Кіріспе

Саусаққа тағылатын жүзік, иесінің үйленгенін көрсетеді.

Неке жүзігі немесе үйлену сақинасы – иесінің үйленгенін көрсететін саусаққа тағылатын жүзік. Ол әдетте металдан, дәстүрлі түрде алтыннан немесе басқа да құнды металдан жасалады. Сақиналар ежелгі Римде неке кезінде қолданылған. Мәдениетке байланысты, неке жүзігі көбінесе сол қолдың саусақ жүзік тағатының түбіне тағылады; егер иесі сол жақ қолмен жазатын болса, көбінесе оң қолға тағады. Саусақ жүзік тағатының "махаббат тамыры" (vena amoris) деп аталатын дәстүрлі сеніммен байланысты екені жиі айтылады.

Тарих

Батыс елдеріндегі үйлену сақиналарының тамыры ежелгі Рим мен Грекияға дейін жетеді, және бастапқыда олар некелік мүлікпен, кейіннен адалдыққа берілген уәдемен байланысты болған. Қазіргі кездегі сақина алмасу орта ғасырлардағы Еуропаның христиандық дәстүрінен пайда болды. Осы мәдениеттерден сақина тағылатын саусақ таңдалды, себебі сол саусақтан жүрекке тікелей тамыр жетеді деп сенген.

Жүгірткі шаңғылары

16-шы және 17-ші ғасырларда еуропалық күйеулер әйелдеріне гиммель жүзігін сыйға тартқан. Құрастырмалы жүзікке ұқсас, гиммель жүзігі екі бір-біріне келіп түсетін шеңберден тұрған. Келіңдер осы шеңберлердің біреуін құдалықтан кейін тағып жүрген, ал екі шеңбер неке тойында біріктірілген. Кейіннен әйелі біріктірілген жүзікті таққан.

Поэзиялық сақиналар

Поэзиялық сақина – Ренессанс дәуірінде кең таралған сақина түрі. Ол өлең немесе "поэзия" жазылған таза күмістен жасалған сақина болатын. Дегенмен, жиналмалы сақинаны жолақтары шашырамай оңай шешіп алуға болады. Феде сақинасы – екі қолдың құшақтасқан бейнесін көрсететін, некеге тұрумен байланысты еуропалық ежелгі дәстүр.

Ұлыбританияда алтынның мөлшері шектеулі

1942 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде британдықтар зергерлік бұйымдар жасауға шектеулер салғандықтан, "қажеттік" неке сақиналары шығарылды. Олардың максималды салмағы екі пеннивейтке дейін шектелді, бұл оларды сәл ауыррақ етіп жасады және дәстүрлі 22 карат емес, 9 карат алтыннан жасалды. Аймақтық сынақ кеңсесі осы сақиналарды алтынның құрамын және соғыс уақытындағы ережелерге сәйкестігін кепілдікпен белгіледі, сондай-ақ сақинаның ішкі жағындағы жыл белгісіне жақын арнайы "қажеттік" белгісін қойды; бұл белгі төменгі қисығы жоқ үлкен "U" әрпіне немесе екі жақшамен қоршалған бос орынға (" ") ұқсас болды.

Екі сақиналы рәсім

Екі сақиналы рәсім – бұл екі жұбайдың да неке сақиналарын алмасуы. Еуропаның бірнеше елінде, мысалы, скандинавия елдерінде, ерлер мен әйелдер бір-біріне бірдей формадағы, әдеттегі жай неке сақиналарын тағады, ал әйелге көбінесе одан да қымбат, әшекейленген неке сақинасы сыйланады. Той кезінде күйеу жігітінің сақинасы да неке сақинасы болып есептеледі және оны әйел той рәсімінің бір бөлігі ретінде қайта сыйлай алады. Некеге тұру әдетте екі адамның келісімімен жүзеге асады, ал сақиналар бірге таңдалады. Құдалық және неке сақиналары екі қолға да тағылады, әйел екі сақинаны бірге киеді. Кейде күйеу жігітіне жеке неке сақинасы беріледі. Германия мен Австрияда екі жақ та сол қолға тағылатын құдалық сақинасын қолданады. Той кезінде, сондай-ақ Болгария, Польша және Ресей сияқты шығыс Еуропаның бірнеше елінде, сақина оң қолға тағылады. Бұл әйелге немесе екеуіне де жаңа сақина болуы мүмкін, немесе құдалық сақиналарын қайта пайдалануға болады. Құдалық сақиналарын сол қолда қалдыруға немесе оң қолға ауыстыруға болады. Германияда, кем дегенде 1870 жылдан бері күйеу жігіт пен әйел екеуі де неке сақинасын тағу қалыпты жағдай, ал Нидерландыда той кезінде жұбайлардың сақина алмасуы туралы мәліметтерді кем дегенде 1815 жылдан бастап табуға болады. АҚШ және Канадада неке сақиналарын бастапқыда тек әйелдер таққан, бірақ 20-шы ғасырда екі жұбай үшін де дәстүрге айналды. Бразилияда, Мексикада және Испанияда екі жақ та құдалық сақинасын тағады, ал күйеу жігітінің сақинасы той кезінде неке сақинасы болып есептеледі. Нидерландыда жай сақиналарды екі қолға да тағуға болады, католиктер сол қолға, ал протестанттар оң қолға тағады. Құда болған кезде, күйеу жігіт пен әйел болашақ неке сақинасын қарсы қолына тағып, тойдан кейін қолдарын ауыстырады.

