Кіріспе
Инка көтерілісшісі Хуан Сантос Атауальпа Апу Инка Хуайна Капак (шамамен 1710 ж. - 1756) - испан империясындағы Перу вице-корольдігіне қарсы Амазонка бассейнінде және Анд тауларының етегінде сәтті көтерілістің мессиялық көшбасшысы. Көтеріліс 1742 жылы Гран-Пажоналда ашханьинка халқының арасында басталды. Жергілікті тұрғындар Рим католик миссионерлерін қуып жіберді және Перудің орталық орманды аймағында көптеген қорғалған 23 миссионерлік үйді жойды немесе эвакуациялауға мәжбүр етті. Испанияның бірнеше әскери экспедициялары көтерілісті басуға тырысты, бірақ сәтсіз аяқталды немесе жеңілді. 1752 жылы Сантос өзінің көтерілісін Андтарға дейін кеңейтіп, таулы жерлердегі халықтың қолдауына ие болуға тырысты. Ол Андамарка қаласын басып алып, оны үш күн бойы ұстап тұрды да, кейін джунглиге қашып кетті. Сантос 1752 жылдан кейін тарихи деректерден жоғалып кетті. Сантос, христиандық және мыңжылдық идеялармен тәрбиеленген иезуит, Перуді испандықтар жаулап алған кезде инка императоры Атауальпаның реинкарнациясы деп мәлімдеді. Оның мақсаты испандарды Перуден қуып, инка империясын қалпына келтіру болған көрінеді. Ол бұл мақсатына жетпеді, бірақ ол өзінің ізбасарларымен бірге католик миссионерлерін қуып жіберіп, жүз жылдан астам уақыт бойы Перудің жоңғаларының (жоңғалдың немесе таудың) үлкен бөлігінде испандар мен перуандардың қоныстануына жол бермеді. "Сантостың бүлігі орманның жергілікті халқына бұрын-соңды болмаған бірлік сыйлады және оларда бостандық пен тәуелсіздікке деген ежелгі құштарлықты оятты".
Juan Santos Atahualpa Apu Inca Huayna Capac (c. 1710 – c. 1756) was the messianic leader of a successful indigenous rebellion in the Amazon Basin and Andean foothills against the Viceroyalty of Peru in the Spanish Empire. The rebellion began in 1742 in the Gran Pajonal among the Asháninka people. The indigenous people expelled Roman Catholic missionaries and destroyed or forced the evacuation of 23 missions, many of them defended, in the central jungle area of Peru. Several Spanish military expeditions tried to suppress the rebellion but failed or were defeated. In 1752, Santos attempted to expand his rebellion into the Andes and gain the support of the highland people. He captured the town of Andamarca and held it for three days before withdrawing to the jungle. Santos disappeared from the historical record after 1752. Santos, Jesuit educated with both Christian and millenarian ideas, claimed to be the reincarnation of Atahualpa, the Inca emperor at the time of the Spanish conquest of Peru. His objective seems to have been the expulsion of the Spanish from Peru and the restoration of the Inca Empire. He failed in that ambitious goal, but he and his followers succeeded in expelling Catholic missionaries and preventing Spanish and Peruvian settlement in a large area of the Peruvian yungas (high jungle or montaña) for more than one hundred years. "Santos' rebellion had given the Indigenous people of the jungle a previously unknown unity and had awakened in them an ancient taste for freedom and independence."
Ерте өмір
Хуан Сантостың ерте өмірі туралы нақты ештеңе айта алмаймыз. Ол 1710 жылы Кускода туылған, бірақ басқа да туылған жерлері бар. Оның үш інісі бар еді. Ол Кускода иезуиттермен білім алған. Ол Еуропа мен Анголаға иезуиттердің қызметшісі ретінде барғандығын айтты. Оның ана тілі кечуа, сонымен қатар испан, латын және ашанка тілдерін меңгерген. Сантос ұзақ уақыт бойы революция жасауды ойлаған. Испандықтар оның Перуде жас кезінде өзінің хабарын уағыздап, бүлік тұқымын себу үшін көп саяхатқа шыққандығын айтты. Бұл сапарларға Гран-Паджонал да кірген болса керек. Францискандар кейіннен ол Кускодан Амазонканың орманды жерлеріне қашқан деп мәлімдеді, өйткені ол өзінің қожайынын, иезуит діни қызметкерін өлтірді, дегенмен қазіргі заманғы ешқандай дәлел бұл әңгімені растай алмайды. Атауалпа атауы Инка империясының (Тавантинсуй) XVI ғасырда испандықтар жаулап алған кездегі билеушісі Атауалпаның атынан шыққан. Сантос Атауальпа және Хуайна Капак аттарын өзіне иеленді, өйткені ол бұрынғы инка императорларының реинкарнациясы деп мәлімдеді.
