Кіріспе

Солтүстік Хан және Сун әулеттерінің қол астында қызмет еткен генерал. Солтүстік Ханда болған кезінде ол "Лиу" тегін қабылдады. Сун императоры Тайцзонға адалдық ант бергеннен кейін, ол Сунның солтүстік шекарасында хитандық Ляо әулетімен орналасты, онда 980 жылы Янмен асуында Ляо басқыншылығын қуып шығаруда маңызды рөл атқарды.

Ерте өмір

Янг Чонгуй әскери отбасында дүниеге келген. Өсе келе, оның әкесі Ян Син (信) кейінгі хан дәуірінде Линчжоу (州; қазіргі Шэнму округі, Шэньси) префекті (刺史) деп аталды (947951). Жас кезінде Ян Чонгуй өте жақсы ат жебе атып, аң аулау сапарларына басқалардан бірнеше есе көп аң алып қайтып кететін. Ол иттер мен соколды аң аулауға пайдаланған және оны әскери генерал ретінде сарбаздарды басқару мансабына дайындық ретінде көрген.

Солтүстік ханның тұсында

20 жасында ол соғыс әміршісі Лю Чонға (Лю Мин) қосылды, 951 жылы Лю Цзиньянда (陽; қазіргі Тайюань, Шанси) Солтүстік Хан мемлекетін құрғаннан кейін тез қорғаныс бас директоры (保衛指揮使) болды. Лю Цзие Цзянсионг командасының (建雄軍) әскери губернаторы болған, сол кезде Сун әскерлері 979 жылы қайтадан басып кірді.

Сунның мансабы

Ян Едің сол аймақты Ляо әулетінен қорғаудағы тәжірибесін білген император Тайцзун Янды шекарадағы Дайчжоудың префекті және көрші Санцзяо (三交) әскери базасының қарулы күштер директоры (兵马部署) етіп тағайындады. Бұрын Янг қорғаныс комиссары (防使) болып тағайындалған. Сун әскері сансыз аттар, ат - есек пен қару - жараққа ие болды. Бұл шайқастан кейін Ляо әскері "ян-йе байрағын көрген сайын дереу шегінген" ("History of Song"). Ян Е ұлы Ян Янлан (Ян Янжао) Шуожоу мен Инчжоу шабуылдарының авангард генералы болды. Алайда, шығыстағы Цао Бин басқарған басқа бір Сун әскерін Елю Сюге басқарған Ляо әскері жойды, ал ондаған мың Сун сарбаздары қаза тапты. Ян Ляо күшін қанды шайқасқа ұшырады және түстен кешке дейін шайқасты, бірақ Пан мен Ван кеткеннен кейін Сун әскері жоқ еді. Жау жақындаған кезде Ян Едің ұлы Ян Янью (延玉) және 72 жастағы Wang Gui (王貴) барлық жебелерді сарқып болғаннан кейін тұяқпен күресуді жалғастырды. Жанына жүзге жуық жауынгерді көрген Ян Йе оларға: "Сіздердің аталарыңыз, аналарыңыз, әйелдеріңіз және балаларыңыз бар, менімен бірге өлудің қажеті жоқ. Үйге қайтып, императорға қызмет етесің". Оның адамдары жылап тұрды, бірақ ешкім де кетпеді. Янгқа қарсы күнәнің құнын өтеуші болып табылатынын көрсетеді. Кейін не болғаны белгісіз, бірақ бірнеше айдан кейін бұл ғибадатхана әлі күнге дейін Пекиннің Миюн округіне қарасты Губейкоу қаласында орналасқан.

Көркем шығармаларда

Ян әулетінің генералдары туралы аңыздарда Ян Йе шайқас өнерлері мен садақ атуды меңгерген Шэ Сайхуаға үйленді. Көптеген нұсқаларда оның қаруы - алтын семсер. Үлкен Ян Е-ді әдетте Ян Линггонг (令公, сөзбе-сөз "Командир Лорд Ян") деп атайды. Егіз қасқырлар тауындағы шайқаста ол жаулармен қоршалған. Оның үш ұлы қайтыс болған, ал төртіншісі мен бесіншісі табылмаған. Алтыншы ұлы Ян Янжао жетінші ұлын көмекке шақырып, әкесі үшін күресуге тырысты. Үмітсіз қалған Ян Йе алыстан жерге қойылған қабір тасын көрді. Бұл жазуда Ли Лингтің есімі жазылған, ол Хан әулетінің атақты қолбасшысы болған, 99 жылы 5000 жасақты әскерді бастап, 80 мыңнан аса адамнан тұратын шиоңну әскеріне солтүстіктен шабуыл жасауға мәжбүр болған. 10 күннен астам уақыт бойы батыл соғысып, 10 000-нан астам сионну сарбазын өлтірген Ли ешқандай күшейтуді қабылдамады және ақырында жауларына көшті, нәтижесінде оның бүкіл отбасын үйде өлтірді. Ли Лингке айналудан бас тартқан Ян Йе өз басын тас тасқа соғып, өз-өзіне қол жұмсауға шешім қабылдады. Су маржасының кейіпкері Ян Цзи Ян Е-нің ұрпақтарының бірі екендігі айтылады, ал Ян Е Ян Цзидің аңызға айналған семсерін қолданған көптеген ұрпақтардың бірі болғандығы айтылады.