Кіріспе
1934 жылы Агата Кристи жазған роман. «Ориент экспресіндегі қастандық» – ағылшын жазушысы Агата Кристидің белгілі детективтік романы, оның басты кейіпкері – бельгиялық детектив Эркюль Пуаро. Алғаш рет бұл роман 1934 жылдың 1 қаңтарында Ұлыбританияда «Коллинз қылмыс клубы» арқылы жарық көрді. АҚШ-та бұл роман 1934 жылдың 28 ақпанында «Додд, Мид және компаниясы» баспасынан «Кале кочиндегі қастандық» деген атпен жарық көрді. Ұлыбританиядағы басылымның бағасы жеті шиллинг және алты пенс (7/6) болса, АҚШ-тағы басылымның бағасы 2 долларға сатылды.
the novel
Murder on the Orient Express is a work of detective fiction by English writer Agatha Christie featuring the Belgian detective Hercule Poirot. It was first published in the United Kingdom by the Collins Crime Club on 1 January 1934. In the United States, it was published on 28 February 1934, under the title of Murder in the Calais Coach, by Dodd, Mead and Company. The UK edition retailed at seven shillings and sixpence (7/6) and the US edition at $2.
Сюжет
Алепподан Стамбулга дейін "Таурус экспресімен" сапарлағаннан кейін, жеке детектив Геркуль Пуаро "Токатлиан" қонақ үйіне келеді, онда ол Лондонға оралуға шақыратын телеграмма алады. Ол консьержге сол түні шығатын Симплон бағытындағы "Ориент экспресіне" бірінші сыныпты купеге билет брондауды тапсырады. Пойыз толығымен толып кеткенімен, Пуаро досы, бельгиялық және жолаушысы Мсье Буктың, Compagnie Internationale des Wagons Lits (CIWL) пойыз операторының директорының көмегімен екінші сыныпқа орын алады. Басқа жолаушылардың арасында американдық жесір Каролина Хаббард; ағылшын гувернанткасы Мэри Дебенхам; швед миссионері Грета Ольссон; американдық бизнесмен Сэмюэл Рэтчет, оның хатшысы/аудармашысы Гектор Маккуин және оның ағылшын шамыршысы Эдвард Генри Мастерман; итальяндық-американдық автомобиль сатушысы Антонио Фоскарелли; орыс княгинясы Наталья Драгомирова және оның неміс қызметшісі Хилдегард Шмидт; венгр графы Рудольф Андреньи және оның әйелі Елена; ағылшын полковнигі Джон Арбутнот; американдық сатушы Сайрус Б. Хардман; және грек дәрігері Ставрос Константин бар. + Константинополь-Кале вагоны Тамақ вагоны 13 4. Мастерман 5. Фоскарелли 6. Маккуин 7. 8. Шмидт 9. 10. Ольссон 11. Дебенхам 1. Пуаро 2. Рэтчет 3. Хаббард 12. Х. Андреньи 13. Р. Андреньи 14. Драгомирова 15. Арбутнот 16. Хардман Мишель Афина бағыты Рэтчетке өлім туралы угрозалар келіп түскен; Пуароны танып, оны қорғау үшін жалдауға тырысады. Пуаро Рэтчеттен бас тартып, оған: "Мен сіздің ісіңізді қабылдамаймын, себебі маған сіздің жүзіңіз ұнамайды" дейді. Бук бірінші сыныптың соңғы купесін алған, бірақ бірінші күні ол бөлек вагонда тұрып, Пуароға өз орнын береді. Сол түні Пуаро бірнеше ерекше оқиғаларды байқайды. Таңертең ерте Рэтчеттің көрші купесінен дауыс естиді. Пойыздың кондукторы Пьер Мишель Рэтчеттің есігін қағып, бірақ іштен: "Ce n'est rien. Je me suis trompé." ("Ештеңе емес. Мен жаңылыппын.") деген жауап келеді. Хаббард қоңырауын шалып, Мишельге бір адам оның бөлмесінен өткенін айтады. Пуаро су сұрап қоңырау шалғанда, Мишель пойыздың Винковци мен Брод арасында қарға тығылып қалғанын хабарлайды, содан кейін жанындағы купеден қатты дыбыс естиді. Ол қызыл кимоно киген әйелдің жуынатын бөлмеге қарай бара жатқанын көріп, ұйықтап кетеді. Келесі күні таңертең, пойыз әлі де тоқтап тұрғанда, Бук Пуароға Рэтчеттің өлтірілгенін және кісі өлтірушінің әлі де бортында екенін, қарда қашуға мүмкіндігі жоқ екенін айтады. Полиция болмағандықтан, Пуаро істі өз мойнына алады. Доктор Константиннің көмегімен Пуаро Рэтчеттің