды. Қылмыстық тәжірибеге ие қылмыскер тергеу кезінде көмек болатын кез келген дәлелді алып тастауы мүмкін. Мысалы, саусақ іздері, сперма және қару.

Өтемақымен зорлау

"Қайта зорлау", сонымен қатар "жазалау зорлау" немесе "азалау зорлау" деп аталады, бұл белгілі бір мәдениеттерге, әсіресе Тынық мұхит аралдарына тән зорлау түрі. Бұл әйелді зорлау, әдетте бірнеше еркек тобы, оның отбасы мүшелері, мысалы, әкесі немесе ағалары жасаған әрекеттер үшін кек алу. Зорлау ата мен бауырларын қорлау және масқаралау үшін, олардың қылмыскерлерге қатысты бұрынғы мінез-құлқы үшін жаза ретінде жасалады. Кейде зорлаулар рулық қақтығыстармен байланыстырылады.

Соғыс зорлаулары

Соғыс кезіндегі зорлаулар - қарулы қақтығыс немесе соғыс кезінде немесе әскери оккупация кезінде әскерилер, басқа да жауынгерлер немесе азаматтық тұрғындар жасаған зорлаулар. Сонымен қатар, қыздар мен әйелдерді басқыншы державаның жезөкшелікке немесе жыныстық құлдыққа мәжбүрлеу жағдайлары да қарастырылады. Соғыс кезінде зорлау жиі психологиялық соғыс құралы ретінде қолданылады, жауды қорлау және олардың моральдық күйін төмендету үшін. Соғыста зорлау жиі жүйелі әрі жан-жақты болып келеді, ал әскери басшылар өз сарбаздарын жай азаматтарды зорлауға шақыруы мүмкін. Сол сияқты, ұдайы зорлаулар этникалық тазалаудың бір түрі ретінде жиі қолданылады. Соғыс кезінде зорлау тек 1949 жылдан бастап соғыс қылмысы деп саналады. Төртінші Женева конвенциясының 27-бабында соғыс уақытында зорлау мен мәжбүрлеп жезөкшелікке тыйым салынады. Бұл тыйым салулар 1949 жылғы Женева конвенцияларына 1977 жылғы қосымша хаттамалармен күшейтілді. Сондықтан, соғыстан кейінгі Нюрнберг және Токио процестерінде жаппай зорлау соғыс қылмысы ретінде қудаланбады. 1998 жылы БҰҰ-ның Руандаға арналған Халықаралық қылмыстық трибуналы зорлауды халықаралық құқық бойынша геноцид қылмысы деп таныды. Бір үкімде Навантем Пиллай былай деді: "Елден-елге зорлау соғыс олжасы ретінде қарастырылып келеді. Енді ол соғыс қылмысы деп саналады. Біз зорлау енді соғыстың жеңімпазы емес екенін айқын білдіргіміз келеді". Зорлау сөзі тек 15 ғасырдың басында жыныстық зорлық-зомбылыққа қатысты қолданыла бастады, ал оның басым қолданылуы қазіргі заманға дейін жыныстық зорлық-зомбылыққа қатысты ешқандай түсініксіз ұрлау мен тонауды білдіреді. Соғыс кезінде зорлау туралы көптеген классикалық сілтемелер жыныстық зорлау жағдайларына тікелей сілтеме жасамайды, керісінше соғыс кезінде жаудың әйелдерін немесе мүлкін ұрлау практикасына қатысты.

Алдау арқылы зорлау

Алдау арқылы зорлау қылмыскердің құрбанның келісімін алдау арқылы алуы. Бірде бір ер адам өзін әйелге жыныстық қатынасқа түсуге мәжбүрлеу үшін оған жағымсыз әсер ету билігі бар үкімет өкілі ретінде танытты. Сотта ол өзін жалған куәгер ретінде танытып, әйелді алдап кеткен деп шешті.

Түзетуші зорлау

Түзетуші зорлау - гетеросексуалдарға қарсы "жыныстық рөлдерді бұзғаны үшін жазалау" ретінде мақсатты зорлау. Бұл ЛГБТ адамдарға, негізінен лесбиянке қарсы нәфрәт қылмысының бір түрі, онда зорлаушы бұл әрекетті құрбанның жыныстық немесе гендерлік бейімділігіне қабылдауға болатын жауап ретінде және гей болу үшін жазалаудың бір түрі ретінде ақтайды. Бұл термин алғаш рет Оңтүстік Африкада спорт жұлдызы Эуди Симеленнің зорлауы сияқты түзеу әрекеттері туралы белгілі болғаннан кейін пайда болды.

Қамауда ұсталған зорлау

Қамауда зорлау - бұл полиция қызметкері, мемлекеттік қызметші немесе түрме немесе аурухана қызметкері сияқты қадағалау немесе күзет лауазымында мемлекеттік қызметкердің зорлауы. Оған жетімдер үйіндегі балалар зорлаулары да кіреді. Қамауда зорлау туралы Үндістан, Ямайка, Пәкістан, Бангладеш, Малайзия, Шри-Ланка, Иран, Камбоджа және АҚШ-та хабарланған. Қамқорлықтағы зорлау термині кейде кеңінен қолданылады, мысалы, жұмыс беруші, несие беруші, мердігер немесе үй иесі сияқты биліктегі кез келген адамның зорлауын қамтиды, бірақ Үндістан заңына сәйкес ол тек мемлекеттік қызметкерлерге қатысты. Қамауда зорлаудың құрбандары көбінесе азшылықтар, кедейлер немесе төменгі мәртебелі адамдар, мысалы, олардың кастасы.

Қылмыскерлердің түрлері

Николас Гротт зорлаушының мақсатына байланысты зорлаудың үш түрін сипаттады. Бұған ашулы зорлаушы, күшті зорлаушы және садистік зорлаушы жатады. Онтарионың Кингстон қаласындағы Куинс университетінің психологы Говард Барбаридің айтуынша, зорлаудың көпшілігі импульсивті және оппортунистік болып табылады және басқа да импульсивті әрекеттерді, соның ішінде импульсивті қылмыстарды жасайтын адамдар жасайды. Бұл зорлаушылар өздерінің құрбандарының қарсылығына жауап ретінде ғана ашуын білдірмейді және қажетсіз күшті аз қолданады.