Құпия келісім және бәсекелестікті шектеу

Кіріспе

Екі немесе одан көп тарап арасындағы келісім, кейде заңсыздыққа байланысты құпия ұсталады.
Адамдардың қылмыстық немесе азаматтық жағынан бұрыс, немесе заңсыз нәрсе жасау үшін құпия түрде келісуі.

Доғаласу – екі немесе одан көп тараптың ашық бәсекелестікті шектеу мақсатында алдау, жаңылыстыру немесе басқаларды заңды құқықтарынан айыру үшін жасаған құпия келісім немесе сырлы ынтымақтастық. Доғаласу әрқашан заңсыз деп есептелмейді. Ол заңмен тыйым салынған мақсаттарға жету үшін қолданылуы мүмкін, мысалы, алаяқтық жасау немесе нарықта бәсекелестікке қарсы артықшылық алу арқылы. Бұл фирмалардың немесе жеке тұлғалардың нарықты бөлу, баға белгілеу, өндірісті шектеу немесе мүмкіндіктерді азайту туралы келісімі болып табылады. Оған "кәсіподақтар, жалақыны бекіту, сыйақы алу немесе доғаласқан тараптар арасындағы тәуелсіздік туралы мәлімдемелерді бұрмалау" жатады. Заң бойынша, доғаласу арқылы жасалған барлық амалдар күшсіз деп саналады.

Анықтама

Экономика және нарықтық бәсекелестікті зерттеуде, өзара тиесілі пайда үшін бәсекелес компаниялардың ынтымақтасуы кездеседі. Конспирация әдетте екі немесе одан көп сатушылардың арасындағы нарықтағы бәсекелестікті басу мақсатындағы әрекеттер туралы келісімді қамтиды. Сатушылар арасындағы бәсекелестік тұтынушыларға төмен баға ұсынуға мүмкіндік бергендіктен, конспирациялық келісімдер тұтынушылардың тауарларға төлейтін бағасын арттырады. Тұтынушыларға келтірілген зияндылығы үшін, өндірушілер арасындағы бағаны белгілеуге бағытталған келісімдер антимонополиялық заңдарға қайшы келеді, сондықтан қатысушылар оны құпия ұстауы тиіс. Конспирация көбінесе олигополиялық нарық құрылымында жүзеге асырылады, онда бірнеше фирма бар және келісімдер бүкіл нарыққа немесе салаға маңызды әсер етеді. Картельден айырмашылығы, тараптар арасындағы конспирациялық келісімдер ашық болмауы мүмкін; алайда, картельдер мен конспирацияның салдары бірдей. Антимонополиялық заңнамада тікелей және жасырын конспирация арасында маңызды айырмашылық бар. Тікелей конспирация, әдетте, компаниялар тобының бір-бірімен тікелей байланысып, өз әрекеттерін үйлестіру және бақылауын білдіреді, мысалы, баға белгілеу, нарықты бөлу, сату квоталары және т.б. арқылы ынтымақтасу. Ал, жасырын конспирация – компаниялардың тікелей байланыссыз өздерінің іс-әрекеттерін үйлестіру және бақылау жағдайы. Мұндай келісімдер заңсыз деп танылмайды, сондықтан жасырын конспирацияға кінәлі компаниялар, тіпті олардың әрекеттері ашық конспирациямен салыстырылатын экономикалық әсерге ие болса да, жазаға тартылмауы керек. Конспирация өзара түсіністік арқылы бәсекелестіктің төмендеуінен туындайды, онда бәсекелестер баға мен нарық үлесін дербес белгілей алады. Антимонополиялық саясаттың негізгі қағидасы – компаниялар бір-бірімен байланыс жасамауы керек. Егер компаниялар арасындағы әңгімелер заңсыз болса да, оларды орындау мүмкін болмаса, конспирациялық келісімдерді орындауға ынталандырулар байланыспен де, байланыссыз да бірдей болады. Компаниялардың жеке әңгімелесуі бәсекелестік заңнамасына қайшы келеді. Егер әңгімелесулер туралы дәлелдер кездейсоқ қалдырылса, олар антимонополиялық сот ісінде ең маңызды және шешуші дәлелге айналады. Байланыссыз болса да, кәсіпорындар бағаны бақылау арқылы үйлестіре алады, бірақ заң тұрғысынан алғанда, мұндай жасырын әрекет ешқандай дәлел қалдырмайды. Көптеген компаниялар көзге көрінбейтін конспирация арқылы ынтымақтасады, сондықтан компаниялардың байланысы антимонополиялық саясаттың өзегін құрайды. Конспирация АҚШ, Канада, Австралия және Еуропалық Одақтың көп бөлігінде антимонополиялық заңдарға сәйкес заңсыз, бірақ бағалық лидерлік және жасырын түсіністік түріндегі жасырын конспирация әлі де кездеседі.

