Кіріспе
10 ғасырдағы Дублин патшасы Олаф Гуффритсон немесе Анлаф Гуффритсон (;;; 941 жылы қайтыс болды) – 10 ғасырда Дублин және викингтердің Нортумбриясында билік жүргізген гиберно-скандинавиялық (ирландиялық викинг) көшбасшысы. Ол Гофрайд уа Имайрдың ұлы және Имардың шөбересі, осылайша ол Уи Имайр руынан шыққан. Олаф 934 жылы әкесінен кейін Дублин патшасы болды және 937 жылы олардың патшасы Амлайб Кеннекаирхты тұтқындағаннан кейін Лимерик викингтеріне үстемдік етті. Сол жылы ол 927 жылы әкесі қысқа ғана уақыт билеген Нортумбрия патшалығын қайтару үшін Шотландияның Константин II-мен одақтасты. Алайда, 937 жылы Брунанбур шайқасында Этельстан бастаған ағылшын әскерлері Олаф пен Константиннің әскерлерін жеңді. Олаф 938 жылы Ирландияға қайтып келді, бірақ Этельстанның келесі жылы қайтысымен Олаф Йоркке кетіп, онда тез патша ретінде бекінді, ал оның бауыры Блакаир мак Гофрайд Дублинде билік етті. Олаф және Этельстанның ізбасары Эдмунд 939 жылы Лестерде кездесіп, Англияны бөлісу туралы келісімге келді. Бірақ бұл келісім ұзаққа соқпады, бірнеше жылдың ішінде викингтер Дерби, Лестер, Линкольн, Ноттингем және Стэмфордтың бес қаласын басып алды. Олаф 941 жылы қайтыс болды, ал оның орнын туысы Олаф Куаран басты. Ол қайтыс болған кезде ирландиялық жылнамаларда оны «дандықтардың патшасы» және «ақ шетелдіктер мен қара шетелдіктердің патшасы» деп атаған.
Olaf Guthfrithson or Anlaf Guthfrithson ( ; ; ; died 941) was a Hiberno Scandinavian (Irish Viking) leader who ruled Dublin and Viking Northumbria in the 10th century. He was the son of Gofraid ua Ímair and great grandson of Ímar, making him one of the Uí Ímair. Olaf succeeded his father as King of Dublin in 934 and succeeded in establishing dominance over the Vikings of Limerick when he captured their king, Amlaíb Cenncairech, in 937. That same year he allied with Constantine II of Scotland in an attempt to reclaim the Kingdom of Northumbria which his father had ruled briefly in 927. The forces of Olaf and Constantine were defeated by the English led by Æthelstan at the Battle of Brunanburh in 937. Olaf returned to Ireland in 938 but after Æthelstan's death the following year Olaf left for York where he was quickly able to establish himself as king, with his brother Blácaire mac Gofraid being left to rule in Dublin. Olaf and Æthelstan's successor Edmund met in 939 at Leicester where they came to an agreement regarding the division of England between them. This agreement proved short lived, however, and within a few years Vikings had occupied the Five Boroughs of Derby, Leicester, Lincoln, Nottingham and Stamford. Olaf died in 941 and was succeeded in Northumbria by his cousin Olaf Cuaran. At the time of his death, the Irish annals title him "king of Danes" and "king of the Fair Foreigners and the Dark Foreigners".
Өмірбаян
Олаф 933 жылы замандас жазбаларында алғаш рет айтылады, онда ол 10 қарашада Армаг қаласын тонағаны жазылған. Содан кейін ол Улайд патшасы Матудан мак Аедамен одақтасып, Слайб Бигке дейін шабуыл жасады, онда олар Айлехтің Мюрхертах мак Неилл бастаған әскерімен кездесті. Нәтижедегі шайқаста олар 240 сарбазды жоғалтып, көптеген олжаларын қалдырды. 928 жылы Килдардегі монастырды тонаған «Гофрайд ұлы» туралы ертерек мағлұмат Олафқа қатысты болуы мүмкін, бірақ есімі айтылмаған. Олафтың әкесі Гофрайд уа Имайр, Дублин патшасы 934 жылы қайтыс болды, ал Олаф оның орнына патша болды. Келесі жылы Олаф Мит округындағы Лагор краногына шабуыл жасады, содан кейін келесі аптада Ноуттағы жерлеу орнын тонады. Осы кезде ол Лох Риге барып, Лимерик патшасы Амлайб Кеннекаирхті және оның әскерін қайықтарын қиратып тұтқынға алды. Ирландиядағы өзінің беделін нығайтқаннан кейін Олаф Англия мен Нортумбрияға көшті, бұл жерлер бұрын Олафтың әкесімен басқарылған және 927 жылы Англияның Этельстан патшасы басып алған еді. Олаф пен Константиннің біріккен әскерлері Брунанбур шайқасында Этельстан әскерімен кездесті, оның орны туралы көп дау бар, бірақ қазіргі ғылыми консенсус осы жерді Чеширдегі Бромборо деп санайды. Олаф пен Константин викинг әскерлеріне басшылық етті, ал Этельстан ағасы Эдмундпен бірге ағылшын әскерін шайқасқа бастап кетті. Замандас деректері екі тараптың да көп шығынға ұшырағанын, бірақ нәтиже шешуші ағылшын жеңісі болғанын көрсетеді. Олаф пен Константин шайқастан аман қалды және тиісінше Ирландия мен Шотландияға қайтып оралды, бірақ Константиннің бір ұлы қаза тапты. Британ аралдарындағы түрлі жылнамалардағы көптеген сілтемелер оның сол кездегі маңыздылығын көрсетеді. Дурхамдық Симеонның Historia Regum еңбегінде Олаф пен жаңа ағылшын патшасы Эдмундтың 939 жылы Лестерде кездесіп, Англияны екеуінің арасында бөлу туралы келісімге келгені жазылған. Бұл бейбітшілік ұзаққа созылмады, келісімге қол қойылғаннан кейін бірнеше жыл ішінде викингтер Дерби, Лестер, Линкольн, Ноттингем және Стамфордтың бес қаласын басып алды. Бұл шабуыл тек шабуыл ғана емес, сонымен қатар Йорк пен Дублин арасындағы байланыс үшін Шотландия арқылы маршрутты қамтамасыз ету мақсатында жасалған болуы мүмкін. Олаф 941 жылы қайтыс болды, ал Нортумбрияда оның орнын Олаф Куаран бағындырды.
