Кіріспе

1940 жылғы американдық қылмыстық драмалық фильм, Уильям Уайлер

«Хат» – 1940 жылғы американдық қылмыстық фильм-нуар мелодрамасы, режиссері Уильям Уайлер, басты рөлдерде Бетт Дэвис, Герберт Маршалл және Джеймс Стивенсон. Говард Э. Кохтың сценарийі У. Сомерсет Момның 1927 жылғы осы аттас пьесасына негізделген, ал пьесаның негізінде – оның өзінің шағын әңгімесі жатыр. Бұл пьеса алғаш рет 1929 жылы режиссер Жан де Лимур түсірген фильмде пайда болды. Оқиғаның бастауы – Куала-Лумпурдағы мектеп директорының еуразиялық әйеліне қатысты нақты өмірдегі дау. Ол 1911 жылғы сәуір айында ер адам досын атып өлтіргені үшін сотталды. Халықтың наразылығынан кейін жергілікті сұлтан оны кешірді.

Сюжет

Лесли Кросби, Малайзиядағы британдық каучук плантациясының басшысының әйелі, экспатриант қауымдастығының танымал мүшесі Джеффри Хаммондты атып өлтіреді. Лесли қызметшіге жаңа округтік офицер мен күйеуі Робертті шақыруды бұйырады, Роберт каучук жіберуге дайындалып жатыр. Кросбиді оның адвокаты, жақын отбасы досы алып келеді. Лесли Хаммондты өзінің ар-намысын сақтап қалу үшін өлтіргенін мәлімдейді. Ол тұтқындалып, Сингапурда түрмеге қамалады және кісі өлтіру айыбымен сотталады. Оның ақталуы алдын ала болжамдайтын сияқты көрінеді, өйткені ақ нәсілділер қауымы оның айтқанына сенеді және оның батыл әрекет еткенін ойлайды. Тек адвокат Говард Джойс күдікпен қарады. Оның кеңсесіндегі Онг Чи Сенг Леслидің Хаммондқа оқ жоқ болған күні жазған хаты бар екенін айтады, онда Роберт кеткен кезде сол түні келуге шақырады. Онг Джойске түпнұсқаның Хаммондтың жесірінде бар екенін айтады, ол Қытай ауданында тұратын еуразиялық әйел. Ол Джойске бұрынғы жарына жасаған Леслинің кінәсін көрсетеді және түпнұсқаның жоғары бағамен сатылатындығын хабарлайды. Содан кейін Джойс Леслимен бетпе-бет келеді, ол бастапқыда жоққа шығарады, бірақ соңынан жазғанын мойындайды. Ол оны мансабына қауіп келтірсе де, оны сатып алуға көндіреді. Джойс Робертке хат туралы айтады, бірақ мазмұнын және нақты бағасын жасырады, бұл Роберттің барлық жинақтарын жұмсайды. Онг Джойске Хаммондтың жесірі Леслидің төлемді жеке өзі жасауын талап еткенін хабарлайды, сондықтан Джойс соттан оны "сауығу үшін" өзінің күтіміне босатуды сұрайды. Қытай ауданында Лесли ашулы жесірден хатты алады. Ол ақталды. Соттан кейін Роберт Лесли мен Джойске Суматрада каучук плантациясын сатып алып, жаңа өмір бастауды жоспарлап отырғанын айтады. Бұл үшін барлық жинақтары мен ипотекалық қарыз қажет, бірақ ол қуанышын жасыра алмайды. Джойс оған хаттың нақты құнын хабарлайды, Роберт оны оқып көруге мәжбүр болады. Леслидің өлтіру туралы жалған айтқанын және Хаммондпен жылдар бойы опасыздық жасағанын білгенде, ол қатты қайғыға батады. Ақталуды тойлауға арналған кеш басталғанда Лесли верандасында хатты алған дүкеннен таныған пышақты табады. Ол бірден оның мағынасын түсінеді, бірақ бөлмесіне қайтып, тігіс жұмысына кіріспей тұрып, кешке қатысады. Роберт достарына Суматрадағы арманымен мақтанады, бірақ джин мен қайғыға беріледі. Роберт Леслиге оған деген махаббатын ант етуге шақырып, оны кешіруге дайын екенін айтады. Ол ант етеді, бірақ бірден Хаммондты әлі де жақсы көретінін мойындайды. Роберт бөлмеден шығып кетеді. Лесли бақтың есігін ашқанда, пышақтың жоқ екенін көреді. Ол тағдырының сөзсіз екенін түсінеді және бақ жолымен оған қарай басады. Қақпадан тыс Леслиді артынан ұстап, өзінің қызметшісі ұстап тұрады, ал Хаммондтың жесірі оны пышақтап жаралайды. Екі кісі өлтіруші қашып кетпек болады, бірақ полиция офицерінің шамшырағы оларды тоқтатады және үнсіз алып кетеді.