Композициялар мен стильдер

Батыс елдерінде неке сақиналары көбінесе алтын, палладий, платина, аргентиум күміс, титан, вольфрам немесе соңғы кезде силиконнан жасалады. Сақинаның ішкі бетіне жұбайдың аты, екі жұбайдың есімі, неке күні немесе жұбайлар үшін маңызды сөздер қазылып жатады. Көптеген елдерде құдалық жүзі қарапайым, ал әйелдің неке жүзі әдетте әшекейленген болады. Кейбір салты бойынша, неке сақинасы – сыйлықтардың соңғысы, оған дәстүрлі түрде құдалық жүзі де кіреді. Бұл әдет ежелгі Римде қолданылған.

Үйлену салты

Бірнеше дәстүрде, күйеу жігітінің ең жақсы досы немесе құрметті қыз келіннің және күйеудің неке сақиналарын сақтап, оларды дәстүрлі неке рәсімінде сақиналарды беру және қабылдаудың символды сәтінде көрсетуге міндетті. Көлемді тойларда, сақина тасушы (көбінесе күйеу жігітінің немесе келіннің туысы) сақиналарды рәсімдік түрде шерумен әкелуге, кейде арнайы жастықшада көмектесе алады. Батыс Христиандығында, жағу сақиналары келісім шарт жасалған кезде алмастырылады, ал неке сақиналары қасиетті неке тойының өзінде беріледі. Шығыс Православие, Шығыс Лютеран және Шығыс Католик христиандары арасында сақина алмасу техникалық түрде үйлену рәсімінің бөлігі емес, керісінше, келісім шарт жасалған кезде алмастырылады. Ол әрқашан дін қызметкері немесе күйеу жігітінің досы берген екі сақинадан тұрады. Бұл неке жеке ғашықтар емес, отбасылар арасындағы келісім-шарт болған кездің қалдығы. Сондықтан екі отбасы да жас жұптың экономикалық тұрақтылығын қамтамасыз етуге тырысқан. Кейде бұл шартты алмасуға дейін жеткен, мысалы, осы ескі (қазірде ескірген) неміс формуласы көрсеткендей: «Мен сізге осы сақинаны арамыздағы уәде етілген неке белгісі ретінде беремін, егер сіздің әкеңіз 1000 рейхсталер (шамамен күміс) мөлшерінде некелік бөлік берсе». Кейбір мәдениеттер қосымша сақиналар алмасады. Үндістанның кейбір аймақтарындағы индуист әйелдері саусақ сақинасының орнына бақай сақинасы немесе бичия кие алады, бірақ бичия көбінесе саусақ сақинасымен бірге тағылады. Шығыс Үндістанда, әсіресе Батыс Бенгалияда, әйелдер алтынмен немесе күміспен қапталған темір білезік киеді, ол лоха деп аталады. Румынияда жұбайлар күміс тойларын, яғни жиырма бес жылдығын күміс сақиналар алмастыру арқылы тойлайды, оларды сол қолының төртінші саусағында, әдетте алтын сақиналарымен бірге тағады.