Жерлеу
2005 жылы Шығыс Лотиандағы Олдхам қаласында археологиялық қазба жұмыстары кезінде қаңқа табылды. Викинг дәуірінде Ирландияда кигендері белгілі басқа белдіктерге ұқсас белдік қоса алғанда, қабірдегі заттар қаңқаның жоғары мәртебелі тұлғаға тиесілі екенін көрсетеді. Мұндай заттардың болуы және қаңқаның жасы тарихшылар мен археологтардың арасында бұл қалдықтар Олафқа тиесілі болуы мүмкін деген пікірге әкелді. Олафтың 941 жылы қайтыс болғанға дейін Олдхам мен Тинингхемге шабуыл жасағаны мәлім. Олдхам мен Тинингхем – бұл киелі Балдредке арналған бірнеше жергілікті шіркеулердің екеуі. Алекс Вулфтың сөзіне қарағанда, қаңқаны нақты түрде Олафпен байланыстыру мүмкін болмаса да, жерлеу күні мен сипаты қайтыс болған адамның 941 жылы Олафтың аймақтағы шабуылдарының салдарынан қаза тапқанын көрсетуге жеткілікті. Вулф сондай-ақ, «патшаның ізбасарлары оны қасиеттінің зиратына жерлеу арқылы, оның өлімінен кейін қандай да бір тәубе жасауына үміттенген болуы мүмкін» деген болжам айтты. Гофрид – Имардың немересі, бірақ бастапқы дереккөздерде оның әкесінің аты көрсетілмеген. Бұл оның Дублинді ешқашан билемеген Имардың ұлының баласы болғандығынан немесе Имардың қызының баласы болғандығынан болуы мүмкін. Екі жағдайда да, оның замандастарының көзінде билік етуге заңдылығы оның әкесінің емес, атасының тегіне байланысты болды. Имар, мүмкін Ивар Сүйексіз, Уи Имардың негізін қалаушы және тоғызыншы ғасырдың ортасында Дублиннің алғашқы патшаларының бірі болды. Гофридтің үш ұлы белгілі: Албанн, Блакайр және Рагналл. Блакайр 939 жылдан бастап Дублинді биледі, ал Рагналл мак Гофрид 943 және 944 жылдары Нортумбрияны биледі, мүмкін оның туысы Олаф Куаранмен бірге, оларды Англияның Эдмунд I қуып шыққанға дейін. 12 ғасырда жазған Вустерлік Джон Олафтың 937 жылға дейін Шотландияның Константин II-нің қызына үйленгенін айтты, бірақ бұл мәлімет сенімді емес деп саналады. 13 ғасырдың шежірешісі Роджер Вендовер Олафтың Нортумбрия графының қызы Олдгитке үйленгенін жазды, бұл Олаф пен король Эдмунд арасындағы Лестер келісімі нәтижесі болды. Камман мак Амлайб Олафтың ұлы ретінде танылады. Ол 960 жылы Дуб деген жерде жеңілгені туралы Ульстер жылнамасында жазылған. Камман 962 жылы «Төрт шежіренің жылнамасында» айтылған Амлайбтың (Олафтың ұлдары) меиктерінің бірі болуы мүмкін. Бұл дерекке сәйкес Олафтың ұлдары мен Ладгманндар (заңгерлер) Ирландияға келіп, Конэль Мюртеймин мен Хаутты тонады. Содан кейін заңгерлер өздерінің ағасы Оиннің қаны үшін Мюнстерге барды. Олар ол жерде тонауды жалғастырып, 365 адам қаза болған Уи Лиатейнде ирландтардан жеңіліске ұшырады. Сол жылы Олафтың аты аталмаған ұлы Ирландияның көзінен Англси мен Британияға шабуыл жасады. 963 жылы қайтыс болған Гофрид мак Амлайб Олафтың ұлы немесе Олаф Куаранның ұлы болуы мүмкін. Клонмакноаз жылнамасында Брунанбурхтағы қаза тапқандардың арасында Олафтың ұлы болуы мүмкін «патшаның ұлы» Имар тізімделген, бірақ бұл тізімнің шығу тегі белгісіз.
Негізгі дереккөздер
Интернет-архив арқылы қол жетімді. Интернет-архив арқылы қол жетімді. Интернет-архив арқылы қол жетімді.
Екіншілік көздер
Абоненттік немесе Ұлыбританияның қоғамдық кітапханасына мүшелік талап етіледі. Абоненттік немесе Ұлыбританияның қоғамдық кітапханасына мүшелік талап етіледі.