денесін және купесін қарап шығып, мыналарды табады: денеде он екі пышақ жарасы бар, терезе ашық қалдырылған, "H" әрпімен жазылған қолшағыр, құбыр тазалағыш, Рэтчет қолданғаннан өзгеше матч және "мүше кішкентай Дейзи Армстронг" деп жазылған күйдірілген қағаз. Қағаз Пуароға кісі өлтірушінің мотивін анықтауға көмектеседі. Көп жыл бұрын американдық гангстер Кассетти үш жасар Дейзи Армстронгты ұрлап кеткен. Кассетти Армстронг отбасынан үлкен сомада ақша алып, баласын өлтіргенін айтады. Дейзидің жүкті болған анасы Соня Армстронг жаңалықты естігеннен кейін ерте босанып, нәрестесімен бірге қайтыс болады. Оның қайғыға батқан күйеуі, полковник Армстронг өзін атып өлтірді, ал Дейзидің француз тілді күтімшісі Сюзанна Кассеттиге көмектескен деп айыпталып, өзін-өзі өлтірді, бірақ кейіннен кінәсіз деп табылған. Кассетти жемқорлық пен заңдық айлакерліктер арқылы соттан қашып, елден қашып кетті. Пуаро Рэтчеттің шын мәнінде Кассетти болғанын анықтайды. Кондукторға жауап берген адам Рэтчет емес еді, өйткені Рэтчет французша сөйлемейтін. Пуаро пойыздағы барлық жолаушылармен сұхбаттаса бастағанда, Маккуиннің тікелей қатысы бар екенін біледі, өйткені ол Армстронгтың жазбасын біледі және оның жойылғанына сенген, ал Хаббард кісі өлтіруші оның купесінде болғанын айтады. Жолаушылар мен Пьердің барлығы бір-біріне сәйкес алибилер ұсынған кезде, Пуаро олардың кейбіреулері кісі өлтірілген түні дәлізбен қызыл кимоно киген әйелдің келе жатқанын байқағанын айтады. Алайда, ешкім қызыл кимоноға ие екенін мойындамайды. Хаббард Ольссонға өзінің және Кассеттидің купелері арасындағы есікті бұғаттауға бұйрық берген, бұл оның купесіндегі адам туралы айтқанын жоққа шығарады, ал Шмидт Вагонс-Литс формасын киген бейтаныс адамға соқтығысқан. Арбутнот Кассетти екінші сотта кінәлі деп табылғанның орнына өлтірілуі керек еді деп мәлімдейді, ал Хардман өзінің шын мәнінде МакНил агенттігінің жеке детективі екенін, ол Кассеттіні қудалап жүрген кісі өлтірушіні бақылау үшін жіберілгенін мойындайды. Жолаушылардың багажын тексеріп қарағанда, Пуаро Андреньи графинясының багажындағы жапсырманың ылғалды екенін және оның паспортының бүлінгенін байқайды, Шмидттың сөмкесінде аталған форма бар, ал Пуароның өзінің багажында жақында жасырылған қызыл кимоно бар. Хаббард өзі кісі өлтіру құралын өзінің сөмкесінде табады. Пуаро доктор Константинмен және Букпен кездесіп, істі қайта қарап, сұрақтар тізімін жасайды. Осы және дәлелдерді ескере отырып, Пуаро іс туралы ойланып, транстық күйге енеді. Оянғаннан кейін ол шешімге келеді. Ол күдіктілерді шақырып, олардың нақты кім екенін және олардың барлығының Армстронг трагедиясымен қалай байланысты екенін ашады, оларды екінші шешім үшін тамақ вагонына жинап алады. Андреньи графинясы (бұрын Голденберг) Дейзидің әйелі, трагедия кезінде өзі де бала болған. Оның сүйікті күйеуі Рудольф оның багажындағы жапсырманы бүлдіріп, оның кім екенін жасыру үшін оның атын жасырады. Дебенхам Гелена мен Дейзидің гувернанткасы болған; Фоскарелли Армстронгтардың шофері және ұрлыққа қатысты күдікпен қараған; Мастерман полковник Армстронгтың шамыршысы; Мишель Сюзаннаның әкесі және жалған форманы сатып алған адам; Хаббард шын мәнінде актриса Линда Арден (Дейзидің әжесі және Соня мен Геленаның анасы); Шмидт Армстронгтардың аспазшысы; ал Ольссон Дейзидің күтімшісі болған. Драгомирова княгинясы, шын мәнінде Соняның крест анасы, өзінің әкесінің аты Наталия екенін айтып, "H" әрпінің шын мәнінде кириллицадағы "Н" әрпі екенін мәлімдейді. Арбутнот Дебенхамның атынан және өзінің атынан келген, өйткені ол полковник Армстронгтың жақын