Жергілікті халық
Ашаньинка халқы Перу Амазонкасының жергілікті халқының ішіндегі ең көп халықты құраған, олар Анд тауларының етегінде және Амазонка бассейнінің жазықтығында 10-14 градус оңтүстік ендікте орналасқан аумақты иеленді. Олардың саны шамамен 52 мың еді. Бұған қоса, барлық таралған Ашанинкалар мен басқа топтар көтеріліске қатысқан жоқ. Хуан Сантостың көтерілісі Гран-Пахонала (Ұлы шөптесін) басталды, оның ықпалы Cerro de la Sal (тұз тауы) және Чанчамайо аймақтарына дейін созылды. Көтерілісті қолдаған басқа да жергілікті топтар Амуэша және Номатсигуенга халықтары болды.
Миссиялар
Көтеріліс аймағы Амазонка бассейнінің Перудің астанасы және ең ірі қаласы Лимаға ең жақын және ең қол жетімді бөлігі болды, сондықтан бұл жердегі оқиғалар испандықтарға ерекше қызығушылық пен алаңдаушылық тудырды. Францискандар 1635 жылы миссионерлік қызмет бастады. Бастапқыда Ашанинка және басқа да адамдар қарсылық көрсетті. Ашанинкалар бірнеше діни қызметкерді өлтірді, ал жергілікті халықтың жаушылығынан миссиялар жиі тасталды. 1709 жылы көптеген миссионерлік мекемелер құрылғандықтан, жергілікті халықты христиандыққа айналдырудың қатаң және кең ауқымды әрекеті басталды. Францискандар 1733 жылы оқшауланған Гран-Паджоналға жетті. 1736 жылы Санта-Роза-де-Окопадағы миссионерлер базасынан олар 4835 тұрғыны бар 24 миссионерлік станцияны құрғанын хабарлады. Францискандар қарулы адамдармен, көбінесе африкалық құлдармен, өздерінің миссияларында тәртіпті сақтады. Бірнеше миссияда мылтық пен оқпен қаруланған әскери гарнизондар болды. Францискандар сонымен қатар импорттық шаруалар мен қолөнершілердің қоныстануын көтермеледі, олар өз жұмыс орындарында жергілікті құлдарды қолданды. Жергілікті халық үш себеппен миссионерлік қызметке тартылған. Алдымен, христиан дініне қызығушылық танытқан болар. Екінші жағынан, миссионерлер балта мен сөре сияқты болат құралдарды таратты, бұл Ашанинка шаруасының өмірін жеңілдетті және болат құралдарды қаруға айналдыруға мүмкіндік берді, бұл соғыс кезінде жауларына қарағанда иесіне артықшылық берді. Үшіншіден, жергілікті халық тұзды дәмдеуіш ретінде және тамақты сақтау үшін қажет етті, ал миссионерлер Cerro de la Sal тұзды тамырға кіруді бақылауға тырысты. Бұл ынталандыруларды теңестіру - миссионерлік өмірдің жағымсыз ерекшеліктері. Миссионерлер жартылай көшпелі жергілікті халықты тұрақтандырып, өмірлерін қатаң реттеуге тырысты. Бұл азық-түлік өндірісімен проблемалар тудырады, өйткені джунглидің топырағы құнарсыз және тез түсіп кетеді, ал тұрақсыз адамдар жеткілікті азық-түлік өсіруде қиындықтарға тап болды. Алайда, испандықтар жергілікті халықтарды тұрақты қоныстарда өмір сүруге талпындыру немесе мәжбүрлеу саясатын деп атаған, қысқартулардың ең күрделі мәселесі Американың барлық жерінде жергілікті халықтардың, әсіресе қоныстарда бір-біріне жақын тұратын халықтардың тұрғындарын қиратып жіберген еуропалық аурулардың пандемиясы