Гректік мифологиясындағы алып аңшы Орион

Кіріспе

Грекия мифологиясындағы алып аңшы

Грекия мифологиясында Орион (/ə/'/r//aɪ//ə//n/; Ежелгі грекше: Ὠρίων немесе Ὠαρίων; латынша: Orion) – Зевс (немесе Артемида) Орион шоқжұлдызы ретінде жұлдыздардың арасына орналастырған алып аңшы. Ежелгі дереккөздерде Орион туралы әртүрлі әңгімелер кездеседі; оның тууының екі негізгі нұсқасы және өлімі туралы бірнеше нұсқасы бар. Ең маңызды жазбадағы оқиғалар – оның Беотияда тууы, Хиосқа сапары, онда Меропамен кездесіп, зорлағаны, Меропаның әкесі оны соқыр еткені, Лемнос аймағында көзінің қайта көруі, Артемидамен Критте аң аулағаны, Артемиданың садағымен немесе Скорпиус аталған алып шаянның уысынан өлгені және аспанға көтерілуі. Көптеген ежелгі дереккөздерде осы оқиғалардың кейбіреулері жоқ, ал кейбіреулерінде тек бір оқиға ғана айтылады. Бұл оқиғалар бастапқыда бір-бірімен байланыссыз, тәуелсіз әңгімелер болған болуы мүмкін, және олардың қысқалығы ма, әлде нақты келіспеушіліктер ме, анықтау қиын. Грек әдебиетінде ол алғаш рет Гомердің «Одиссея» эпосында үлкен аңшы ретінде пайда болады, онда Одиссей оның көлеңкесін көреді. Орионның оқиғасының негізгі сызықтары эллиндік және римдік мифтер жинақтаушылармен баяндалған, бірақ оның өміріне арналған әдеби нұсқа жоқ, мысалы, Родос Аполлонийінің «Аргонавтика» немесе Еврипидтің «Медея» шығармаларындағы Ясонның оқиғасымен салыстыруға болады; Овидийдің «Фасти» кітабындағы 11 мамырға арналған өлең Орионның тууы туралы айтады, бірақ ол бір ғана әңгіменің нұсқасы. Аңыздардың сақталған үзінділері грек тарихының алғашқы кезеңдері мен мифтер туралы болжамдар жасауға мүмкіндік береді. Орион ежелгі грек мәдениетінде әртүрлі рөлдер атқарды. Аңшы Орионның бастан кешкендері туралы әңгімелерге ең көп дәлел бар (бірақ тіпті соған да көп емес); ол сонымен қатар сол аттас шоқжұлдыздың бейнесі; ол грек мағынасында Боетия аймағында батыр ретінде құрметтелді; және Сицилия бұғазының қазіргі пішініне Орион жауапты деген этиологиялық мәлімет бар.

In Greek mythology, Orion (/ə/'/r//aɪ//ə//n/; Ancient Greek: Ὠρίων or Ὠαρίων; Latin: Orion) was a giant huntsman whom Zeus (or perhaps Artemis) placed among the stars as the constellation of Orion. Ancient sources told several different stories about Orion; there are two major versions of his birth and several versions of his death. The most important recorded episodes are his birth in Boeotia, his visit to Chios where he met Merope and raped her, being blinded by Merope's father, the recovery of his sight at Lemnos, his hunting with Artemis on Crete, his death by the bow of Artemis or the sting of the giant scorpion which became Scorpius, and his elevation to the heavens. Most ancient sources omit some of these episodes and several tell only one. These various incidents may originally have been independent, unrelated stories, and it is impossible to tell whether the omissions are simple brevity or represent a real disagreement. In Greek literature he first appears as a great hunter in Homer's epic the Odyssey, where Odysseus sees his shade in the underworld. The bare bones of Orion's story are told by the Hellenistic and Roman collectors of myths, but there is no extant literary version of his adventures comparable, for example, to that of Jason in Apollonius of Rhodes' Argonautica or Euripides' Medea; the entry in Ovid's Fasti for May 11 is a poem on the birth of Orion, but that is one version of a single story. The surviving fragments of legend have provided a fertile field for speculation about Greek prehistory and myth. Orion served several roles in ancient Greek culture. The story of the adventures of Orion, the hunter, is the one for which there is the most evidence (and even for that, not very much); he is also the personification of the constellation of the same name; he was venerated as a hero, in the Greek sense, in the region of Boeotia; and there is one etiological passage which says that Orion was responsible for the present shape of the Strait of Sicily.

Гомер мен Гесиод

Орион грек әдебиетінің ең көне сақталған еңбектерінде кездеседі, олардың жасы б.з.д. 7-8 ғасырларға жетеді, бірақ бұл ауызша дәстүрдің өнімдері, ол одан да ертерек заманда пайда болған. Гомердің «Илиадасында» Орион – жұлдыздық шоқжұлдыз ретінде сипатталған, ал Сириус жұлдызы оның иті деп айтылған. «Одиссейде» Орион – адамның аң аурудағы барынша шеберлігінің символы: Одиссей оны қолдан жасалған дулығамен аң аулап жүргенін көреді, ол жануарларды өлтіруде ең шебер. Кейбір аңыздарда Орион өмірдегі кез келген жануарды аулауға қабілетті екенін айтады. Ол сонымен қатар жұлдыздық шоқжұлдыз, Таң қызының сүйіктісі, Артемиданың өлтіргені және жер бетіндегі ең сұлу адам ретінде де еске алынады. Гесиодтың «Еңбектер мен күндері» еңбегінде Орион – күннің шығуы мен батуы жыл санау үшін пайдаланылатын жұлдыз. Орион туралы аңыз, Гесиодқа жатқызылатын, бірақ қазірде жоғалған «Астрономия» еңбегінде де айтылған болуы мүмкін. Бұл нұсқа Эратосфеннің шоқжұлдыздар туралы жоғалған «Катастеризмдер» еңбегінің тұжырымы арқылы белгілі. Осы тұжырым бойынша, Орион – теңіз құдайы Посейдон мен Крит патшасы Минос қызы Эвриалдың ұлы. Әкесінің күшімен Орион толқындардың үстімен жүре алатын еді. Ол Хиос аралына келді, онда мас болып, жергілікті билеуші Оэнопионның қызы Меропаны зорлады. Оэнопионның кек алуымен, Орион соқыр етіліп, елден қуылды. Орион Лемнос аралына келді, онда құдай-ұста Гефест шеберханасы орналасқан еді. Гефест өзінің қызметшісі Кедалионға Орионды алыс шығысқа, Күн құдайы Гелиосқа жеткізуді бұйырды, ол оны айықтырды. Орион Кедалионды иығына мінгізіп алып жүрді. Орион Хиосқа Оэнопионнан кек алу үшін қайтып келді, бірақ патша жер астына тығылып, Орионның ашуынан құтылды. Орионның келесі саяхаты оны Критке жеткізді, онда ол Артемида қызы мен оның анасы Летомен бірге аң аулады. Аң аулау барысында ол Жер бетіндегі барлық жануарларды өлтірумен қорқытты. Гея (кейбір нұсқаларда Аполлон, әпкесінің еркекпен қарым-қатынасына қарсы болғандықтан) бұл әрекетке қарсылық көрсетіп, Орионды өлтіру үшін алып шаянды жіберді. Шаян Орионды өлтірді, ал оның өлімінен кейін құдайлар Зевстен Орионды жұлдыздық шоқжұлдыздардың қатарына қосуды өтінді. Зевс келісіп, батырдың құрметіне аспанға шаянды да қосты.

