Кіріспе

Құстың жойылған түрі Қасқыр қоян (Corvus corax varius morpha leucophaeus) - тек Фарер аралдарында ғана кездесетін қарапайым қоянның Солтүстік Атлантикадағы түрлерінің жойылған түсті морфы; соңғы расталған жазба 1902 жылы болды. Оның көбінесе басы, қанаты мен құрсағында, ал құйрығы ашық қоңыр түсті. Бұдан басқа, ол Фарер аралдарында кең таралған және Исландияда да кездесетін Солтүстік Атлантикадағы қара көгершіндерге (C. c. varius morpha typicus) ұқсайды.

Тарих

Пьедалық қоян Corvus leucophaeus (Веййо, 1817) және Corvus leucomelas (Ваглер, 1827) сияқты биномиалдық атауларды алды. Қазіргі уақытта Corvus corax varius morpha leucophaeus деп аталады.

Сипаттама

Қазіргі Фарьор тілінде құс hvítravnur ("ақ қарға") деп аталады, ескі аты gorpur bringu hvíti ("ақ кеуделі корби"). Исландия мен Фарер аралдарында кездесетін varius түрінің қалыпты адамдары атаулы түр түрлеріне қарағанда ақ қауырсын негіздерін кеңірек қолдануға бейім. Бірақ, тек қана Фарер аралдарында меланиннің метаболизміне байланысты мутация популяцияда тұрақты болып, кейбір құстардың қауырсындарының жартысы ақ түсті болады. Албиноздық үлгілер кейде құс популяцияларында кездесетін болса да, пид-қарақұм мұндай кездейсоқ "спорттық" емес, жергілікті қарақұм популяциясының үнемі немесе кем дегенде тұрақты түрде болатын бөлігіне негізделген сияқты. Пьедалық қарға туралы алғашқы жазба 1500 жылға дейінгі kvæði Fuglakvæði eldra ("Қоштардың үлкен балладасы") деп аталады, онда 40 жергілікті түр, соның ішінде үлкен аук туралы айтылады. Кейіннен Лукас Дебес (1673) мен Йенс Кристиан Свабоның (1781/82) баяндамаларында лас қаран туралы айтылады. Карл Джулиан фон Граба 1828 жылы өзі көрген он адам туралы айтады және бұл құстар қара морфтан аз санда болса да, өте кең таралған деп мәлімдейді. Фарер аралдарынан шыққан суретші Дидрикур а Скарванеси "Фуглар" сериясын, яғни құстардың суреттерін жасаған. Оның 18 фуглар ("18 құс") -да оң жақ төменгі бұрышындағы жануарды пид-каран деп атауға болады. Қазіргі уақытта картина Торшавнда Листаскалиннің Фарер өнерінің мұражайында қойылған.

Құрып кету

Скарванесидің суреті, әрине, құстардан жасалған, бұл көрініспен дәлелденгендей, пид-каран коллекционерлердің қызығушылығын тудырды. Он тоғызыншы ғасырда пид құстарын іріктеп атып тастады, өйткені олар жоғары бағаға сатылатын болды; Стреймойдың сислумадуры (шериф) Ханс Кристофер Мюллер бірде Нольсойдан алынған толғанған дана үшін екі даниялық ригсдалер төледі. Мұндай сомалар, кедей ферерлер үшін ақшаның жақсы мөлшері, пид-каранды соғуды табысты кәсіпорынға айналдырды. Сонымен қатар, қарғаларды зиянкестер ретінде аулаған. Он сегізінші ғасырдың ортасында әрбір аң аулайтын жастағы Фарьо еркек жігітіне патша жарлығымен (Naebbetold қараңыз) жылына кем дегенде бір қарға немесе басқа екі жыртқыш құсты ату немесе төрт шеберлікпен айыппұл салу бұйырылды. Соңғы рет 1902 жылы 2 қарашада Микинс аралында атып тасталды. Кейін ақ қарғаларды бірнеше рет байқағаны туралы хабарланған: 1916 жылдың күзінде Велбастадур мен Колтурда, 1947 жылдың қысында Нольсойда және келесі жылы тағы да байқалды, ал 1965 жылдың көктемінде Сандвик. Осылайша, егер популяция генетикалық мағынасында "құрып кету" туралы айта алса, бұл нысанның шынымен жойылып кеткені анық емес. Теориялық тұрғыдан аллельдер әлі де болса, бірақ қара түстегі адамдарда жасырын болуы мүмкін, сондықтан бір күні пид-қарақұм қайтадан туылуы мүмкін. Қарақтар Фарьер аралдарында өте көп кездесетін болса да, кішкентай архипелагтағы олардың саны 200-300 ғана көбейеді. Себебі, соңғы онжылдықта Фарьер аралдарында сұйылтылған, барлық ақшыл түкті қауырсындар байқалған, бұл аберранцияның аллельдері әлі де архипелагта бар, бірақ бұл пид үлгісіне қатысы бар бірдей гендер болуы мүмкін емес. Көптеген елдерде сулы қауырсынды құс жиі кездеседі. Бүгінде мұражайда 16 данада кездесетін бұл құйрықты қарға белгілі: алтысы Зоологикалық мұражайда (Копенгаген, Дания); төртеуі Американың табиғи тарих мұражайында (Нью-Йорк, АҚШ); екеуі Эволюция мұражайында (Уппсала, Швеция); біреуі Naturalis биологиялық әртүрлілік орталығында (Лейден, Нидерланды); біреуі Мемлекеттік табиғи тарих мұражайында (Брауншвейг, Германия); біреуі Мемлекеттік зоология мұражайында (Дрезден, Германия); тағы біреуі Манчестер мұражайында (Манчестер, Ұлыбритания). 1995 жылы 12 маусымда Postverk Føroya FR 276 пошта маркасын шығарды, онда жаяу қарақұйрық бейнеленген. Оны атақты Фарер суретшісі және ғылыми суретші Астрид Андреасен жасаған.