Кіріспе

зорлау қылмысының әлеуметтік және заңнамалық тарихи дамуы Ұрлау ұғымы, ұрлау ретінде де, жыныстық мағынада да (әрқашан ажыратылмайды), ерте діни мәтіндерде пайда болады.

Ежелгі Таяу Шығыс

Ежелгі Таяу Шығыстағы ғалымдар әртүрлі мемлекеттер мен мәдениеттердегі жыныстық құқық бұзушылыққа қатысты қазіргі күнге дейін сақталған кейбір заңдар "қаза" туралы немесе қатысы бар адамдар келіскен түрлі басқа құқық бұзушылықтар туралы болып табыла ма деп күмән келтіреді. Көптеген әдеби проблемалар бар, олар осы жыныстық заңдарды түсіндіруді қиындатады, өйткені сөздердің мағынасы контекстке байланысты, ал заңдар көбінесе әрекеттерге қатысы бар адамдар (әсіресе әйелдер) не қалағанын немесе қаламағанын, ал әлеуметтік тәртіпке байланысты қандай жеке тұлғалардың қосындылары заңды емес екендігі туралы көбірек алаңдаушылық тудырады. онда мынадай мазмұндағы: 26. Егер бір адам басқа бір адамның қызымен неке құрып, кейін оны әкесінен немесе шешесінен рұқсатсыз зорлықпен тартып алса, онда ол кінәлі болып, өлім жазасына кесіледі. Басқа ереже, әдетте, зорлаушы заңмен некелесу деп есептеледі, Орта ассириялық заңдарының §55 (шамамен 1450-1250 б.з.д.): және Орта ассириялық заңдарының §12 (бұл бір жағынан келісімнің жоқтығын, екінші жағынан күшті қосады). Хетт заңдары §191.

Ежелгі исраилдіктер

Шолц (2021) 5Мұса 22:2529-дағы мәтіндер "көпшілікке зорлау туралы заң ретінде танылған", ал 5Мұса 22:2224 және 5Мұса 21:1014-те "көпшілікке талас тудыратын және әдетте зорлау туралы заң ретінде сипатталмайды" деп мәлімдеді.