Orion is mentioned in the oldest surviving works of Greek literature, which probably date back to the 7th or 8th century BC, but which are the products of an oral tradition with origins several centuries earlier. In Homer's Iliad Orion is described as a constellation, and the star Sirius is mentioned as his dog. In the Odyssey, Orion is essentially the pinnacle of human excellence in hunting: Odysseus sees him hunting in the underworld with a bronze club, a great slayer of animals. In some legends Orion claims to be able to hunt any animal in existence. He is also mentioned as a constellation, as the lover of the Goddess Dawn, as slain by Artemis, and as the most handsome of the earthborn. In the Works and Days of Hesiod, Orion is also a constellation, one whose rising and setting with the sun is used to reckon the year. The legend of Orion was probably told in the Astronomia a lost work attributed to Hesiod. This version is known through a summary of Eratosthenes's lost work the Catasterismi, on the constellations. According to this summary, Orion was the son of the sea god Poseidon and Euryale a daughter of Minos, King of Crete. Orion could walk on the waves because of his father; he walked to the island of Chios where he got drunk and raped Merope daughter of Oenopion, the ruler there. In vengeance, Oenopion blinded Orion and drove him away. Orion stumbled to Lemnos where Hephaestus—the smith god—had his forge. Hephaestus told his servant, Cedalion, to guide Orion to the uttermost East where Helios, the Sun, healed him; Orion carried Cedalion around on his shoulders. Orion returned to Chios to punish Oenopion, but the king hid away underground and escaped Orion's wrath. Orion's next journey took him to Crete where he hunted with the goddess Artemis and her mother Leto, and in the course of the hunt, threatened to kill every beast on Earth. Gaia (Apollo in some versions, disapproving of his sister's relationship with a male) objected and sent a giant scorpion to kill Orion. The creature succeeded, and after his death, the goddesses asked Zeus to place Orion among the constellations. Zeus consented and, as a memorial to the hero's death, added the Scorpion to the heavens as well.

Басқа дереккөздер

Орион Гомердің поэмаларында да, «Жұмыстар мен күндер» кітабында да бірнеше рет еске алынса да, оның туралы көптеген әңгімелер кейінгі жазбалардағы эпизодтық сілтемелерде және көбінесе жасырын мәліметтерде сақталған. Ешбір ұлы ақын осы аңызды қалыптастырған жоқ. Орион аңызының көне деректері көбінесе көне ақындардың түсіндірмелері (схолия) немесе кейінгі ғалымдардың жинақтары, қазіргі заманғы анықтамалық еңбектер мен энциклопедияларға ұқсас; тіпті Гезиодтың «Астрономиясынан» алынған аңыз да осындай жинақта ғана сақталған. Императрица Евдокияның «Илиада» данасының шетінде Орионның тууы туралы басқаша әңгіме айтатын эллиндік ақынның тұжырымын келтіретін жазба бар. Бұл жерде Зевс, Гермес және Посейдон құдайлары Танагралық Хириусқа қонаққа келеді, ол олар үшін толық бұқа пісіреді. Олар оған жақсылық тілегенде, ол ұлдарының болуын сұрайды. Құдайлар бұқаның терісін алып, оған зәр шығарып, жерге көмеді, содан кейін он айдан соң қазып шығаруға бұйырады. Ол қазып шығарғанда Орионды табады, осылайша Орионның жерден туғаны түсіндіріледі. Тағы бір толық әңгіме (астрономияның қысқаша мазмұнынан да қысқа) римдік дәуірдегі мифтер жинағында кездеседі; Орион туралы мәліметтер негізінен афиндық мифолог және ақын Ферекидке қадалады. Мұнда Орион жерден туған, әрі алып денелі екені айтылады. Бұл нұсқада Посейдон мен Эвриале оның ата-анасы ретінде көрсетіледі. Ол Меропаға үйленуінен бұрын Сайдқа үйленгенін де көрсетеді. Сайд туралы белгілі болғаны – Гера оны Герамен сұлулықта бәсекелес болғандықтан Аидқа жіберген. Ол «Илиададан» өзгеше Орионның өлімі туралы да айтады: Эос, Таң, Орионға ғашық болып, оны Артемида өлтірген Делосқа алып кетеді. Жұлдыздар туралы тағы бір әңгіме үш абзацтан тұрады, ол латын жазушысының қысқа жазбаларынан бізге жеткен, Гигинус деп аталады. Ол Орионның тууы туралы өгіз терісінің әңгімесімен басталады, бұл дереккөз Каллимах пен Аристомахқа жатқызылады және орны Фива немесе Хиос деп көрсетіледі. Гигинус екі нұсқа ұсынады. Олардың бірінде Посейдонды жіберген, қазіргі сыншылар бұл түпнұсқа нұсқа деп санайды. Сол дереккөз Орионның өлімі туралы екі оқиғаны айтады. Біріншісінде, ол Энопионмен тым жақын достықта болғандықтан, Артемида мен Летоға Жерден келген кез келген нәрсені өлтіре алатынын мақтан еткен. Гея (грек мифологиясындағы Жердің бейнесі) наразылық білдіріп, Скорпионды жаратқан. Екінші әңгімеде Аполлон Орионның Артемидаға деген махаббатына қызғанып, Артемиданың оны өлтіруін ұйымдастырған. Орионның мұхитта жүзіп келе жатқанын көргенде, ол Артемиданың судағы қара нәрсені соға алмайтынын айтқан. Ол өзін сынағандай сезініп, оның ішіне жебе жіберіп, Орионды өлтірген; оның денесі жағаға шыққанда, ол көп жылап, Орионды жұлдыздардың арасына орналастыруға шешім қабылдаған. Ол Орионды тек Скорпионмен ғана емес, бірнеше шоқжұлдыздармен байланыстырады. Орион Плеядалардың анасы Плейонды жеті жыл бойы қуып, Зевс араласып, олардың барлығын жұлдыздарға көтерген. «Жұмыстар мен күндерде» Орионның өзі Плеядаларды қуалайтыны айтылады. Кіші және Үлкен Иттер оның итттері, ал алдыңғысы Процион деп аталады. Олар қоян Лепусты қуалайды, бірақ Гигинус кейбір сыншылар бұл Орионға лайықсыз құрбандық деп ойлап, оның орнына бұқаны қуалайтынын айтады. Ренессанс мифографы Орионның итттеріне басқа да есімдер қосады: Левкомелена, Маера, Дромис, Цисета, Лампурис, Ликоктонус, Птофаг, Арктофон.

