Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сик империясының догра генерал (1784-1841) Зоравар Сингх (1784-1841 жж. 12 желтоқсан) - Дограның раджпұт билеушісі, Джаммуның Гулаб Сингхтің әскери генералы. Ол Киштвардың губернаторы (вазир е вазарат) болып қызмет етті және Ладах пен Балтистанды жаулап алып, патшалықтың аумағын кеңейтті. Ол батыл түрде Батыс Тибетті (Нгари Хорсум) жаулап алуға тырысты, бірақ Догра Тибет соғысы кезінде Тойо шайқасында қаза тапты. Гималай тауларында, соның ішінде Ладах, Тибет, Балтистан және Скардуда қол астындағы жеңістерінің арқасында Зоровар Сингх "Үндістанның Наполеоны" және "Ладахты жаулап алған" деп аталады.
Dogra general of the Sikh Empire (1784–1841)
Zorawar Singh (1784–12 December 1841) was a military general of the Dogra Rajput ruler, Gulab Singh of Jammu. He served as the governor (wazir e wazarat) of Kishtwar and extended the territories of the kingdom by conquering Ladakh and Baltistan. He also boldly attempted the conquest of Western Tibet (Ngari Khorsum) but was killed in battle of To yo during the Dogra Tibetan war. In reference to his legacy of conquests in the Himalaya Mountains including Ladakh, Tibet, Baltistan and Skardu as General and Wazir, Zorowar Singh has been referred to as the "Napoleon of India", and "Conqueror of Ladakh".
Ерте өмір және мансап
1784 жылы қыркүйек айында қазіргі Химачал-Прадеш штатының Кахлур (Биласпур) князьдік аймағында индус-раджпут отбасында дүниеге келген. Оның отбасы Жамму аймағына көшіп барды, онда Зоравар жасына жетіп, Марматидің (қазіргі Дода ауданы) Раджа Джасвант Сингхтің қарамағында қызмет етті. Жоравар Сингхті Жаммудың билеушісі Раджа Гулаб Сингх жұмысқа алды. Гүлаб Сингхке әдеттегідей хабар жолдаған кезде, Зоравар форт әкімшілігінде орын алған қаржы ысырапшарығын айтып, қорғану үшін өзінің жеке жоспарын батыл ұсынды. Гүлаб Сингх Зоравардың шын жүректен айтқан сөздеріне таңғалып, оны Реасидің командирі етіп тағайындады. Жоравар Сынгх өз міндетін орындады және оның риза билеушісі оны Джамудан солтүстікке қарай барлық форттардың комиссариат офицері етіп тағайындады. Кейіннен ол Киштвардың губернаторы болып тағайындалды және оған Вазир (министр) атағы берілді. Жаңадан жаулап алынған аймақ болғанымен, Зораварда бейбітшілік сақтау қиынға соқпады; көптеген жергілікті раджпуттар оның әскеріне қабылданды. 1835 жылы жақын маңдағы Паддар аймағы Чамбадан (қазіргі Химачал-Прадеш) алынады. Падар кейіннен сапфир кен орындарымен танымал болды. Бірақ бұл генерал Зоравар Сингхтің өткен жылы бастаған атақты экспедицияларының тек қана бір бөлігі ғана еді.
He was born in September 1784 in a Kahluria Hindu Rajput family in the princely state of Kahlur (Bilaspur) state, in present day Himachal Pradesh. His family migrated to the Jammu region where, on coming of age, Zorawar took up service under Raja Jaswant Singh of Marmathi (modern Doda district). Zorawar Singh was employed by the ambitious Raja Gulab Singh of Jammu and was placed under the commandant of the Reasi fort (Bhimgarh fort). While delivering a routine message to the Gulab Singh, Zorawar told him of the financial waste occurring in the fort administration and boldly presented his own scheme to effect savings. Gulab Singh was impressed by Zorawar's sincerity and appointed him commandant of Reasi. Zorawar Singh fulfilled his task and his grateful ruler made him commissariat officer of all forts north of Jammu. He was later made governor of Kishtwar and was given the title of Wazir (minister). Even though it was a newly conquered region Zorawar had no trouble in keeping the peace; many of the local Rajputs were recruited into his army. In 1835 the nearby region of Paddar was taken from Chamba (now in Himachal Pradesh) in the course of a battle. Paddar later became known for its sapphire mines. But this was a mere sideshow to General Zorawar Singh's more famous expeditions, on which he had already embarked in the previous year.