Жалпы

Ежелгі Грекия мен Римнен бастап отарлы дәуірге дейін зорлау, өрт сөндіру, сатқындық және кісі өлтіру өлім жазасына кесілген қылмыс болды. "Көнерлеушілерді қатыгездікпен, жиі қан төгіп, кейде тамаша түрде өлім жазасына кесіп отырды". жыныстық қатынас екінші кезекте тұрған мәселе болды. Кейбір жағдайларда күйеуге шықпаған қызды әкесінің үйінен "алып кету" - бұл ерлі-зайыптылардың оның әкесінің рұқсатынсыз үйленуіне байланысты. "Күштеп жыныстық қатынас" ағылшынша мағынасында зорлау көбінесе stuprum, зорлық-зомбылық немесе мәжбүрлеу арқылы жасалған жыныстық қылмыс (cum vi немесе per vim) ретінде айтылды. Raptus ad stuprum, "жыныстық қылмыс жасау мақсатында ұрлау", Рим Республикасының соңында заңды ерекшелік ретінде пайда болды. Біздің заманымыздың III ғасырының басында жазылған, бірақ Юлий Цезарь диктатурасынан бастау алған Lex Julia de vi publica зорлауды "бала, әйел немесе кез келген адамға" қатысты күштеп жыныстық қатынас деп түсіндірді. Рим заңдарынан әйелдерді зорлау қылмыс деп танылса да, ертедегі Рим мифтері мен аңыздарында әйелдерді зорлау кең таралған тақырып болып табылады. Август тарихшысы Ливий зорлау мотивінен "қатысқан" сияқты және дәстүрлі әңгімелердегі саяси өлшемін баса көрсетеді. Сабина әйелдерін "көсіру" Римнің "қосылған" халық ретінде құрылғандығын көрсетеді деп түсіндірілді, онда адамдар зорлық-зомбылықты шешіп, келісім мен келісім бойынша өмір сүрді. Патшаның ұлы Лукреция есімді үлгілі әйелді зорлағаны монархияның құлатылуына және республиканың құрылуына әкелді. Біздің заманымыздан бұрынғы 50-ші жылдары эпикурейлік ақын Лукреций зорлауды дамыған өркениеттің шегінен тыс, примитивті мінез-құлық ретінде айыптап, оны "ер адамның күш қолдануы және жыныстық импульсті қолдануы" деп сипаттады. Егер жыныстық қатынасқа мәжбүрлеу арқылы немесе мәжбүрлеу арқылы, тіпті заңсыз немесе азғын жағдайда болса да, заң бойынша жәбірленуші кінәсіз қалды. Император Диоклетианның (б.з. 284-305 жылдары билік құрған) ресми ұстанымы былай деп есептеді: Заңдар өздерінің қарапайымдылығын басқалардың құмарлықтарына сатқындық жасайтын адамдардың жалған зұлымдықтарын жазалайды, бірақ олар күшпен толғануға мәжбүр болғандарды кінәламайды, өйткені олардың абыройына залал келтірілмейді және оларға басқалармен некеге тұру тыйым салынбайды. Заң құрбанның кінәсіздігін мойындаса да, қорғаушы қолдаған сөз тіркестері алқабилер кінәлі көзқарасты ұстануы мүмкін екенін көрсетеді. Заң бойынша зорлау тек қана жақсы мәртебелі азаматқа қарсы жасалуы мүмкін. Құлды зорлау тек иесінің мүлкіне зиян келтіргені үшін ғана сотталуы мүмкін еді. Проститутка немесе ойын-сауық өнерінде жұмыс істейтін адамдар, тіпті олар техникалық тұрғыдан еркін болса да, қорлық көрді, заңды және әлеуметтік мәртебесін жоғалтты. Өз денесін жұртшылықтың пайдасына немесе ләззатына арнаған адам жыныстық қатынас жасаудан немесе зорлық-зомбылықтан қорғалу құқығын жоғалтып алғандай. "Соғыс кезінде қарақшылардың немесе жаудың күш-жігерімен (vi praedonum vel hostium) " зорланған ерлер заң бойынша қорлаудан босатылды. Зорлаудың мерзімі жоқ еді, керісінше, Август кезінде қылмыс деп танылған неке адалдығын бұзуды бес жыл ішінде соттауға тура келді. Еркін туған еркек (ingenuus) немесе қызды зорлау Римде жасалатын ең жаман қылмыстар қатарында, ата-анасын өлтіру және ғибадатхананы тонаумен қатар. Зорлау өлім жазасына кесілетін қылмыс еді, ал зорлаушы өлім жазасына кесілетін, бұл Рим заңына сай сирек кездесетін жаза еді. Жәбірленушінің келісімі әдетте римдік зорлау жағдайларында фактор болмады, өйткені raptus сәтті азғыруды, сондай-ақ ұрлауды немесе зорлықпен жыныстық қатынасқа түсуді білдіруі мүмкін. Ең бастысы, үй ішінің бастығының (патерфамилияның) келісім беру немесе бермеу құқығы бұзылды. Ұшып кетудің салдары ерлі-зайыптылар мен олардың отбасылары шеше алатын жеке мәселе болып саналды, олар некелерін тануды таңдай алады.