Although Orion has a few lines in both Homeric poems and in the Works and Days, most of the stories about him are recorded in incidental allusions and in fairly obscure later writings. No great poet standardized the legend. The ancient sources for Orion's legend are mostly notes in the margins of ancient poets (scholia) or compilations by later scholars, the equivalent of modern reference works or encyclopedias; even the legend from the Hesiodic Astronomia survives only in one such compilation. The margin of the Empress Eudocia's copy of the Iliad has a note summarizing a Hellenistic poet who tells a different story of Orion's birth. Here the gods Zeus, Hermes, and Poseidon come to visit Hyrieus of Tanagra, who roasts a whole bull for them. When they offer him a favor, he asks for the birth of sons. The gods take the bull's hide and urinate into it and bury it in the earth, then tell him to dig it up ten months later. When he does, he finds Orion; this explains why Orion is earthborn. A second full telling (even shorter than the summary of the Astronomia) is in a Roman era collection of myths; the account of Orion is based largely on the mythologist and poet Pherecydes of Athens. Here Orion is described as earthborn and enormous in stature. This version also mentions Poseidon and Euryale as his parents. It adds a first marriage to Side before his marriage to Merope. All that is known about Side is that Hera threw her into Hades for rivalling her in beauty. It also gives a different version of Orion's death than the Iliad: Eos, the Dawn, fell in love with Orion and took him to Delos where Artemis killed him. Another narrative on the constellations, three paragraphs long, is from a Latin writer whose brief notes have come down to us under the name of Hyginus. It begins with the oxhide story of Orion's birth, which this source ascribes to Callimachus and Aristomachus, and sets the location at Thebes or Chios. Hyginus has two versions. In one of them he omits Poseidon; a modern critic suggests this is the original version. The same source tells two stories of the death of Orion. The first says that because of his "living joined in too great a friendship" with Oenopion, he boasted to Artemis and Leto that he could kill anything which came from Earth. Gaia (the personification of Earth in Greek mythology) objected and created the Scorpion. In the second story, Apollo, being jealous of Orion's love for Artemis, arranged for Artemis to kill him. Seeing Orion swimming in the ocean, a long way off, he remarked that Artemis could not possibly hit that black thing in the water. Feeling challenged, she sent an arrow right through it and killed Orion; when his body washed up on shore, she wept copiously, and decided to place Orion among the stars. He connects Orion with several constellations, not just Scorpius. Orion chased Pleione, the mother of the Pleiades, for seven years, until Zeus intervened and raised all of them to the stars. In Works and Days, Orion chases the Pleiades themselves. Canis Minor and Canis Major are his dogs, the one in front is called Procyon. They chase Lepus, the hare, although Hyginus says some critics thought this too base a prey for the noble Orion and have him pursuing Taurus, the bull, instead. A Renaissance mythographer adds other names for Orion's dogs: Leucomelaena, Maera, Dromis, Cisseta, Lampuris, Lycoctonus, Ptoophagus, Arctophonus.

Нұсқалар

Басқа авторларда көптеген нұсқалар бар. Олардың көпшілігі өлеңдер мен оқулықтарда кездейсоқ сілтеме болып табылады. Рим ақыны Вергилий Орионды Эгей теңізінде толқындар иығына соғылған алып ретінде көрсетеді; мифографтар айтқандай, су бетінде жүрудің орнына. Орионның әкесі ретінде Гириевке қатысты бірнеше сілтеме бар, олар оны Беотияның әртүрлі жерлерімен, соның ішінде Гириямен байланыстырады; бұл түпнұсқалық әңгіме болуы мүмкін (бірінші расталмаған болса да), өйткені Гириев, болжам бойынша, Гирияның епонимі. Ол Калидондық Оней болмаса да, Оней деп те аталады. Басқа да көне ғалымдар, Гесиод сияқты, Орион Посейдонның ұлы, ал анасы Минос қызы болған деп айтады; бірақ олар қызын Бриль немесе Хайлес деп атайды. Артемида Орионды жебелерімен немесе Скорпионды шығара отырып өлтірген екі нұсқа бар. Екінші нұсқада Орион, Гесиодтағыдай, Скорпионның тістеуінен қайтыс болды. Орион кез келген нұсқада Скорпионды жеңмегенмен, бірнеше нұсқада ол жараларынан өледі. Артемидаға әр түрлі ниеттер берілген. Біріншіден, Орион өзінің аңдарды өлтіргенімен мақтанып, оны дискімен жарысқа шақырды. Тағы бір дәлел - ол Артемиданың өзіне немесе Описке, оның аңшы қыздар тобындағы гиперборейлік қызға, қол сұқты. Араттың "Астрономия" кітабындағы қысқаша сипаттамасында мифтің элементтері біріктірілген: Араттың айтуынша, Орион Хиоста аң аулап жүргенде Артемидаға шабуыл жасайды, ал Скорпион оны сол жерде өлтіреді. Никандр өзінің "Терикасында" қарапайым өлшемді, кішкентай тас астында жасырынған бұғы бар. Орионның өлімінен кейін жалғасатын әңгіменің көпшілігінде құдайлар Орион мен Скорпионды жұлдыздарға көтерді, бірақ мұнда да нұсқа бар: Ежелгі ақындар Эскулапий қайсысын өлімнен қайтарып алды дегенге байланысты қатты айырмашылық танытты; Аргивтік эпостық ақын Телесархтың айтуынша, Эскулапий Орионды қайта тірілтті. Басқа да ежелгі авторитеттер Эскулапий Орионды Оенопион соқырлағанынан кейін сауықтырғанын жасырын түрде келтіреді. Орион мен Оенопион туралы әңгіме де әр түрлі. Бір деректе Меропаның қызы емес, әйелі Оенопион екені айтылған. Тағы бір жазбада Меропа Оенопионның емес, Миностың қызы деп аталады. Ең ұзын нұсқасы (Лоебтегі бір бет) - римдік Корнелий Галлға латыншаға аудару үшін Александрия ақыны жасаған мелодрамалық сюжеттер жинағынан алынған. Онда Орионның Хиостың жабайы аңдарын өлтіріп, басқа тұрғындарын тонап, Оенопионның қызы Аэро немесе Лейроға күйеу сыйлайтыны туралы айтылған. Оенопион оны Орион сияқты біреуге үйленгісі келмейді, ақырында Орион, ашуланып, оның төсек бөлмесіне кіріп, оны зорлайды. Мәтіннен Оенопион оны сол сәтте-ақ соқыр қылып тастағанын аңғарамыз. Лукиан идеалдық ғимараттың риторикалық сипаттамасында Орионмен бірге суретке ие, онда Орион жақын маңдағы Лемноспен, Кедалионмен иығында шығып жатқан күнге қарай жүріп жатыр. Ол сонда көзін ашып, Хефест әлі де артында қарап тұрды. Келесі суретте Орионның ежелгі тарихы баяндалады. Ол соқыр, ал иығында Кедалионды алып жүреді, ол соқыр көзді шығысқа қарай бағыттайды. Күннің шығысы оның ауруын емдейді, ал Лемонның үстінде Гефест тұрды, ол емделуді бақылайды. Латын тіліндегі деректерге қарағанда, Оенопион Дионис ұлы болған. Дионис Орионды соқыр қылу үшін сатириктерді жіберіп, терең ұйқыға ұшыратты. Бір дереккөзде де осы оқиға айтылған, бірақ Оенопионды Криттік Миносқа айналдырған. Онда оракул Орионға шығысқа қарай жүріп, оның көру қабілетін қалпына келтіруге болатынын және ол циклоптың балғасын есту арқылы жол табатынын, циклопты иығына нұсқау ретінде орналастыратынын айтты; ол Кабери немесе Лемнос туралы айтпайды. Бұл, болжам бойынша, Седалионның қайта құрылуы туралы әңгіме. Гефест пен Циклоптар да найзағай шығарады деп айтылған; олар басқа көздерде біріктірілген. Бір ғалымның латын поэмасында Хефест Орионға ат сыйлаған. Джованни Боккаччо Орион мен Кандиопаның Сицилия патшасы Оенопионның ұлы мен қызы болғаны туралы әңгіме үшін жоғалған латын жазушысын келтіреді. Қыз аңшы Орион үңгірде ұйықтап жатқанда, Венера оны азғырып, үңгірден шыққанда, ол оның алдынан өткенде, оның қыз бауырының жарқырап жатқанын көрді. Ол қызды зорлап, әкесі мұны естігенде, Орионды елден қуып жіберді. Орион оракулға барып, шығысқа барса, патшалық даңқын қайтарып алатынын айтты. Орион, Кандиоп және олардың ұлы Гипполог "Сицилиядан шығысқа қарай орналасқан" Тракияға аттанды. Ол сол жердегі халықты жеңіп, Нептунның ұлы деп аталды. Оның ұлы Стацийде айтылған Дриадты дүниеге әкелді.