досы болған. Хардман Сюзаннаға ғашық болған бұрынғы полицей, ал Маккуин Соняға сезім білдірген Армстронгтардың адвокатының ұлы болған. Пойызға қатысы жоқ жалғыз жолаушылар Бук пен доктор Константин, олар екінші вагонда ұйықтаған, ол құлыпталған. Пуаро екі мүмкін шешім ұсынады, біреуі екіншісінен әлдеқайда қарапайым, және оларды екеуін де мұқият қарастыруға кеңес береді. Біріншісі, Vinkovci тоқтағанда пойызға біреу кіріп, Мафия жанжалының салдарынан Кассеттиді өлтіріп, пойыз жүріске шыққаннан бұрын кетіп қалған. Екіншісі, Армстронгқа қатысты жазбаны қоспағанда, барлық дәлелдер жалған және Мишель мен вагондағы барлық жолаушылар, Геленадан басқа, Кассеттиді өздері өлтірген, сотқа қатысқандай. Арден барлығын мойындайды және өзінің бас шешімші екенін мәлімдейді. Алайда, Бук пен доктор Константин полицияға бірінші шешімді жеткізуге келіседі. Пуаро істен бас тартады.
Ratchett has been receiving death threats; recognizing Poirot, he tries to hire him for protection. Poirot, repulsed by Ratchett, refuses, telling him, "I will not take your case because I do not like your face." Bouc has taken the last first class cabin, but on the first morning he arranges to move to a separate coach and gives Poirot his space. That night, Poirot observes some strange occurrences. Early in the morning, he is awakened by a cry from Ratchett's compartment next door. Pierre Michel, the train's conductor, knocks on Ratchett's door, but a voice from inside responds, "Ce n'est rien. Je me suis trompé." ("It is nothing. I was mistaken.") Hubbard rings her bell and tells Michel a man passed through her room. When Poirot rings his bell for water, Michel informs him that the train is stuck in a snowdrift between Vinkovci and Brod before he hears a loud thump next door. He observes a woman in a red kimono going towards the washroom, then goes to sleep. The next morning, with the train still stalled, Bouc informs Poirot that Ratchett has been murdered and the murderer is still aboard, having no way to escape in the snow. As there are no police onboard, Poirot takes up the case. With help from Dr. Constantine, Poirot examines Ratchett's body and compartment, discovering the following: the body has twelve stab wounds, the window had been left open, a handkerchief with the initial "H", a pipe cleaner, a flat match different from the ones Ratchett used, and a charred piece of paper with "member little Daisy Armstrong" written on it. The piece of paper helps Poirot work out the murderer's motive. Many years earlier, American gangster Cassetti kidnapped three year old Daisy Armstrong. Cassetti collected a significant ransom from the wealthy Armstrong family, then revealed that he had already killed the child. Sonia Armstrong, Daisy's mother, who was pregnant with her second child, went into premature labor upon hearing the news and died, along with the baby. Her grieving husband, Colonel Armstrong, shot himself, and Daisy's French nursemaid, Susanne, was accused of aiding Cassetti and killed herself, only to be found innocent afterwards. Cassetti escaped justice through corruption and legal technicalities, and fled the country. Poirot concludes that Ratchett was actually Cassetti. Whoever had answered the conductor was not Ratchett, as Ratchett did not speak French. As Poirot begins interviewing everyone on the train, he discovers MacQueen is directly involved as he knows about the Armstrong note and believed it was destroyed and that Hubbard believes the murderer was in her cabin. While the passengers and Pierre