Христиандық

Англикан (Бірлік дұғалар кітабы): "Осы сақинамен сені үйлендіремін, саған денеме ғибадат етемін және барлық дүниелік иелігіммен сені марапаттаймын: Әке, Ұл және Киелі Рухтың атымен. Әмин." Шығыс православие: Шығыс православиелік үйлену рәсімінде діни қызметкер күйеушінің басынан үстіне үш рет сақинамен крест жасайды және былай деп жариялайды: "Құдайдың құлы (күйеу жігіт) Құдайдың құлына (күйеушіге) Әке, Ұл және Киелі Рухтың атымен үйленді." Әмин. Содан кейін, аттары ауыстырылып, тағы үш рет жарияланады, одан кейін сақиналар үш рет ауыстырылады, діни қызметкер немесе куәгер арқылы. Діни қызметкер Құдайдан "осы сақиналарды киюді аспан батасымен қабылдауын және осы құлдарыңыздың өмір бойы алдынан Жаратқан Иенің періштесі жүруін" сұрайды. Шығыс православие шіркеуінде неке сақинасын дәстүр бойынша оң қолға тағады. Лютеран: "Махаббатым мен адалдығымның белгісі ретінде осы сақинаны саған сыйлаймын." Рим-католик шіркеуі: "[Есім], махаббатым мен адалдығымның белгісі ретінде осы сақинаны қабылда. Әке, Ұл және Киелі Рухтың атымен." Рим-католик некесінде әйел мен ердің теңдігі баса назарда болғандықтан, күйеу мен күйеуші әдетте бір-біріне неке сақинасын тағып, жоғарыда айтылған сөздерді кезекпен оқиды.

Басқа христиан шіркеулерінде аралас қолданылу және қолданылмау

Христиандық шіркеулердің көпшілігі (католик, лютеран және англикан сияқты) некелік рәсімдерінде сақина алмасуды қабылдаса, кейбір христиан дінтері неке сақиналарын пайдаланудан бас тартады. Көптеген методист шіркеулері тарих бойы қарапайым киім кию дәстүрін сақтап келеді, бұл Джон Уэслидің «Адамдар алтынмен, жемчугпен немесе қымбат киіммен әшекейленбеуі керек» деген үйретіміне сәйкес келеді (бұл талап Методист шіркеуінің Бас Ережелерінде қамтылған). Методистердің алғашқы литургиялық мәтіні – «Методистердің жексенбілік қызметі» сақина алмасу рәсімін қамтымады. Осылайша, Allegheny Wesleyan Methodist Connection және Bible Methodist Connection of Churches сияқты кейбір методист шіркеулерінің мүшелері неке сақиналарын тақпайды. Дегенмен, басқа методист шіркеулері қасиетті неке рәсімдерінде сақина алмасуды қамтиды. Мысалы, Free Methodist Church-тің некелік литургиясында күйеу мен күйеу жігіт сақина алмасып тұрғанда былай дейді: «Бұл сақинаны тұрақты сеніміміз бен берік махаббатымыздың нышаны және кепілі ретінде саған беремін». «Христиандық некеге арналған қызмет, бірінші рәсім» («A Service of Christian Marriage, Rite I») атты The United Methodist Book of Worship еңбегінде сақина алмасудың міндетті емес екендігі, бірақ орындалған жағдайда, оларға бата беріліп, «ішкі және рухани рақымның сыртқы және көрінетін белгісі» ретінде жарияланатыны айтылады, бұл Иса Мәсіх пен Оның шіркеуі арасындағы одақты білдіреді. Кейбір консервативті меннониттер әшекейлерді, оның ішінде неке сақиналарын да кимейді, осылайша қарапайым киім кию дәстүрін сақтайды. Амиштер неке сақиналарын тақпайды, бірақ ерлер үйлену алдында сақалын қырып, үйленгеннен кейін толық сақал қояды. Квакер христиандары, әсіресе консервативті достар мен қасиетті достар, қарапайымдылыққа берілгендігінің бір бөлігі ретінде неке сақиналарын кимейді. Неке сақиналарын тағатын квакер топтарында күйеу мен күйеу жігіт сақина алмасып тұрғанда былай дейді: «Осы сақинамен сені үйлендіремін». Мысалы, Friends General Conference үйлену кезінде неке сақиналары міндетті емес екенін, бірақ ниеті бар жұбайлар оларды алмаса болады деп үйретеді, және бұл көбінесе ант бергеннен кейін жасалады. Дәстүр бойынша, жетінші күнгі адвентистер шіркеуінің жамағаттары неке сақиналарын тақпайды. Алайда, жетінші күнгі адвентистер арасында неке сақиналарын пайдалану жиілеуде.

Яһудилік

Иудаизм: "Осы сақинамен сен маған Мұса мен Израиль заңдары бойынша қасиетті деп белгілендің". Православ яһудилігінде бұл сөзді тек күйеу жігіт қана иврит тілінде айтады; бірақ реформалық яһудилігінде бұл сөзді келін де, күйеу жігіт те айтады. Көптеген православ яһуди еркектері үйленгенде сақина тақпайды.