There are numerous variants in other authors. Most of these are incidental references in poems and scholiasts. The Roman poet Virgil shows Orion as a giant wading through the Aegean Sea with the waves breaking against his shoulders; rather than, as the mythographers have it, walking on the water. There are several references to Hyrieus as the father of Orion that connect him to various places in Boeotia, including Hyria; this may well be the original story (although not the first attested), since Hyrieus is presumably the eponym of Hyria. He is also called Oeneus, although he is not the Calydonian Oeneus. Other ancient scholia say, as Hesiod does, that Orion was the son of Poseidon and his mother was a daughter of Minos; but they call the daughter Brylle or Hyeles. There are two versions where Artemis killed Orion, either with her arrows or by producing the Scorpion. In the second variant, Orion died of the Scorpion's sting as he does in Hesiod. Although Orion does not defeat the Scorpion in any version, several variants have it die from its wounds. Artemis is given various motives. One is that Orion boasted of his beast killing and challenged her to a contest with the discus. Another is that he assaulted either Artemis herself or Opis, a Hyperborean maiden in her band of huntresses. Aratus's brief description, in his Astronomy, conflates the elements of the myth: according to Aratus, Orion attacks Artemis while hunting on Chios, and the Scorpion kills him there. Nicander, in his Theriaca, has the scorpion of ordinary size and hiding under a small (oligos) stone. Most versions of the story that continue after Orion's death tell of the gods raising Orion and the Scorpion to the stars, but even here a variant exists: Ancient poets differed greatly on whom Aesculapius brought back from the dead; the Argive epic poet Telesarchus is quoted as saying in a scholion that Aesculapius resurrected Orion. Other ancient authorities are quoted anonymously that Aesculapius healed Orion after he was blinded by Oenopion. The story of Orion and Oenopion also varies. One source refers to Merope as Oenopion's wife, not his daughter. Another refers to Merope as the daughter of Minos and not of Oenopion. The longest version (a page in the Loeb) is from a collection of melodramatic plots drawn up by an Alexandrian poet for the Roman Cornelius Gallus to make into Latin verse. It describes Orion as slaying the wild beasts of Chios and looting the other inhabitants to make a bride price for Oenopion's daughter, who is called Aëro or Leiro. Oenopion does not want to marry her to someone like Orion, and eventually Orion, in frustration, breaks into her bedchamber and rapes her. The text implies that Oenopion blinds him on the spot. Lucian includes a picture with Orion in a rhetorical description of an ideal building, in which Orion is walking into the rising sun with Lemnos nearby, Cedalion on his shoulder. He recovers his sight there with Hephaestus still watching in the background. The next picture deals with the ancient story of Orion. He is blind, and on his shoulder carries Cedalion, who directs the sightless eyes towards the East. The rising Sun heals his infirmity; and there stands Hephaestus on Lemnos, watching the cure. Latin sources add that Oenopion was the son of Dionysus. Dionysus sent satyrs to put Orion into a deep sleep so he could be blinded. One source tells the same story but converts Oenopion into Minos of Crete. It adds that an oracle told Orion that his sight could be restored by walking eastward and that he found his way by hearing the Cyclops' hammer, placing a Cyclops as a guide on his shoulder; it does not mention Cabeiri or Lemnos—this is presumably the story of Cedalion recast. Both Hephaestus and the Cyclopes were said to make thunderbolts; they are combined in other sources. One scholion, on a Latin poem, explains that Hephaestus gave Orion a horse. Giovanni Boccaccio cites a lost Latin writer for the story that Orion and Candiope were son and daughter of Oenopion, king of Sicily. While the virgin huntsman Orion was sleeping in a cave, Venus seduced him; as he left the cave, he saw his sister shining as she crossed in front of it. He ravished her; when his father heard of this, he banished Orion. Orion consulted an oracle, which told him that if he went east, he would regain the glory of kingship. Orion, Candiope, and their son Hippologus sailed to Thrace, "a province eastward from Sicily". There he conquered the inhabitants, and became known as the son of Neptune. His son begat the Dryas mentioned in Statius.