Өндіріс

Продакшн Код Администрациясы Warner Bros. ұсынған түпнұсқалық әңгіме адаптациясын неке бұзушылық және жазаланбаған кісі өлтіру болғандықтан қабылдамады, сондықтан жесір Хамонд өш алуға тырысатын жаңа соңғы сахна қосылды. Хамонд әйелінің кейіпкері де Хамондтың қытайлық жанкүйерінен оның еуразиялық әйеліне өзгертілді, бұл Hays кодексін баю үшін жасалды. Режиссер Уильям Уайлер мен бұрын «Изебель» фильмінде бірге жұмыс істеген актриса Бетт Дэвис Лесли күйеуіне ол өлтірген адамды әлі де сүйетінін мойындаған шешімді сахна туралы келіспеді. Дэвис ешбір әйел мұндай нәрсені мойындағанда күйеуіне қарай алмайды деп сезінді. Уайлер келіспеді, содан кейін Дэвис түсірілім алаңынан кетіп қалды. Кейін ол оралып, Уайлердің жолын ұстанды, бірақ содан кейін Дэвис өзінің тәсілі жақсырақ болар еді деп мәлімдеді. Уайлер сондай-ақ Warner Bros. басшысы Джек Л. Уорнермен британдық актер Джеймс Стивенсонды адвокат Говард Джойс рөліне тағайындау туралы дауласты. Уорнер бастапқыда Стивенсонды бұл рөлге ұсынған, бірақ Уайлер оны таңдағаннан кейін студия басшысы ойын өзгертіп, рөлге беймәлім актерді таңдау тым қауіпті деп ойлады. Уайлер өз ұстанымында тұрды, және Стивенсоннің өнері оған «Оскар» номинациясын әкелді. Variety журналы былай деп жазды: «[У. Сомерсет Моэмнің пьесасы] ешқашан осы деңгейдегі өндірістік құндылықтармен, актерлер тобымен немесе режиссурамен көрсетілген емес. Оның жалғыз кемшілігі – оның зұлымдығы. Алайда, режиссер Уильям Уайлер өзінің темпін Малайзия жеріне сай етіп қойды. Кейде Дэвистің салқыны кейіпкердің мінездемесінен де асып кетеді. Екінші жағынан, Маршалл ешқашан қателеспейді. Бірақ бұл суреттегі құрметті Стивенсон адвокат рөлінде ұрлап алады, ал Зондергард – мінсіз қауіптің маскасы». Time Out London 2012 жылы былай деді: «Тамаша жасалған мелодрама, тіпті ол ашық аспандағы айдың жылдам қозғалысы, ағаштан тамған резеңке, аулада ұйықтап жатқан жұмысшылар, атыс естілгенде сескенген какаду, адамның верандаға шығуы және Дэвистің оның денесіне аяусыз оқтар атқылауы сияқты көріністерді де басып өтпейді. [Камера жұмысы] Сингапурдың ылғалды түндері мен салқын джин-слингтерді еске түсіретін Стернбергке жақын, бірақ табиғи дыбыстармен үйлеспейді (саундтректе Макс Штайнердің музыкасы көптеген мәнді нәрселерді күшейтіп көрсетеді). Фильм Rotten Tomatoes сайтында 15 рецензияға негізделген 100% рейтингке ие, орташа бағасы 8.40/10 құрайды».

Аудионы ағынды түрде беру

"Хат". "Люкс" радио театрында: 1941 жылдың 21 сәуірі. "Хат". "Люкс" радио театрында: 1944 жылдың 6 наурызы.