болды. Мысалы, 1722-1723 жылдары Энено миссиясында эпидемия болғандықтан, миссия тұрғындарының көпшілігі аурудан қайтыс болғандықтан немесе қоныстанғаннан кейін, олардың саны 800-ден 220-ге дейін азайды. Францискандар мен миссионерлерге қарсы көтерілістер жиі болды. Бұл төңкерістердің ең соңғысы Хуан Сантостың көтерілуінен бұрын 1737 жылы болды. Ашанинкалардың басшысы Игнасио Тороте екі миссионерлік үйді жойып, 13 адамды, оның ішінде бес діни қызметкерді өлтірді. Бір аман қалған адам Торотедің көтерілістің себептерін діни қызметкерге бергенін айтады, "сіз және сіздердің адамдарыңыз бізді күнделікті уағыздарыңызбен және ілімдеріңізбен өлтіріп, біздің бостандықтарымызды алып жатырсыз". Торотедің жиырма ізбасарларын испандар тұтқынға алып, өлтірді, ал ол джунглиге жасырынды. 1740 жылы шамамен Хуан Сантос орталық джунглидегі Чанчамайо провинциясындағы францискан миссионерлерінің көмекшісі болды. Бұл сапарлар Cerro de la Sal тұзын игеруге қызығушылық танытқан испандықтардың келуін жеңілдетті. Олар Ашанинка жерлестерін жұмысшы ретінде пайдаланды, бұл көптеген қатыгездіктерге әкелді. Бұл кезде Хуан Сантос 30 - 40 жаста еді. Ол жунглидегі үндістерге тән кушма немесе түнгі киім киіп, көкіректеріне күміс бұрыштармен шота ағашынан жасалған айқыш киіп жүретін. Ол "Құдайдың шөптері" деп атаған кока жапырағын көптеп жеді. Оның бет-әлпеті аралас. Францискан монахтарының бірі оны жоғарғы биіктік пен күйдірілген терімен сипаттады, оған: "Оның қолында сәл шашы бар, оның өте кішкентай беті бар, ол жақсы қырқылған көрінеді, оның жақсы беті бар; ақшыл; маңдайдан қашқа дейін шашы кесілген, ал қалғандары жаак сүйегінен құйрық ", яғни, он сегізінші ғасырдың батыс сәніне сәйкес, ат құйрығына жиналған.
Хуан Сантос Атауальпаның жоспары
1742 жылдың мамыр айында Хуан Сантос Бисабеки есімді Инне (Пиро)мен бірге 21-ғасырдағы Пуэрто-Окопа қаласынан солтүстікке қарай бірнеше шақырым жерде Гран-Пахоналдың оңтүстік шетінде орналасқан Квисопанго деп аталатын францискандық миссияда пайда болды. Оның не істегені немесе не айтқаны белгісіз, бірақ ол Амуэшалар мен Ашанинкалардан басқа басқа да жергілікті халықтардың қолдауына ие болды. Бірнеше күннің ішінде жерлестер Саль тауы мен Чанчамайо аймағындағы жарты оншақты миссионерлік үй-жайларды тастап кетті.
Жылжыну көлемі
Оның кечуа және бірнеше Амазонка тілдерін білуі Хуан Сантосты орталық орманның жергілікті халқына оңай түсінуге мүмкіндік берді, олар оның күресіне үлкен құлшыныспен қосылды. Көтеріліс орталық орманның халықтарын біріктіруге мүмкіндік берді: Ашаньинка, Янеша және тіпті Шипибо, яғни Тамбо, Перена және Пичис өзендерінің алабында тұратын халықтар. Бұл бүкіл аймақ Гран-Пайон деген атпен белгілі болды және францискан миссионерлерінің аумағы болды. Хуан Сантостың 2000 адамнан астам адамы болды, олармен ол орталық джунглиді, басқаша айтқанда, вице-корольдік билікпен тиімді реттелмейтін аумақты басқаруға қол жеткізді.