Римдіктердің соңғы және Византияның алғашқы кезеңдері

Рим империясы христиан дініне айналғаннан кейін зорлауға деген көзқарас өзгерді. Сент-Августин Лукреция өзін-өзі өлтіруіне оның зорлық-зомбылық жасағанынан ұялғандығы және оған кінәлі деп айыпталудан қорқынышы себеп болған деп сенді. Ол сондай-ақ, бұл Секстіні өзінің зорлық-зомбылығына итермелеген еріксіз жыныстық ләззат белгілері туралы кінәсін өтеу әрекеті болуы мүмкін деп болжайды. Августиннің Лукрецияны зорлау туралы түсіндірмесі (Құдайдың қаласы пағаларға қарсы 1.19) Макиавеллидің сатирасынан басталып, едәуір сынға ұшырады. Алғашқы мәсіхшіліктің тарихшысы Питер Браун Августиннің бұл бөлімін Римнің ізгілік идеалдарына қарсы ең қорқынышты шабуыл деп сипаттады. Бірінші христиан императоры Константин зорлауды жеке қылмыс ретінде емес, жалпыға ортақ қылмыс ретінде қайта анықтады. Рим заңына сәйкес, раптюс деген сөз үй иесінің рұқсатынсыз ұрлау немесе қашып кету жағдайларын да білдіруі мүмкін болғандықтан, Константин егер әйел келіскен болса, оны еркек "қарушымен" бірге тірідей өртеп жазалау керек деп бұйырды. Егер ол келісім бермеген болса, ол әлі де кінәлі деп саналды, " өйткені ол көмекке айқайлап, өзін құтқара алатын еді ". Ол зорлауға қатысқандықтан, отбасының қалауына қарамастан, мұрадан айырылып, заң бойынша жазаланды. Егер әйелдің отбасымен бірге некеге тұруға келіскен болса, неке заңды түрде жарамсыз болып саналады. Император Юстиниан I тұсында монахтарды ұрлау үшін жаңа жазалар қабылданды. Тіпті, еншілес некеге немесе жыныстық қатынасқа түсу үшін монахтарды ұрлауға тырысқандар өлім жазасына кесілетін. Константиннің жыныстық ұрлауға қарсы заңы еркекті кінәлау үшін өзгертілді, әйелдің қатысуы, тіпті ерікті болса да, еркек азғырудың салдарынан болды деген болжаммен. Жыныстық зорлық-зомбылықтың басқа түрлеріне қатысты заңдар бұрынғы римдік заң қағидалары арқылы 'ступум' жағдайларын реттейтін.

Орта ғасырлардағы Еуропа

12 ғасырда құрбанның туыстарына жазаны өздері орындау мүмкіндігі берілді. "14 ғасырдың басында Англияда зорлау құрбаны қылмыскердің көзін құлатып, немесе ұрықтарын өз қолымен кесу керек еді". Бұл заңдардың қатал болғанына қарамастан, нақты жазалар әдетте әлдеқайда аз қатал болды: орта ғасырдың аяғында Еуропада некеге тұруға жарамды әйелдерді, жесірлерді немесе төменгі тап мүшелерін зорлауға қатысты істер сирек қозғалды және әдетте аз ақшалай айыппұлмен немесе құрбан мен зорлаушы арасындағы некемен аяқталды. Орта ғасырдың теологы Томас Аквинский зорлау күнәлі болғанымен, мастурбация немесе жыныстық қатынасты үзіп тастаудан гөрі аз күнәлі деп дәлелдеді, өйткені ол жыныстық қатынастың ұрпақ әкелу функциясын орындады, ал басқа әрекеттер жыныстық қатынастың мақсатын бұзады. Орта ғасырдың соңында шыққан атақты ағылшын жазушысы Джеффри Чосерге (1340-1400) қатысты сот ісі "raptus" заңдық терминінің тек зорлау немесе жыныстық зорлау жағдайларына ғана емес, сонымен қатар әйел қызметшілерді бір үйден екінші үйге лицензиясыз ауыстыруға да қолданылатынын көрсетеді. Голландия Республикасында 16 ғасырда зорлауға қарсы заң болған жоқ.