Ладахтық жорықтар
Киштвар мен Кашмирдің шығысында жоғарғы Гималайдың қарлы таулары орналасқан. Занскар шатқалы, Суру өзені және Драсс өзендері осы қардан көтеріліп, Ладахтың жазықтығынан өтіп, Инд өзеніне құяды. Бұл аймақтағы бірнеше кішігірім княздіктер Ладахтың Гьялпосына (патша) табысқа ие болды. 1834 жылы олардың бірі, Тимбус раджасы, Гьялпоға қарсы Зоравардан көмек сұрады. Осы уақытта раджпут генералы Раджа Гулаб Сингхтың аумағын кеңейту арқылы өзін ерекшелендіруге тырысты. Сондай-ақ, Гулабнамаға сәйкес, Киштвар құрғақшылыққа ұшырап, табысынан айырылып, Зораварды соғыстан ақша алуға мәжбүр етті. Джамму мен Химачалдың раджпуттары дәстүрлі түрде таулы шайқастарда үздік болды; сондықтан Зоравар тау жоталарын кесіп өтіп, Суру өзенінің қайнар көзі арқылы Ладахқа кіруде қиындық көрмеді, онда оның 5000 адамы жергілікті ботилердің әскерін жеңді. Нидхан Сингхтің 5000 жасақшыдан тұратын алдыңғы бригадасы суық пен қарда жолдан адасып, жаумен қоршалған; көптеген сарбаздар суықтан қаза тапты. Кейін Киштвардан шыққан белгілі раджпут Мехта Басти Рам негізгі күшпен байланыс орнатқан. Олар Скардудан Ботилерді жеңіп, қашуға мәжбүр болды. Олар Скарду бекінісіне дейін қуып жетіп, бірнеше күн бойы Зоравардың қолында болды. Бір күні түнде догралар қамалдың артындағы тік тауға көтеріліп, біраз шайқастан кейін оның жотасындағы шағын қалмақты басып алды. Келесі күні осы жерден олар басты қамалға атқылап, Раджаны берілуге мәжбүр етті. Зоравар Инд өзенінің жағасында қамал салып, сонда сарбаздарын орналастырды. Мұхаммед шаһты жыл сайынғы 7000 рупиялық алым-салықпен таққа отырғызғаннан кейін, Вазир Лакпаттың қол астындағы Догра контингенті батысқа қарай алға басып, Астор бекінісін жаулап алды және оның Дарад Ражасын тұтқынға алды. Алайда бұл Раджа Кашмирдің губернаторы Механ Сингхке салық төледі, ол Дограның жаулап алуынан қорқып қалды, өйткені олар Лахор дурбарына ешқандай пайда әкелместен, тек Гулаб Сингхтің патшалығын кеңейтті. Оның Лахордағы арызы Джамудағы Раджа Гулаб Сингхке жіберілді, ол Дарад Раджаны босатуға бұйрық берді.
To the east of Kishtwar and Kashmir are the snow clad mountains of the upper Himalayas — the rivers of Zanskar Gorge, Suru River, and Drass rise from these snows, and flow across the plateau of Ladakh into the Indus River. Several petty principalities in this region were tributary to the Gyalpo of Ladakh (King). In 1834 one of these, the Raja of Timbus, sought Zorawar's help against the Gyalpo. Meanwhile, the Rajput general had been burning to distinguish himself by expanding the territory of Raja Gulab Singh — also at that time, according to the Gulabnama, Kishtwar went through a drought that caused a loss of revenue and forced Zorawar to extract money through war. The Rajputs of Jammu and Himachal have traditionally excelled in mountain fighting; therefore Zorawar had no trouble in crossing the mountain ranges and entering Ladakh through the source of the Suru River where his 5000 men defeated an army of local Botis. The advance brigade of 5,000 under Nidhan Singh lost its way in the cold and snow and was surrounded by the enemy; many soldiers perished from the cold. Then Mehta Basti Ram, a prominent Rajput from Kishtwar, established contact with the main force. On their arrival the Botis of Skardu were defeated and forced to flee. They were chased to the fort of Skardu which was invested by Zorawar for a few days. One night the Dogras scaled the steep mountain behind the fort and after some fighting captured the small fort on its crest. From this position the next day they began firing down at the main fort and forced the Raja to surrender. Zorawar built a fort on the banks of the Indus where he placed a contingent of his soldiers. After placing Muhammad Shah on the throne for an annual tribute of 7000 rupees, a Dogra contingent under Wazir Lakhpat advanced westwards, conquered the fort of Astor and took its Darad Raja prisoner. However this Raja was tributary to Mehan Singh, the governor of Kashmir, who was alarmed at the Dogra conquests since they only expanded the kingdom of Gulab Singh while not bringing any benefit to the Lahore durbar. His complaint at Lahore was forwarded to Raja Gulab Singh at Jammu and he ordered the Darad Raja to be released.