Көтерілістің дамуы
Көтерілісшілердің алғашқы мақсаты - Эненоны қысқарту, кейіннен Матранса, Квиспанго, Пичана және Нижандариспен жалғастыру. Олар жалпы саны 27 миссионерлік базаны қиратып, Сиерраға шабуыл жасаумен қорқытты. Вице-король маркиз де Виллагарсия Жауха мен Тарма шекарасының губернаторларына Бенито Тронкосо мен Педро де Милла Кампоға бүлікшілерді қоршауға алу үшін қиындыққа тап болған аймаққа кіруге бұйрық берді. Бұл жасалды және Тронкосо Квисопангоға жетті, онда ол кейбір қарсылықтарға тап болды, бірақ үндістерді қуып жіберуге қол жеткізді. Жоқалтудан қашып жүрген Хуан Сантос Хуанкабамба қаласына бет алды. Колониалдық күштер оны іздеу үшін Тармадан кетіп қалды, бірақ метиздер көшбасшысы қашып құтыла алды. Маусым айында Сантьяго Васкес де Кальседо деген діни қызметкер Хуан Сантоспен кездесу үшін Квисопангоға барды. Сол кездегі және жергілікті басшылар айтқан басқа да оқиғалардан Сантостың кейбіреулері мен мақсаттары айқын көрінді. Сантос өзінің мәсіхші екенін және діни сенімін латын тілінде айтып жатқанын айтты. Ол Пажоналға "сөзінің патшалығын" қайтарып алу үшін келген еді. Ол өзінің соңғы император Атауальпаның реинкарнациясы екенін мәлімдеді. Ол жерді жергілікті тұрғындардың көмегімен қалпына келтіретін. Сантос зорлық-зомбылыққа қарсы екенін, бірақ ағылшындықтардың көмегімен испандықтар мен олардың африкалық құлдарын Перуден шығаратынын айтты. (Сантостың ағылшындармен байланыста болғанына ешқандай дәлел жоқ, бірақ оның олардан көмек сұрауы испандықтарды алаңдатады.) Ғалым Стефано Варезе Сантостың "қарасы - қарапайым адам" "мистикалық шабыттан" толы болды дейді. Ол өзінің көтерілісін, отаршылдық қоғамдардағы мыңжылдықтың типтік сипатын, дінге негіздеді. Хуан Сантос бүлік Андидің барлық аймағына бейбітшілік пен өркендеу әкелетінін уәде етті, бұл орманнан басталып, таулы жерлерге және жағалауға дейін таралады. Хуан Сантос өзінің көтерілісінің шыңы Сапа Инка (Тавантинсуйдің жоғарғы билеушісі) ретінде таққа отырғызылуы болады деп айтты. Сантостың мақсаттары инка империясының азаматы болған таулы жерлердегі халықтарға, ашанинкаларға және басқа да джунгли халықтарына қарағанда, олар оның азаматы болмаған және оның өршіл мақсаттарына ортақ болмаған сияқты. Африкадан тұтқынға алынған екі адамның айтуынша, Сантосты қолдауға олардың "пасторлары жоқ, олар мәсіхші болғысы келмейді" деген ниеттері түрткі болған. Сантостың африкалықтарға деген алғашқы жаушылығы тез өзгерді және францискандықтардың бірнеше бұрынғы африкалық құлдары көтерілістің маңызды жақтастары болды. Африкалықтар еуропалық қару-жарақ пен ұрыс тактикасын білгендері үшін бағаланды. Көптеген жергілікті халықтар мен Анд тауларынан келген метистер де көтеріліске қосылды. Келесі жылы испандықтар Чанчамайо аңғарындағы Кимириге (қазіргі Ла Мерседе) экспедиция ұйымдастырды. Оларды Тарма қаласының әкімі Альфонсо Санта-и-Ортега мен шекаралық губернатор Бенито Тронкозо басқарды. 1743 жылы 27 қазанда олар Кимириге жетіп, онда қалашықты салды, оны қарашада аяқтады. Ол төрт оқпен және төрт таспен жабдықталған, оған сәйкес оқ-дәрімен қамтамасыз етілген. 11 қарашада судья Санта орталық штабқа кетті, капитан Фабрисио Бертолиді 60 сарбазмен Кимири цитаделында қалдырды. Жаудың барлық қозғалысын білетін Хуан Сантос шағын гарнизонға шабуыл жасауды жоспарлады. Алдымен ол қамалға баратын азық-түлік жүгін қолға түсіріп, қоршауды бастады. Кейіннен көптеген испандық сарбаздар індеттен қайтыс болды және қалғандары да ұнжырғасы түсіп кетті. Осылайша, олар аштықтан қысылып, кейбіреулері қашып кетті. Содан кейін Хуан Сантос Бертолиден берілуін талап етті, бірақ ол бас тартты, өйткені ол талап еткен көмекшілердің көтерілісшілерден қашып құтыла алатын уағыздаушы арқылы тез арада келетіндігіне сенді. Ақырында Хуан Сантос қамалға шабуыл жасады, ал испандықтардың барлығы қаза тапты. Бұл 1743 жылдың соңғы күндері болды. Осы аралықта билікті жаңа вице-король, Жозе Антонио Мансо де Веласко, болашақ граф Суперунда, өте тәжірибелі әскери адам, өз қолына алды. Хуан Сантос оған шабуылдауды жалғастырды. Ол 1746 жылы 24 маусымда Монобамба қаласын басып алып, қозғалысының аясын кеңейтті. Ол тіпті алыс Канта провинциясындағы өзін қолдаған демонстрациялар туралы да айтты. Вице-патша Мансо де Веласко үшінші экспедицияның басшысы ретінде Маркиз Менахермоса Джозеф де Лламаны тағайындады. Алайда Хуан Сантос 1751 жылы Сономороны және 1752 жылы 4 тамызда Андамарка�...