In the study of economics and market competition, collusion takes place within an industry when rival companies cooperate for their mutual benefit. Conspiracy usually involves an agreement between two or more sellers to take action to suppress competition between sellers in the market. Because competition among sellers can provide consumers with low prices, conspiracy agreements increase the price consumers pay for the goods. Because of this harm to consumers, it is against antitrust laws to fix prices by agreement between producers, so participants must keep it a secret. Collusion often takes place within an oligopoly market structure, where there are few firms and agreements that have significant impacts on the entire market or industry. To differentiate from a cartel, collusive agreements between parties may not be explicit; however, the implications of cartels and collusion are the same. Under competition law, there is an important distinction between direct and covert collusion. Direct collusion generally refers to a group of companies communicating directly with each other to coordinate and monitor their actions, such as cooperating through pricing, market allocation, sales quotas, etc. On the other hand, tacit collusion is where companies coordinate and monitor their behavior without direct communication. This type of collusion is generally not considered illegal, so companies guilty of tacit conspiracy should face no penalties even though their actions would have a similar economic impact as explicit conspiracy. Collusion results from less competition through mutual understanding, where competitors can independently set prices and market share. A core principle of antitrust policy is that companies must not communicate with each other. Even if conversations between multiple companies are illegal but not enforceable, the incentives to comply with collusive agreements are the same with and without communication. It is against competition law for companies to have explicit conversations in private. If evidence of conversations is accidentally left behind, it will become the most critical and conclusive evidence in antitrust litigation. Even without communication, businesses can coordinate prices by observation, but from a legal standpoint, this tacit handling leaves no evidence. Most companies cooperate through invisible collusion, so whether companies communicate is at the core of antitrust policy. Collusion is illegal in the United States, Canada, Australia and most of the EU due to antitrust laws, but implicit collusion in the form of price leadership and tacit understandings still takes place.

Мысалдар

Суреттегі мысалда Pc және Q нүктелері бәсекелестік индустрия бағаларын көрсетеді. Фирмалар келісімге келсе, олар өндірісті Q2 деңгейіне дейін шектеп, бағаны P2 деңгейіне дейін көтере алады. Келісімдер әдетте жоғары баға іздеуге бағытталған келісімді қамтиды. Компаниялар дискриминация жасаса, баға бойынша келісімге келу ықтималдығы төмендейді, сондықтан тұрақтылықты қамтамасыз ету үшін қажетті жеңілдету коэффициентін арттыру қажет. Мұндай бағалық бәсекеде бәсекелестер кеңістікте дискриминация жасау үшін жеткізілген бағаны пайдаланады, бірақ жеткізілген бағаны дискриминация үшін пайдаланатын фирмалар келісімге келе алмайды дегенді білдірмейді.

Америка Құрама Штаттары

1960 жылдары ауыр электр жабдықтарын өндірушілер арасында нарықты бөлу және баға белгілеу, соның ішінде General Electric компаниясы. 1980 жылдардың ортасында Бас лига бейсболының иелері ойыншылардың жалақысын шектеуге тырысты. НБА еркін агенттерінің әлеуетті келісімшарт талаптарын бөлісуі, мақсатты франшизаға жалақы төлеу шегін айналып өтуге көмектесу мақсадында. 1993 жылы мектептер мен әскерилерге асханаға тамақ жасайтын азық-түлік өндірушілер арасында баға белгілеу. 1996 жылы АҚШ, Жапония және Оңтүстік Корея компаниялары лизин деп аталатын мал азығының қосылысын нарықты бөлу және өндіріс көлемін анықтау, олардың ішіндегі ең танымал компания – Archer Daniels Midland. Покерде немесе ақшаға ойналатын кез келген карта ойынында чиптерді жасыру. Ben & Jerry’s және Häagen-Dazs компанияларының 2013 жылғы өнімдерін келісімге келтіруі: Ben & Jerry’s көбірек қосымшалармен толы, кесек дәмді өнімдер жасайды, ал Häagen-Dazs жұмсақ дәмдерге қарайды. Google және Apple компанияларының 2015 жылы қызметкерлерді тартып алуға қарсы келісімі, олардың бір-бірінің қызметкерлерін жалдамауға келіскені анықталған іс, бұл жалақының өсуін тоқтату мақсатында жасалды. Google компаниясына бірнеше монополияға қарсы сот процестері қозғалды. 2020 жылдың қазан айында АҚШ Әділет министрлігі Google компаниясы Apple және Samsung сияқты телефон өндірушілермен келісімге келіп, өз құрылғыларында стандартты іздеу жүйесі болу үшін бәсекелестерді заңсыз шектеді деп айыптап, маңызды сот процесін бастады. 2020 жылдың 17 желтоқсанында шамамен 40 бас прокурор Google іздеу нәтижелері арқылы өз қызметтерін артық көрсетіп, бәсекелестерге зиян келтіргенін мәлімдеген тағы бір сот процесін бастады.