Соғыс зорлаулары

Соғыс кезінде зорлау да ежелден келе жатыр, Киелі кітапта да айтылған. Римдік ius gentium ("халықтардың заңы" немесе халықаралық заң) бойынша, егер соғыс немесе қоршау дипломатиялық келіссөздер арқылы аяқталса, жау басып алған қала тұрғындары жеке зорлық-зомбылықтан құтқарылды. Бірақ егер әскер жеңіске жетіп, қалаға күшпен кірсе, жеңімпаздар жеңілген халықтардың әйелдерін (ал кейде жасөспірім ұлдарды) соғыс олжасының бірі ретінде зорлай алады және солай жасайды. Қатыгездікпен алынған қала тұрғындарының бір бөлігі немесе барлығы құлға айналуы мүмкін, олар зорлаудан заңдық қорғаныстан айырылып, жезөкшелік немесе келісімсіз жыныстық қатынасқа түсіп, пайдаға тартылуы мүмкін. Қастандыққа ұшырауға тыйым салынған әскери кодекстер Ричард II және Генрих V (1385 және 1419). Бұл заңдар жүз жылдық соғыс (1337 - 1453) кезінде зорлаушыларды айыптау мен өлтірудің негізін құрады. Наполеон Бонапарт әскерлер жасаған зорлауды әсіресе жек көретін. Мысыр экспедициясы кезінде ол "әр жерде зорлаушы - жәндік" деп жариялады және "Зорлауға кінәлі кез келген адам атуы керек" деп бұйырды.

Қалыңдықты ұрлау

Қалыңдықты ұрлауда зорлау болуы мүмкін, бірақ бұл міндетті түрде солай емес. Кейбір мәдениеттерде қалыңдықты ұстап алу тәжірибесі күрделі және рәсімделген, бал айларының шығу тегімен байланысты. Қалыңдықты тұтқындау Орталық Азияның мәдениеттерінде кең таралған, сондай-ақ Оңтүстік Еуропада кездеседі және сонымен қатар Хмонгтар дәстүрлі түрде қолданады.