Дін және халықтық бағалау

Көне Грекияда Орионға Беотия аймағында батырлық культ болған. Оның туған жерлерінің саны көп болғандықтан, ол кеңінен таралғанын көрсетеді. Ең көп айтылатын Хирия Танагра аумағында орналасқан. Танаграда Рим империясы кезінде Орионға арналған мереке өткізілген. Орионның қабірі, әдетте, Серкиус тауының (қазіргі Танагра тауы) етегінде болған. Морис Боура Орионды боеотиялықтардың ұлттық батыры деп санайды, дәл Кастор мен Поллюкс дориялықтар үшін болғандай. Ол бұл пікірін афиналық эпиграммаға негіздейді, онда Коронея шайқасы туралы айтылады. Сол шайқаста батыр боеотиялық әскеріне болжам беріп, олардың жағында соғысып, афиналықтарды жеңген. Эпикалық поэзияның боеотиялық мектебі негізінен құдайлар мен батырлардың шежірелерін зерттеген; кейінгі жазушылар бұл желіні кеңейтті. Орионға қатысты бірнеше аңыз бар: боеотиялық ақын Кориннаның папирус фрагменті Орионға елу ұл бергенін көрсетеді (дәстүрлі сан). Оның ішінде Асопустың қыздары құдайлардың қолына тигені туралы Асопусқа жауап берген оракул батыры Акрефен де болды. Коринна Орионның таңертеңгі жерді жаулап алып, оған ат бергенін жырлап айтты. Боура Орионның да басқа ғибадатханада болжамдар бергеніне сенді. Гигинус Гиластың анасы Орионның қызы Менодика екенін айтады. Тағы бір мифограф, Либералис, Орионның қыздары Мениппе мен Метиохе туралы айтады, олар өз елдері үшін құрбан болды және кометаларға айналды. Орионның Сицилиядағы Мессина қаласымен этиологиялық байланысы бар. Сицилиялық Диодор өзінің заманына дейін (Август билігінің басында) әлем тарихын жазды. Ол құдайлар мен батырлардан бастайды. Бұл еңбектің соңында ол Орион туралы және Сицилиядағы оның құдіретті құрылыстарының екі керемет оқиғасын айтады. Бірі оның Занклдің (Мессинаның бұрынғы атауы) негізін қалаушысына, портты құрайтын үстірт салу арқылы қалай көмектескенін айтады. Диодордың айтуынша, Гесиодтың жазбаларында Сицилия мен материк арасында кең теңіз болған. Орион бүкіл Пелорис, Пунта-дель-Фаро және ұшында Посейдонға арналған ғибадатхананы салдырды, содан кейін ол Эвбеяға қоныстанды. Ол "көктегі жұлдыздардың арасында саналды және мәңгілік есімге ие болды". Мессинадан шыққан Ренессанс дәуірінің тарихшысы және математигі Франческо Мауролико қазіргі Мессина соборының жанында Орион ғибадатханасының қалдықтарын анықтады. Мауролико сонымен қатар 1547 жылы мүсінші Джованни Анжело Монторсоли салған әшекейлі фонтанды да жасады, онда Орион орталық тұлға болып табылады, ол император Карл V-ті, сонымен қатар теңіздің иесі және Мессинаны қалпына келтірушіні бейнелейді; Орион әлі күнге дейін қаланың танымал символы болып табылады. Классикалық өнердегі Орионның бейнелерін тану қиын, нақты мысалдары сирек кездеседі. Орионды бейнелейтін ұяшықты ұстап жүрген аңшылардың бірнеше көне грек бейнелері бар, бірақ мұндай жалпы бейнелер архетиптік "аңшыны" немесе Гераклді бейнелейтін болуы мүмкін. Кейбір грек өнерінде Орион аңызының белгілі бір аспектілері бейнеленген. Осыған ұқсас дәстүр біздің заманымызға дейінгі V ғасырдағы грек керамикасында байқалды. Джон Безли Аполлонның, Делианның қолдағы құрмашасы Артемиданы зорлауға тырысқан Орионға кек алуы туралы көріністі анықтады, ал басқа бір ғалым Артемидаға шабуыл жасаған Орионның көрінісін анықтады, ол жыланға (шарқырауға теңестірілген) кек алды. Бұл тіпті қылмыстық Орионның өлмейтін болатынына үміт білдіреді, сондай-ақ астрономиялық көрініс, онда Кефал Орион мен оның шоқжұлдызының орнын алады, бұл иконографиялық жүйені көрсетеді. Сондай-ақ, Тарантодағы қабір фризі (б.з.д. 300 ж.) Орионның Описке шабуыл жасағанын көрсетуі мүмкін. Бірақ классикалық өнердегі Орионның ең көне сақталған бейнесі - Римдік, Ескилин төбесіндегі (б.з.д. 50–40 ж.) табылған Одиссеяның жер асты көріністерінен алынған. Орион сонымен қатар IV ғасырдағы рельефте де көрінеді, қазіргі уақытта Неапольдің Порто ауданындағы қабырғаға бекітілген. Орион шоқжұлдызы қарашада, желкендеу маусымының соңында көтеріледі және дауылды ауа райымен байланысты болды, және бұл сипаттама мифтік Орионға дейін кеңейтілді. Рельеф қаланың теңізшілерімен байланысты болуы мүмкін.

In Ancient Greece, Orion had a hero cult in the region of Boeotia. The number of places associated with his birth suggest that it was widespread. Hyria, the most frequently mentioned, was in the territory of Tanagra. A feast of Orion was held at Tanagra as late as the Roman Empire. They had a tomb of Orion most likely at the foot of Mount Cerycius (now Mount Tanagra). Maurice Bowra argues that Orion was a national hero of the Boeotians, much as Castor and Pollux were for the Dorians. He bases this claim on the Athenian epigram on the Battle of Coronea in which a hero gave the Boeotian army an oracle, then fought on their side and defeated the Athenians. The Boeotian school of epic poetry was chiefly concerned with the genealogies of the gods and heroes; later writers elaborated this web. Several other myths are attached to Orion in this way: A papyrus fragment of the Boeotian poet Corinna gives Orion fifty sons (a traditional number). This included the oracular hero Acraephen, who, she sings, gave a response to Asopus regarding Asopus' daughters who were abducted by the gods. Corinna sang of Orion conquering and naming all the land of the dawn. Bowra argues that Orion was believed to have delivered oracles as well, probably at a different shrine. Hyginus says that Hylas's mother was Menodice, daughter of Orion. Another mythographer, Liberalis, tells of Menippe and Metioche, daughters of Orion, who sacrificed themselves for their country's good and were transformed into comets. Orion also has etiological connection to the city of Messina in Sicily. Diodorus of Sicily wrote a history of the world up to his own time (the beginning of the reign of Augustus). He starts with the gods and the heroes. At the end of this part of the work, he tells the story of Orion and two wonder stories of his mighty earth works in Sicily. One tells how he aided Zanclus, the founder of Zancle (the former name for Messina), by building the promontory which forms the harbor. The other, which Diodorus ascribes to Hesiod, relates that there was once a broad sea between Sicily and the mainland. Orion built the whole Peloris, the Punta del Faro, and the temple to Poseidon at the tip, after which he settled in Euboea. He was then "numbered among the stars of heaven and thus won for himself immortal remembrance". The Renaissance historian and mathematician Francesco Maurolico, who came from Messina, identified the remains of a temple of Orion near the present Messina Cathedral. Maurolico also designed an ornate fountain, built by the sculptor Giovanni Angelo Montorsoli in 1547, in which Orion is a central figure, symbolizing the Emperor Charles V, also a master of the sea and restorer of Messina; Orion is still a popular symbol of the city. Images of Orion in classical art are difficult to recognize, and clear examples are rare. There are several ancient Greek images of club carrying hunters that could represent Orion, but such generic examples could equally represent an archetypal "hunter", or indeed Heracles. Some claims have been made that other Greek art represents specific aspects of the Orion myth. A tradition of this type has been discerned in 5th century BC Greek pottery—John Beazley identified a scene of Apollo, Delian palm in hand, revenging Orion for the attempted rape of Artemis, while another scholar has identified a scene of Orion attacking Artemis as she is revenged by a snake (a counterpart to the scorpion) in a funerary group—supposedly symbolizing the hope that even the criminal Orion could be made immortal, as well as an astronomical scene in which Cephalus is thought to stand in for Orion and his constellation, also reflecting this system of iconography. Also, a tomb frieze in Taranto (c. 300 BC) may show Orion attacking Opis. But the earliest surviving clear depiction of Orion in classical art is Roman, from the depictions of the Underworld scenes of the Odyssey discovered at the Esquiline Hill (50–40 BC). Orion is also seen on a 4th century bas relief, currently affixed to a wall in the Porto neighborhood of Naples. The constellation Orion rises in November, the end of the sailing season, and was associated with stormy weather, and this characterization extended to the mythical Orion—the bas relief may be associated with the sailors of the city.