Австралия

Жапондық Kawasaki Kisen Kaisha Ltd (K Line) кеме компаниясы қылмыстық картельдік әрекеттері үшін Федералды сот тарапынан 34,5 миллион доллар айыппұл төлеуге міндеттелді. Сот K Line компаниясының 2009-2012 жылдар аралығында басқа кеме компанияларымен бірлесіп, Австралияға автомобильдерді, жүк көліктерін және автобустарды тасымалдау бағасын белгілеу бойынша картельге қатысқанын анықтады. K Line компаниясы 2018 жылдың сәуір айында өзінің кінәлі екенін мойындады, ал бұл айыппұл – Бәсекелестік және тұтынушылар туралы заң бойынша ең ірі жаза болып табылады. Сот бұл жазаның бизнеске ескерту ретінде қызмет етуі керектігін, картельдік әрекеттерге жол берілмейтінін және олардың қатаң салдарға әкелетінін атап өтті. 2004-2013 жылдар аралығында Австралиядағы Phosphagenics деп аталатын биотехнологиялық компанияның бұрынғы бас директоры доктор Эзра Огру екі әріптесімен бірге жалған шот-фактуралар мен кредиттік карта төлемдерін пайдаланып, өзінің жұмыс берушісін 6,1 миллион доллардан астам сомаға алдады.

Кедергілер

Бірлескен әрекетке қатысты маңызды кедергілер болуы мүмкін. Кез келген сала бойынша, олар мыналарды қамтиды:

Фирмалар саны: Саладағы фирмалар саны артаған сайын, ұйымдастыру, келісімге келу және байланыс жасау қиындай түседі. Фирмалар арасындағы шығындар мен сұраныстағы айырмашылықтар: Егер фирмалар арасындағы шығындар күрт өзгеше болса, өндірісті белгілеу үшін ортақ бағаны анықтау мүмкін болмайды. Фирмалар көбінесе шекті шығындары шекті кіріске тең болатын деңгейде өндіруге ұмтылады. Егер бір фирма төмен шығынмен өндіре алса, ол көбірек өнім шығаруға және келісімдегі әріптесіне қарағанда үлкен үлеске ие болуға тырысады. Кешірім бағдарламасының бір мысалы – құпия ақпаратты үкіметке берген және өз кінәсін мойындаған алғашқы фирмаға иммунитет беру. Бұл бағдарламалар фирмаларды заңсыз әрекеттер туралы хабарлауға ынталандыру арқылы келісімді бұзуға және одан аулақ болуға бағытталған.

Құрбылық жасауға ықпал ететін жағдайлар

Бірнеше салалық ерекшеліктер бар, олар құпия келісімге ықпал етеді немесе тәжірибе жүзінде құпия келісіммен байланысты болады деп саналады. Осы ерекшеліктерге мыналар жатады:

Жоғары нарықтық концентрация: Жоғары нарықтық концентрация – бұл аз ғана фирмалар бар нарық, бұл оларға құпия келісім жасауды және әрекеттерін үйлестіруді жеңілдетеді. Біртекті өнімдер: Біртекті өнімдер – табиғаты жағынан ұқсас өнімдер, бұл фирмаларға бағалар бойынша келісуді жеңілдетеді және өнімді дифференциациялау арқылы бәсекелесуге деген ынтаны азайтады. Бұл сондай-ақ фирмалардың сұранысты қанағаттандыру үшін қажеттіден артық өндірістік қуатқа ие болу жағдайын да білдіре алады.

Мемлекеттік араласу

Олигополиялық нарық құрылымында жиі келісімдер жасалады, бұл нарықтың қате жұмыс істеуінің бір түрі. Сондықтан, табиғи нарық күштері ғана келісімді алдын алуға немесе тоқтатуға жеткіліксіз болуы мүмкін, сондықтан мемлекеттік араласу көбінесе қажет. Құдайға шүкір, компаниялар арасындағы келісімді азайту және табиғи нарықтық бәсекелестікті ынталандыру үшін мемлекеттік араласудың әртүрлі формаларын қолдануға болады. Келісім жасаған компанияларға және олардың жеке жауапты басшыларына айыппұл салу және бас бостандығынан айыру. Күдікті баға белгілеу және жоғары пайдалылықты анықтау үшін нарықтарды тексеру арқылы келісімді анықтау. Келісім туралы ақпаратты үкіметке берген алғашқы мойындаған компанияға иммунитет (жеңілдік) беру.

Жалпы сілтемелер

Вивес, Х. (1999) Олигополиялық баға белгілеу, MIT Press, Кембридж, Массачусетс (оқуға қолайлы; жоғары сынып студенттеріне жарайды). Тироль, Ж. (1988) Өнеркәсіптік ұйымдастыру теориясы, MIT Press, Кембридж, Массачусетс (Өнеркәсіптік ұйымдастыруға еңбекті ұйымдастырылған кіріспе).

Тироль, Ж. (1986), "Иерархиялар және бюрократия", Journal of Law Economics and Organization, 2 том, 181–214 беттер. Тироль, Ж. (1992), "Коллюзия және ұйымдар теориясы", Экономикалық теориядағы жетістіктер: Эконометрикалық қоғамның алтыншы дүниежүзілік конгресінің материалдары, Дж. Дж. Лаффонт редакторында. Кембридж: Кембридж университетінің баспасы, 2 том: 151–206.