Тибет экспедициясы және өлім
Ладах князі Ноно Сунгнамның қол астындағы бір колонна Инд өзенінің ағысымен оның қайнар көзіне дейін жүрді. Гүлам ханның басшылығымен 300 адамнан тұратын тағы бір топ таулар бойымен жүріп, Кайлас жотасына дейін, яғни Инд өзенінің оңтүстігіне қарай өрлеп барды. Зоравар өзімен бірге 3 мың адамды алып, Пангонг көлінің кең және көрікті жері орналасқан плато аймағын бойлап жүрді. Барлық қарсылықтарды жойып, үш колонна Манасаровар көлінен өтіп, Гартокқа жиналып, сол жерде орналасқан шағын тибет күшін жеңді. Жаудың қолбасшысы Таклакотқа қашып кетті, бірақ Зоравар 1841 жылы 6 қыркүйекте сол қалмаққа шабуыл жасады. Енді оған Непалдың Махараджасының өкілдері сияқты Тибет елшілері келді, оның патшалығы Таклакоттен он бес шақырым жерде орналасқан. Таклакоттың құлауы Лхасадағы Қытай император резиденті Мэн Паоның баяндамасында айтылған: Таклакотқа келгенімде тек 1000-ға жуық жергілікті әскерді жинауға болады, олар әр түрлі бекеттерде күзет ретінде бөлініп орналастырылды. Қауіпсіздік посты тез арада Таклакоттың маңында стратегиялық асуда басып алушыларды тоқтату үшін құрылды, бірақ бұл жергілікті әскерлер Шен Памен (Догра) күресуге батыл болмады және басып алушылар жақындағанда қашып кетті. Орталық Тибет пен Таклакот арасындағы қашықтық жергілікті әскерлердің қорқыныштығынан бірнеше мың ли құрайды; біздің әскерлеріміз Майум асуына жақын Ца тауының етегіне шегінуге мәжбүр болды. Осы қатыгез, бүлікшіл жауларға қарсы тұру үшін күшейтулер қажет. Зоравар өзінің адамдарымен Мансаровар мен Кайлас тауына зыяратқа барды. Ол өзінің байланыс және жабдықтау желісін 450 мильге дейін жомарт емес жерлерге жол бойына шағын бекіністер мен пикеттер салып, кеңейтті. Чи Танг бекінісі Таклакоттың маңында салынған, онда Мехта Басти Рамды 8 немесе 9 пушкасы бар 500 адамның қолбасшылығына тағайындаған. Қыстың басталуымен барлық өткелдер жабылып, жолдар қарға толды. Зоравардың мұқият дайындалуына қарамастан, Догра әскерінің осындай ұзақ аралықтағы азық-түліктері сәтсіз аяқталды. Салқын ыстық пен шаршаудың кесірінен сарқыраудан көптеген сарбаздардың аяқ-қолдары күйіп, саусақтары сынған. Мехта Басти Рам суық кезінде қаруды тиімді пайдалана алмайтын ерлер туралы жазады. Басқалары аштықтан өліп, кейбіреулері өздерін жылыту үшін мылтықтарының ағаш бұтақтарын өртеп жіберді. Тибет және олардың қытайлық одақтастары топтасып, шайқасқа шықты, Чи Танның Догра бекінісін айналып өтті. Содан соң догра жасағы жолдан адасып кетті. Тибет жаяу әскері де қамалға кіріп, Догра офицерлері мен Ладакхи билеушілерін шатастырды. Қалғандары өлтірілді. Түстен кейін шайқас аяқталды.
One column under the Ladakhi prince, Nono Sungnam, followed the course of the Indus River to its source. Another column of 300 men, under Ghulam Khan, marched along the mountains leading up to the Kailas Range and thus south of the Indus. Zorawar himself led 3,000 men along the plateau region where the vast and picturesque Pangong Lake is located. Sweeping all resistance before them, the three columns passed the Lake Manasarovar and converged at Gartok, defeating the small Tibetan force stationed there. The enemy commander fled to Taklakot but Zorawar stormed that fort on 6 September 1841. Envoys from Tibet now came to him as did agents of the Maharaja of Nepal, whose kingdom was only fifteen miles from Taklakot. The fall of Taklakot finds mention in the report of the Chinese Imperial Resident, Meng Pao, at Lhasa: On my arrival at Taklakot a force of only about 1,000 local troops could be mustered, which was divided and stationed as guards at different posts. A guard post was quickly established at a strategic pass near Taklakot to stop the invaders, but these local troops were not brave enough to fight off the Shen Pa (Dogras) and fled at the approach of the invaders. The distance between Central Tibet and Taklakot is several thousand li because of the cowardice of the local troops; our forces had to withdraw to the foot of the Tsa Mountain near the Mayum Pass. Reinforcements are essential in order to withstand these violent and unruly invaders. Zorawar and his men now went on pilgrimage to Mansarovar and Mount Kailash. He had extended his communication and supply line over 450 miles of inhospitable terrain by building small forts and pickets along the way. The fort Chi T’ang was built near Taklakot, where Mehta Basti Ram was put in command of 500 men, with 8 or 9 cannon. With the onset of winter all the passes were blocked and roads snowed in. The supplies for the Dogra army over such a long distance failed despite Zorawar's meticulous preparations. Owing to intense cold and fatigue, many of the soldiers lost their fingers and toes to frostbite. Mehta Basti Ram writes of men being unable to use weapons effectively due to cold. Others starved to death, while some burnt the wooden stock of their muskets to warm themselves. The Tibetans and their Chinese allies regrouped and advanced to give battle, bypassing the Dogra fort of Chi T’ang. Then the Dogra soldiers lost their way. When the Tibetan infantry also pressed into the entrenchments, the Dogra officers as well as the Ladakhi noblemen became confused. He who could save his life fled, the remainder were killed. A little after noon the battle came to an end.
Мұра
Zorawar LT - Үндістанның Зоравар Сингх атындағы жеңіл танкісі.
The Zorawar LT is an Indian light tank, named for Zorawar Singh.