Жеңіс
Францискан діни қызметкерлері, дінге кірмегендер және орталық орманның жиырма үш миссияларының жиырма бірінде тұратын қайтадан дінге келгендер екі тірі қалған миссияға қашты: ХХІ ғасырдағы Ла Мерсед қаласына жақын жердегі Кимири және ХХІ ғасырдағы Сан-Мартин-де-Пангоа қаласына жақын жердегі Сономоро. Хуан Сантос өзінің операциялық базасын шығысқа Квисопангодан аз оқшауланған және стратегиялық тұрғыдан орналасқан Энено миссиясына Перене өзенінің жағасында Серро-де-ла-Сал аймағына көшірді. Көтерілістің алғашқы зорлық-зомбылығы 1742 жылдың қыркүйегінде болды, онда жергілікті жерде жиналған үш францискандар бастаған милиция күштері Кимириден шығып, тосқауылға түсіп, өлтірілді. Сол айда испандықтардың екі әскері Андиден бүлікті басу үшін жіберілді, бірақ олар Хуан Сантосты таба алмады. Испандықтар Кимириде бекініс салып, 80 сарбазды артиллериямен қалдырды, ал әскердің көп бөлігі Анд тауларында орналасқан Тарма қаласына қайтты. Сантос бекіністі қоршап алып, испандықтарға Тармаға қауіпсіз жолды ұсынды, бірақ олар ұсынысты қабылдамады. Фортқа азық-түлік жеткізуге тырысқанда, Тармадан келген испандық көмекші күштердің 17 адамы қаза тапты. Кейіннен, ашыққан испандық сарбаздар қалмақтан қашуға шешім қабылдады, бірақ оларды жергілікті күштер ұстап алды және барлығы 80 адам қаза тапты. 1743 жылы қаңтарда қамалға 300 адамнан тұратын көмекші күш келген кезде, оларды жергілікті күштердің оқ атысымен қарсы алды. Көмекші күштері кері шегінді. Бұрынғы миссионерлік қызметтердің ішіндегі жалғыз Сономоро испан қолында қалды, ал Сантос пен оның ізбасарлары екі жылдан астам уақыт бойы үлкен аумақты даусыз бақылауға алды. 1746 жылы вице-король Хосе Мансо де Веласко Ашанинка жеріне 1000-ға жуық адамнан тұратын әскер жіберді. Оны испандықтар 500-ге жуық деп есептеген, бірақ іс жүзінде тек жауынгерлердің кең таралған жартылай күші ғана жеңілді. Осы сәтсіздіктен кейін испандықтар көтерілісті басудан бас тартып, оның Анд тауларының биік жерлеріне және салыстырмалы түрде үлкен халқына таралуын болдырмау үшін Чанчамайо мен Оксапампа қалаларына бекіністер салды. Алайда биік таудағы үш қалада көтерілістер басталып, испандықтар оларды қатыгездікпен басады. Францискандар испандықтардың қорқынышын білдірді. "Егер бұл (Сантос) 200 үнділік садақшымен Лимаға қарай бет алса, Патшалықтың провинцияларындағы барлық үндістер арасында жалпы бүлік шығады деп қорқу керек еді". 1750 жылы испандықтар бүлікшілердің аумағына тағы бір әскери экспедиция жіберді, бірақ ол Ашанинка мен олардың одақтастарының партизандық тактикасымен оңай жеңілді. 1751 жылы Ашаньинка мен олардың Пиро одақтастарының топтары Сатипо және Мазамари қалалары аймағындағы бұрынғы аумақтарды қайтарып алу үшін әскери операциядан гөрі иммиграция ретінде оңтүстікке қарай алға жылды. 1752 жылдың тамызында Сантостың көтерілісі өзінің биік деңгейіне жетті, ол Жауха провинциясындағы Адамарака таулы жерін басып алған Ашанинка күшін бастап, оны үш күн бойы ұстады. Сантос биік таулы аймақтағы көтеріліске итермелеуді ойлап, қала тұрғындары мен діни қызметкерлердің өмірін құрбан етуден аулақ болды. Олар өз аумағын қайтарып алып, испандықтарды қуып шыққаннан кейін, көтерілістің белсенді кезеңі аяқталды. Жергілікті халық испандардан азат еткен аймақ солтүстіктегі Позузудан оңтүстіктегі Андамаркаға дейін созылып, юнгалар биік Андымен қосылған жермен белгіленді. Ол шамамен шығысқа қарай Укайали өзеніне және оның жоғары ағыстағы қосалқы өзендеріне дейін созылған.