all provide suitable alibis for each other, Poirot notes that some of them observed the woman in the red kimono walking down the hallway on the night of the murder. However, no one admits to owning a red kimono. Hubbard had Ohlsson lock the communicating door between her compartment and that of Cassetti, which invalidates her story of the man in her compartment, and Schmidt bumped into a stranger wearing a Wagons Lits uniform. Miss Debenham inadvertently reveals she has been to America, contrary to her earlier statements, and Ohlsson shows much emotion when the subject of Daisy is brought up, causing further suspicion. Arbuthnot remarks that Cassetti should have been found guilty in a second trial instead of murdered, and Hardman admits he is actually a MacNeil Agency private detective who was asked to watch out for an assassin that was stalking Cassetti. While inspecting the passengers' luggage, Poirot is surprised to find the label on Countess Andrenyi's luggage is wet and that her passport is smudged, Schmidt's bag contains the uniform in question, and Poirot's own luggage contains the red kimono, recently hidden there. Hubbard herself finds the murder weapon hidden in her sponge bag. Poirot meets with Dr. Constantine and Bouc to review the case and develop a list of questions. With these and the evidence in mind, Poirot thinks about the case, going into a trance like state. When he surfaces from it, he deduces the solution. He calls in the suspects and reveals their true identities and that they were all connected to the Armstrong tragedy in some way, gathering them in the dining car for the second solution. Countess Andrenyi (nee Goldenberg) is Helena, Daisy's aunt, who was a child herself at the time of the tragedy. Rudolph, her loving husband, smudged her luggage label and obscured her name to conceal her identity. Debenham was Helena's and Daisy's governess; Foscarelli was the Armstrongs' chauffeur and a suspect in the kidnapping; Masterman was Col. Armstrong's valet; Michel is Susanne's father and the person who procured the false second uniform; Hubbard is actually actress Linda Arden (Daisy's grandmother and Sonia's and Helena's mother); Schmidt was the Armstrongs' cook; and Ohlsson was Daisy's nurse. Princess Dragomiroff, in reality Sonia's godmother, claims the monogrammed handkerchief, saying that her forename is Natalia, and the "H" is actually a Cyrillic letter "N". Arbuthnot is there on Debenham's behalf and his own, as he was a personal friend of Colonel Armstrong. Hardman is an ex policeman who admits he was in love with Susanne, and MacQueen, who had feelings for Sonia, was the son of the lawyer who represented the Armstrongs. The only passengers not involved in the murder are Bouc and Dr. Constantine, both having slept in the other coach, which was locked. Poirot propounds two possible solutions, one far simpler than the other, and advises them to consider both seriously. The first is that a stranger boarded the train when it stopped at Vinkovci, killed Cassetti as a result of a Mafia feud, and disembarked just before the train started off again. The second is that all the clues except the note about Daisy Armstrong were planted and that Michel and all the passengers in the coach, except Helena, stabbed Cassetti, acting as their own jury. Arden acknowledges everything and offers to take responsibility as she was the mastermind. Bouc and Dr. Constantine, however, decide the first solution should be relayed to the police. Poirot retires from the case.