Кіріспе

Франсиско Хавьер де Бальмис (2 желтоқсан 1753 - 12 ақпан 1819) - 1803 жылы испандық Америка мен Филиппинге халықты шаянға қарсы вакцинациялау экспедициясын басқарғаны үшін танымал болған испан дәрігері. Оның экспедициясы тарихтағы алғашқы халықаралық вакцинация науқаны және медицина тарихындағы ең маңызды оқиғалардың бірі болып саналады. Ол жақында Ротари Интернешнл президенті Карлос Кансеко сияқты вакцинация шараларын бастауға, бүкіләлемдік PolioPlus бағдарламасын бастауға, полиомиелитті жоюға ықпал етті.

Білім және әскери мансап

Франсиско Хавьер де Балмис 1753 жылы 2 желтоқсанда Аликанте қаласында дүниеге келді және үш күннен кейін Санта-Мария базиликасында шомылдыру рәсімінен өтті. Оның ата-анасы француз тектес хирург-барбер Антонио Балмис және Луиза Беренгуэр болды. Ол отбасылық дәстүрді ұстанды және 17 жасында Аликантедегі әскери ауруханада оқып, бес жыл болды. 1775 жылы ол испан флотына тіркеліп, Алехандро О'Райлидің командалығымен іспандық Левантедегі Барбарийлік қарақшылардың шабуылдарына тоқтам салуға бағытталған экспедицияға қосылды. Екі жылдан кейін ол емтиханнан өтіп, 1778 жылы Валенсияда хирургиялық операция жасауға рұқсат алды. Гибралтар қоршауында болғандықтан, ол әскери хирургтар корпусына екінші хирург көмекшісі ретінде қосылды. 1781 жылдың 8 сәуірінде ол хирург дәрежесіне ие болды және Заморадағы полкке қосылды. Осы полк құрамында ол Сокорро маркизінің экспедициясында Америкаға барды. Венесуэланың Ла Гуаира портынан ол Гаванаға, содан кейін Веракрусқа жөнелді және үш ай бойы Халапа ауруханасының директоры болды. 1786 жылы ол Нью-Испанияның сол кездегі астанасы Мексикадағы Сан-Хуан-де-Диос әскери ауруханасының бас хирургы болып тағайындалды. 1790 жылы бұл аурухана Сан-Андрес ауруханасымен біріктірілгеннен кейін Балмис венериялық аурулар палатасының директоры болды. Өзінің еңбегін мойындау үшін ол Real Academia Médica Matritense (Париждік медицина академиясының алдыңғы адамы) қабылдады және Мексика университетінен бакалавр дәрежесін алды. Балмис 1819 жылы Мадридте қайтыс болды.

Ғылыми жұмыс

1788 жылы ол уақытша әскери демалыста болған соң, Мексиканың барлық жерлерін аралап, жергілікті өсімдіктер мен жергілікті тұрғындар қолданатын дәстүрлі дәрілерді зерттеуге арнады. Ол Сан-Хуан-де-Диос ауруханасында бірқатар тәжірибелер жүргізді, 1794 жылы Мадридте Tratado de las virtudes del agave y la begonia (Агаве мен бегонияның пайдасы туралы трактат) жариялады. Испанияға оралған соң, ол Карл IV патшаның дәрігері болды. Ол патшаны Америкаға экспедиция жіберуге көндірді. Олар жаңадан табылған шаянға қарсы вакцинаны тарататын болды. 1804 жылы Испаниядан шыққан экспедицияның басшысы Бальмис болды. Ол Пуэрто-Рико, Пуэрто-Кабельо, Каракас, Ла-Гуаира, Гавана, Мерида, Веракрус және Мехико қалаларына сапар шекті. Вакцина солтүстіктегі Техас пен оңтүстіктегі Жаңа Гранадаға дейін жеткізілді. Мексика қаласында ол вице-король Хосе де Итурригарейді көндіруге мәжбүр болды, бірақ ол солай істеді, ал вице-король оның ұлын вакцинациялады. 1806 жылы Балмис Акапулькодан Манилаға кемемен жүзіп, 1806 жылы Испанияға оралды. Ол 1810 жылы Мексикаға қайта оралды. Ол Instrucción sobre la introducción y conservación de la vacuna (Вакцинаны енгізу және сақтау жөніндегі нұсқаулар) атты кітап жазды және Мороның осы тақырыптағы еңбегін, Tratado histórico práctico, француз тілінен аударды. Мигель Муньос вакцинаны 1844 жылға дейін Мексикада сақтап, таратты, содан кейін бұл жобаны оның ұлы Луис қолға алды. Луис Муньостан кейін жобаны Луис Маланко басқарады.