Қайта өрлеу дәуірі

Мифографтар Орионды классикалық білімнің қайта жаңғыру кезеңінен бері талқылап келеді; қайта жаңғыру кезеңіндегі түсіндірмелер аллегориялық сипатта болды. 14 ғасырда Боккаччо сиыр терінің жыртылуын адамның ұрықтануы ретінде түсіндірді; тері – жатыр, Нептун – сперманың ылғалы, Юпитер – оның жылуы, ал Меркурий – әйелдің салқындағы; ол сондай-ақ Орионның ай құдайының қолынан қаза табуын Айдың қысқы дауылдар тудыруымен байланыстырды. 16 ғасыр итальяндық мифографы Наталис Комес Орионның барлық хикаясын дауыл бұлтының эволюциясының аллегориясы ретінде түсіндірді: ауа (Зевс), су (Посейдон) және күн (Аполлон) арқылы туған дауыл бұлты таралады (Киос, Коместің χέω, "құю" сөзінен шығарғаны), жоғарғы қабаттағы ауада көтеріледі (Аэропе, Комес Меропе деп жазады), суықтап (соқыр болады) және ай (Артемида) арқылы жаңбырға айналады. Ол Орионның теңіз үстінде қалай жүргенін де былай түсіндіреді: "Судың жеңіл бөлігі буланып, бетінде тұратындықтан, Орион әкесінен су үстінде қалай жүруді үйренген делінеді". Сол сияқты, Орионның ұрықтануы оны философиялық баланың символы етіп, Ренессанс дәуіріндегідей, алхимиялық еңбектердегідей, философияның көптеген көздерден пайда болатын аллегориясы ретінде бейнеледі, бірақ кейбір өзгерістермен. 16 ғасыр неміс алхимигі Майкл Майер әкелерді Аполлон, Вулкан және Меркурий деп атады, ал 18 ғасыр француз алхимигі Антуан Жозеф Пернети оларды Юпитер, Нептун және Меркурий деп атады.

Қазіргі заманғы

Қазіргі мифографтар Орионның тарихын жергілікті халық аңыздары мен культтік тәжірибелерге ежелгі жоғары мәдениеттің араласуынсыз тікелей қол жеткізудің жолы ретінде қарастырды; олардың көптегені Орионды түсіндірді, әрқайсысы грек тарихының алғашқы кезеңдері мен грек мифологиясының оны қалай бейнелейтіні туралы өз түсініктерін ұсынды. Олардың арасында бірнеше жалпы келісімге келген тұстар бар: мысалы, Описке жасалған шабуыл – Артемидаға жасалған шабуыл, себебі Опис – Артемиданың бір аталымы. Он тоғызыншы ғасырдың соңында Боэотиялық батырлардың барлығын жұлдыздар шоқтарының бейнесі ретінде түсіндіруге тырысқан қозғалыс болды; содан бері Орион туралы аңыз, оның құрметіне аталған жұлдыздар шоқтарының пайда болуынан бұрын жаралған деген кең пікір қалыптасты. Мысалы, Гомер Орионды, аңшыны, және Орионды, жұлдызды, еске алады, бірақ оларды шатастырмайды. Орион жұлдыздық шоқ ретінде танылғаннан кейін астрономия мифке де әсер етті. Сайдтың тарихы астрономиялық мифологияның бір бөлігі болуы мүмкін. Грек тілінде «сайд» сөзі «нар» дегенді білдіреді, ал Орион жұлдыздық шоқтары көрінетін кезде нар піседі. Роза оның Боэотиядағы Сидамен байланысты екенін, ал нардың, әлемнен тыс әлемнің белгісі ретінде, оның сол жаққа түсуімен байланысты екенін айтады. XIX ғасырдың неміс классикалық ғалымы Эрвин Роде Орионды гректердің құдайлар мен адамдар арасындағы шекараны жойған мысалы ретінде қарастырды. Яғни, егер Орион аспанда болса, басқа да адамдар сонда болуға үміттене алады. Грек мифологиясын зерттеудің негізін қалаушылардың бірі, венгр мифографы Карл Кереньи, Орион туралы «Гректердің құдайлары» (1951) еңбегінде жазды. Кереньи Орионды Титиос немесе Дионис сияқты анасынан туған, Титандық күш-қуат пен қылмыстық есімдері бар алып ретінде бейнелейді. Кереньи Меропаның Оэнопионның әйелі екендігіне ерекше мән береді. Ол мұны Орионның анасы болған мифтің жоғалған нұсқасының қалдығы ретінде қарастырады (кейінгі ұрпақтар оны өгей анасына, содан кейін қазіргі нұсқаларына айналдырды). Сондықтан Орионның соқыр болуы Эгипий мен Эдиптің соқыр болуымен салыстырылады. «Дионис» (1976) еңбегінде Кереньи Орионды минойлық дәуірден сақталған шамандық аңшылық ерлігі ретінде бейнелейді (осыдан оның Критпен байланысы). Кереньи Hyrieus (және Hyria) сөзін крит диалектісіндегі ὕρον hyron сөзінен шығарды, ол «ұя» дегенді білдіреді және тек ежелгі сөздіктерде ғана сақталған. Осы қатыстың арқасында ол Орионды шарап шеберлері Оэнопион мен Онейдің жеңіп шыққан ескі бал ішетін мәдениеттердің өкіліне айналдырады. (Грек тілінде «шарап» сөзі oinos). Фонтенроуз Оэнопион хиандықтарға басқалар шарап жасауды үйретпестен бұрын үйреткенін айтады. Джозеф Фонтенроуз «Орион: Аңшы мен аңшы әйелдің мифі» (1981) кітабын Орионды әртүрлі есімдердің типтік үлгісі ретінде көрсету үшін жазды. Фонтенроуз оны Кухулиннге ұқсас деп санайды, яғни қалыпты адамдардан күшті, үлкен және қуатты, сондай-ақ құдайлық аңшы әйелдің қатыгез сүйіктісі; осы типтегі басқа батырлар – Актеон, Левкипп (Оэномаус ұлы), Кефал, Тирезий және Каллистоның сүйіктісі Зевс. Фонтенроуз сондай-ақ Ахат, Аттис, Думузи, Гилгамеш, Душианта және Праджапати (Ушасты қуған) тұлғаларында шығыстық параллельдерді көреді. «Грек мифтері» (1955) кітабында Роберт Грейвс Оэнопионды өзінің мәңгілік Жыл Патшасы ретінде қарастырады, ол өзінің өкілеттігі аяқталғанда өлімін сахналап, орнына ауыстырушыны тағайындайды, осы жағдайда Орион, ол оның орнына өледі. Оның соқыр болуы – Одиссейдің Циклопты соқырлату картинасынан алынған иконотропия және таза эллиндік күн аңызы: Күн батыры кешке қарсыларымен тұтқынға алынып, соқыр болады, бірақ таңертең құтылып, көру қабілетін қайта алады, ал барлық жануарлар одан қашады. Грейвс мифтің қалған бөлігін әртүрлі оқиғалардың синкретизмі ретінде қарастырады. Бұларға Гилгамеш пен Ақсақалдар, Горусты өлтіру үшін ақсақалға айналған Сет және Рас-Шамрадан келген Ахат пен Ятпан туралы әңгіме, сондай-ақ Артемида Опистің діни қызметкерлері өздерінің Ортигия аралына келген қонақты қалай өлтіргені туралы болжамды әңгіме кіреді. Ол Орионның бұқаның терісінен туылғанын Батыс Африканың жаңбыр шақыру амулеттерімен салыстырып, Посейдонның ұлы жаңбыр шақырушы болуы керек деп мәлімдейді.