Хуан Сантостың жоғалуы
1756 жылдан бастап Хуан Сантос туралы ештеңе белгілі емес. Вице-король Мансо де Веласко 1761 жылы оның есіне былай деп жазды: "1756 жылдан бері бүлікші үндісті ешкім сезінбеді, оның жағдайы және тіпті оның бар болуы белгісіз". Бір пікір бойынша, көтерілісшілер арасында көтеріліс болды және Хуан Сантос Антонио Гатиканы, оның лейтенантын және басқа да адамдарды сатқындық үшін өлтіруге бұйрық берді. Оның ең көп нұсқасы Хуан Сантостың аяғында жүгірді. Олардың бірі оның Метрарода, қоғамдық мерекеде жарғақпен атқан таспен өлгені туралы айтады; басқалары ол уланды деп мәлімдейді. Басқа бір ықтималдық - ол қартайғаннан қайтыс болған. Тіпті оның Метрарода бір түрдегі кесенесі болған деп айтылады, онда оның адам сүйектері демалып, құрметке бөленген. Оның жоғалуы мен өлімі тау-кеншілердің естелігінде аңыздар мен керемет көріністерге ие болды. Кейбіреулер үшін ол өлген жоқ, ол өлмес деп сенді. Басқалары үшін ол бұлттармен қоршалған көкке көтеріліп, болашақта жерге қайта оралады. Фрай Хосе Мигель Сальседо Сан-Мигель-дель-Кунивоға келген кезде оны он төрт каноэмен сексендей адам қуанышпен қарсы алды, оның ішінде көтерілісшілердің екі капитаны болды, олар Хуан Сантостың Метрарода қайтыс болғанын айтып, қайда кеткенін сұрады. Олар маған тозаққа кеткенін айтты, ал олардың алдында оның денесі түтіндей жоғалып кетті.
Хуан Сантос Атауальпаның келісімдері
Ал Хуан Сантостың ағылшындармен қарым-қатынасы туралы айтатын болсақ, оны растайтын қосымша дерек жоқ. Алайда, Франсиско Лоайза сияқты, сол кезде болған белгілі бір жағдайларға негізделген кейбір болжамдарды жасауға болады. Мысалы, ағылшынның испандықтармен ұзақ уақыт бойы күрес жүргізгенін білеміз, Америкада көбірек сауда жасау және жаңа нарықтар іздеу, отарлаушылар қызғанышпен күзетеді. Бұл келісімдер мен келісімдер ағылшындықтарға Испания патшалығы Утрехт келісімін жасасқаннан кейін берген кемелерге рұқсат беру туралы ескертулер. Бұл, әрине, жақсы білімді және білімді Хуан Сантос Атауальпаға беймәлім емес фактілерді жасады. Ол туралы жазылған мәліметте "оның ағылшындармен сөйлескені, олар оған теңіз арқылы көмектесуге келіскені, ал ол өзінің тәжін құтқару үшін өз халқын жинап, құрлықпен келетіндігі" айтылған. Лоайза үшін бұл келісім жоғарыда аталған оқиғаларға байланысты мүмкін емес және 1741 жылы құрылған болуы мүмкін.