Қазіргі заманғы қайта бағалау

1563 жылы Трент кеңесі заңды католик некелері екі тараптың келісімімен жасалуы керек деп мәлімдеді, бірақ ата-аналардың келісімін қажет етпеді, бұл мәжбүрлі некелерді жарамсыз деп жариялады. Бұл жалпыға бірдей қабылданбады: мысалы, Францияда әйелдерге 1793 жылға дейін ата-анасының келісімінсіз үйлену құқығы берілмеді. Көптеген елдердің қылмыстық сот жүйесі жыныстық зорлық-зомбылық құрбандарына әділетсіз болып саналды. Жыныстық стереотиптер мен жалпы заң бірігіп зорлауды "жазалаушы емес, жәбірленуші мен оның мінез-құлқы сотталған қылмыстық іс" етті. Ересекті әйелдер жиі зорлау туралы айыптауды көтергісі келмейтін: зорланғандығын ашық мойындау адамның әлеуметтік мәртебесіне қатты зиян тигізді, соттар айыптауларға күмәндана қарады, айыптау көрсеткіші төмен болды, ал айыптау дәлелденбесе, құрбанды зорлаушымен неке адалдығын бұзуда айыптау мүмкін болды (әдеттегідей, бұл ауыр қылмыс, ол мүсінділеумен немесе тіпті өліммен жазалануы мүмкін). Кейбір әйелдерге, мысалы, жезөкшелерге зорлау туралы айыптауларға тыйым салынды. Америка Құрама Штаттарында, Америка Азамат соғысына дейін және соғыс кезінде құлдық кеңінен таралған кезде, зорлауға қарсы заңдар негізінен қара нәсілді ер адамдардың ақ нәсілді әйелдерді зорлағаны туралы оқиғаларға бағытталған, олар нақты немесе қиялданған. Мұндай қылмыс үшін көптеген елдерде өлім жазасы немесе кастрация тағайындалды. Қара әйелді зорлау кез келген ер адам үшін заңды болып саналды. 1950 жылдары кейбір штаттарда ақ әйелдің қара нәсілді ер адаммен жыныстық қатынаста болғаны зорлау деп саналды. 1970 жылдан бастап жыныстық зорлық-зомбылықты қабылдауда көптеген өзгерістер болды, бұл көбінесе феминисттік қозғалысқа және зорлауды тек жыныстық қатынас емес, билік пен бақылау қылмысы ретінде сипаттауға байланысты. Кейбір елдерде 1970-ші жылдардағы әйелдерді азаттыққа шығару қозғалысы алғашқы зорлау дағдарыс орталықтарын құрды. Бұл қозғалысты АҚШ-тағы Ұлттық әйелдер ұйымы басқарды. Құрама Штаттардағы зорлаудың алғашқы екі дағдарыс орталығының бірі, 1972 жылы ашылған, DC зорлау дағдарыс орталығы. Ол зорлау туралы түсінік пен оның құрбанға әсерін арттыру үшін құрылған. Некедегі зорлау алғаш рет 1975 жылы АҚШ-та Оңтүстік Дакота штатында қылмыс болды. 1993 жылы Солтүстік Каролина некедегі зорлауды заңсыз деп таныған соңғы штат болды. Некедегі зорлауды алып тастау туралы ереже Англия мен Уэльсте 1991 жылы Лордтар Палатасының апелляциялық комитетімен Р. Р. ісі бойынша жойылды. Зорлаудың дағдарыс орталықтары барлық жыныстық зорлық-зомбылық түрлерінен аман қалғандарға емдеу процесінің кез келген кезеңінде қызмет көрсету үшін құрылды. Зорлау дағдарыс орталықтары мен басқа да қоғамдастыққа негізделген қызмет көрсетушілер тікелей қызмет көрсету және алдын алу бағдарламаларын ұсыну арқылы өз қауымдастықтарына қызмет көрсетуді жалғастыруда. 1998 жылдың 2 қыркүйегінде Руандаға қатысты БҰҰ-ның Халықаралық қылмыстық трибуналы жыныстық зорлық-зомбылықты соғыс қылмысы деп таныған үкім шығарды. 1998 жылдың қарашасында бұрынғы Югославия үшін Халықаралық қылмыстық трибунал зорлау әрекеттері халықаралық гуманитарлық құқық бойынша азаптау болып саналуы мүмкін деген шешім қабылдады. Қазіргі кезде талқыланып жатқан тақырыптар: зорлаудың шетке шығарылған құрбандары, тұрмыстық зорлық-зомбылық және зорлау құрбандары, некедегі зорлау құрбандары, еркек зорлау құрбандары еркек және әйел зорлаушылар, әйелдер зорлау құрбандары, ата-ана зорлауының құрбандары, инцест құрбандары және балаларды жыныстық зорлау құрбандары. Тағы да туындап жатқан мәселелер - құрбанды кінәлау және оның себептері, зорлаудан аман қалған ерлер, ерлер зорлау, әйелдерге қатысты жыныстық агрессия, зорлау мен гендер туралы жаңа теориялар, зорлау дәрілері мен олардың әсерлері, сондай-ақ зорлау травматикалық синдромының психологиялық әсерлері. Ius primae noctis ("бірінші түннің заңы") - бұл қазіргі кезде кеңінен қолданылып жүрген термин, ол қожайынға өзінің құл қыздарының пәктігін алуға мүмкіндік беретін заңдық құқықты сипаттайды. Орта ғасырдан бері мұндай құқық шынымен болған деген ойды қолдауға арналған тарихи дәлелдер аз немесе мүлдем жоқ, дегенмен бұл тек иелердің әдет-ғұрыптары болуы мүмкін, олар иелердің мәртебесіне байланысты құрбандар немесе олардың отбасыларына қарсылық білдіре алмады.