Modern mythographers have seen the story of Orion as a way to access local folk tales and cultic practices directly without the interference of ancient high culture; several of them have explained Orion, each through his own interpretation of Greek prehistory and of how Greek mythology represents it. There are some points of general agreement between them: for example, that the attack on Opis is an attack on Artemis, for Opis is one of the names of Artemis. There was a movement in the late nineteenth century to interpret all the Boeotian heroes as merely personifications of the constellations; there has since come to be wide agreement that the myth of Orion existed before there was a constellation named for him. Homer, for example, mentions Orion, the Hunter, and Orion, the constellation, but never confuses the two. Once Orion was recognized as a constellation, astronomy in turn affected the myth. The story of Side may well be a piece of astronomical mythology. The Greek word side means pomegranate, which bears fruit while Orion, the constellation, can be seen in the night sky. Rose suggests she is connected with Sidae in Boeotia, and that the pomegranate, as a sign of the Underworld, is connected with her descent there. The 19th century German classical scholar Erwin Rohde viewed Orion as an example of the Greeks erasing the line between the gods and mankind. That is, if Orion was in the heavens, other mortals could hope to be also. The Hungarian mythographer Karl Kerényi, one of the founders of the modern study of Greek mythology, wrote about Orion in Gods of the Greeks (1951). Kerényi portrays Orion as a giant of Titanic vigor and criminality, born outside his mother as were Tityos or Dionysus. Kerényi places great stress on the variant in which Merope is the wife of Oenopion. He sees this as the remnant of a lost form of the myth in which Merope was Orion's mother (converted by later generations to his stepmother and then to the present forms). Orion's blinding is therefore parallel to that of Aegypius and Oedipus. In Dionysus (1976), Kerényi portrays Orion as a shamanic hunting hero, surviving from Minoan times (hence his association with Crete). Kerényi derives Hyrieus (and Hyria) from the Cretan dialect word ὕρον hyron, meaning "beehive", which survives only in ancient dictionaries. From this association he turns Orion into a representative of the old mead drinking cultures, overcome by the wine masters Oenopion and Oeneus. (The Greek for "wine" is oinos.) Fontenrose cites a source stating that Oenopion taught the Chians how to make wine before anybody else knew how. Joseph Fontenrose wrote Orion: the Myth of the Hunter and the Huntress (1981) to show Orion as the type specimen of a variety of grotesque hero. Fontenrose views him as similar to Cúchulainn, that is, stronger, larger, and more potent than ordinary men and the violent lover of the Divine Huntress; other heroes of the same type are Actaeon, Leucippus (son of Oenomaus), Cephalus, Teiresias, and Zeus as the lover of Callisto. Fontenrose also sees Eastern parallels in the figures of Aqhat, Attis, Dumuzi, Gilgamesh, Dushyanta, and Prajapati (as pursuer of Ushas). In The Greek Myths (1955), Robert Graves views Oenopion as his perennial Year King, at the stage where the king pretends to die at the end of his term and appoints a substitute, in this case Orion, who actually dies in his place. His blindness is iconotropy from a picture of Odysseus blinding the Cyclops, mixed with a purely Hellenic solar legend: the Sun hero is captured and blinded by his enemies at dusk, but escapes and regains his sight at dawn, when all beasts flee him. Graves sees the rest of the myth as a syncretism of diverse stories. These include Gilgamesh and the Scorpion Men, Set becoming a scorpion to kill Horus and the story of Aqhat and Yatpan from Ras Shamra, as well as a conjectural story of how the priestesses of Artemis Opis killed a visitor to their island of Ortygia. He compares Orion's birth from the bull's hide to a West African rainmaking charm and claims that the son of Poseidon should be a rainmaker.

Мәдени сілтемелер

Орион туралы оның алып аңшы болғанынан гөрі көбірек айтатын ежелгі грек және римдік дереккөздер көбінесе құрғақ және түсініксіз, бірақ ақындар оны жырлайды: Арат пен Вергилийдің қысқаша үзінділері жоғарыда айтылды. Пиндар Тебалық Мелисс панкратистін «Орионның дене бітіміне ие болмаған», бірақ күші зор болған деп атап өтеді. Цицерон жастығында Аратты аударған; ол Орион эпизодын грек нұсқасынан жартылай ұзын етіп, Араттың мәтініне дәстүрлі латындық топосты – ақымақтыққа ұшырауды қосып өзгерткен. Цицеронның «Аратеясы» – бізге жеке-жеке жолдардан гөрі толық күйінде жеткен ең көне латын поэмаларының бірі; бұл эпизод поэмаларға эпилияны қосу тәсілін қалыптастырған болуы мүмкін. Орионды Диана/Артемиданың қолынан қаза тапқанын айтқан Гораций және Овидий өзінің «Фастилерінде» 11 мамыр күні, Лемурияның ортасы, Овидий заманында Орион шоқжұлдызы күнмен бірге батқан күнінде еске алады. Овидийдің эпизоды Хириус пен екі құдай – Юпитер мен Нептун туралы баяндайды, бірақ Овидий кульминациялық сатты ұялтып айтады; Овидий Хириусты кедей адам етіп көрсетеді, сондықтан бүкіл өгізді құрбан етуге дайындығы жомарттыққа дәлел. Овидийдің «Сүйіспеншілік өнерінде» Орион туралы бір ғана сөз бар, ол қайтарылмайтын махаббаттан зардап шеккен адам ретінде: «Сайд үшін соқыр Орион орманды шарлады». Стаций өзінің «Тебеидасында» Орионды төрт рет еске алады; екі рет шоқжұлдыз ретінде, дауылдың бейнесі, екі рет Танагралық Дриастың атасы, Тебаның қорғаушыларының бірі ретінде. Грек эпосының кейінгі авторы Нонн Дионисийдің бооттық әскерінің тізімінде гириандықтарды тізімдегенде оксид туралы оқиғаны қысқаша айтады. Ежелгі заманнан бері аталған дереккөздер өте сирек. 17 ғасырдың басында француз мүсіншісі Бартельмей Пьеур 1600-1611 жылдар аралығында қоладан «Орион мен Седалион» мүсінін жасады. Мүсінде Орион иығында Седалионмен бейнеленген, бұл Орионның көзін қалпына келтіру туралы ежелгі аңызды көрсетеді; мүсін қазір Луврде сақталады. Никола Пуссен 1658 жылы «Соқыр Орион күн іздейді» картинасын салған. Бұл картинаға 2 ғасырлық грек авторы Лукианның Орионның көзін қалпына келтіруі туралы сипаттамасын білгеннен кейін сурет салған; Пуссен суретте дауыл бұлтын салған, бұл Орионның соқырлығының уақытша екенін көрсетеді, бұлт күнге ұқсап, жақын арада жоғалады, сонымен қатар Наталис Комес Орионды дауыл бұлты ретінде эзотерикалық тұрғыдан түсіндіреді. Пуссен Лукианмен тікелей кеңеспеген болуы мүмкін; бұл үзінді Филостраттың француз тіліндегі суреттелген «Кейіптер» аудармасының жазбаларында бар, оны Пуссен кеңескені белгілі. Австриялық Даниэль Зайтер (Италияның Турин қаласында жұмыс істеген) шамамен 1685 жылы «Диана Орионның денесінің жанында» картинасын салған. Джон Китс 1818 жылы «Эндимионда» «Немесе таңға аш соқыр Орион» деген жолды жазған, бұл Пуссеннің картинасынан шабыттанған деп есептеледі. Уильям Хазлитт Китсті картинамен таныстырған болуы мүмкін – ол кейіннен «Николас Пуссеннің пейзажы туралы» эссе жазды, ол «Кестелік әңгіме, адамдар мен әдеп туралы эсселер» (1821 ж.) жинағында жарияланды. Ричард Генри Хорн Китс пен Хазлиттен кейінгі ұрпақпен бірге 1843 жылы үш томдық «Орион» эпикалық поэмасын жазды. Ол кем дегенде он рет басылып, 1928 жылы Scholartis Press баспасында қайта басылды. Ғылыми фантастика авторы Бен Бова Орионды бес томдық сериядағы романдарда әртүрлі құдайлардың уақыт саяхатшысы қызметшісі ретінде ойлап тапты. «Олимп қаны» сериясының соңғы томында Рик Риордан Орионды Жер анасы Геяның алып ұлдарының бірі ретінде бейнелейді. Италиялық композитор Франческо Кавалли 1653 жылы «Орион» операсын жазды. Оқиға грек аралы Делоста өтеді, Диананың Орионға деген махаббатына және оның қарсыласы Аврораға назар аударады. Диана Орионды Аполлон алдап, теңіз жындысы деп ойлап өлтіреді, содан кейін оның өлімін жоқтап, аспанға көтерілгенге дейін әлемдегі Орионды іздейді. Француз композиторы Луи де Ла Кост 1728 жылы «Орион» трагедиясын жазды. Бұл жолы Диана Орионға ғашық, бірақ ол оны қабылдамайды. Иоганн Кристиан Бах («Англия Бахы») 1763 жылы Лондондағы Хеймаркет театрында алғаш рет қойылған «Орион» операсын жазды. Орионды кастрат орындады, ол Аркадия патшасы Оенопионның қызы Кандиопаға ғашық, бірақ оның өркөкірегі Диананы ренжітеді. Диананың оракулы оған Кандиопаға үйленуге тыйым салады және оның даңқын және өлімін болжайды. Ол Кандиопамен қоштасып, тағдырына қарай жолға шығады. Диана оған жеңіске жетуге мүмкіндік береді, содан кейін оны сахнадан тыс жайда жебесімен өлтіреді. Тағы бір арияда оның анасы Ретрея (Теба патшайымы) оның өлімін жоқтап, бірақ соңында оның аспанға көтерілуін көреді. Американдық композитор Филипп Гластың 2002 жылғы «Галилео Галилей» операсы Орион мен Меропа арасындағы опералық бөлімді қамтиды. Орионның соқырлығын емдейтін күннің сәулесі – қазіргі ғылымның метафорасы. Филипп Гласс Орион туралы қысқаша шығармалар да жазды, сондай-ақ Тору Такэмицу, Кайя Саариахо және Джон Каскен де жазды. Дэвид Бедфордтың 20 ғасырдың соңындағы шығармалары мифтік кейіпкер емес, шоқжұлдыз туралы, өйткені ол әуесқой астроном. 20 ғасырдың француз ақыны Рене Шар соқыр, құштар аңшыны, іздеуші де, ізделіп те жүргенін орталық символ ретінде қарастырды, Джеймс Лоулер 1978 жылғы «Рене Шар: Миф және поэма» еңбегінде кеңінен түсіндіргендей. Француз романисі Клод Симон да Орионды жазушының символы ретінде пайдаланды, ол 1970 жылғы «Соқыр Орион» шығармасында түсіндіргендей. Марион Перрет Т.С. Элиоттың «Шөлді жер» (1922) поэмасында Орионның үнсіз байланыс екенін, құштар Актеон/Суиниді соқыр Тирезийге және, Сіриус арқылы, адамдарға дос «итке» байланыстыратынын айтады.

The ancient Greek and Roman sources which tell more about Orion than his being a gigantic huntsman are mostly both dry and obscure, but poets do write of him: The brief passages in Aratus and Virgil are mentioned above. Pindar celebrates the pancratist Melissus of Thebes "who was not granted the build of an Orion", but whose strength was still great. Cicero translated Aratus in his youth; he made the Orion episode half again longer than it was in the Greek, adding the traditional Latin topos of madness to Aratus's text. Cicero's Aratea is one of the oldest Latin poems to come down to us as more than isolated lines; this episode may have established the technique of including epyllia in non epic poems. Orion is used by Horace, who tells of his death at the hands of Diana/Artemis, and by Ovid, in his Fasti for May 11, the middle day of the Lemuria, when (in Ovid's time) the constellation Orion set with the sun. Ovid's episode tells the story of Hyrieus and two gods, Jupiter and Neptune, although Ovid is bashful about the climax; Ovid makes Hyrieus a poor man, which means the sacrifice of an entire ox is more generous. There is also a single mention of Orion in his Art of Love, as a sufferer from unrequited love: "Pale Orion wandered in the forest for Side." Statius mentions Orion four times in his Thebaïd; twice as the constellation, a personification of storm, but twice as the ancestor of Dryas of Tanagra, one of the defenders of Thebes. The very late Greek epic poet Nonnus mentions the oxhide story in brief, while listing the Hyrians in his Catalogue of the Boeotian army of Dionysius. References since antiquity are fairly rare. At the beginning of the 17th century, French sculptor Barthélemy Prieur cast a bronze statue Orion et Cédalion, some time between 1600 and 1611. This featured Orion with Cedalion on his shoulder, in a depiction of the ancient legend of Orion recovering his sight; the sculpture is now displayed at the Louvre. Nicolas Poussin painted Paysage avec Orion aveugle cherchant le soleil (1658) ("Landscape with blind Orion seeking the sun"), after learning of the description by the 2nd century Greek author Lucian, of a picture of Orion recovering his sight; Poussin included a storm cloud, which both suggests the transient nature of Orion's blindness, soon to be removed like a cloud exposing the sun, and includes Natalis Comes' esoteric interpretation of Orion as a storm cloud. Poussin need not have consulted Lucian directly; the passage is in the notes of the illustrated French translation of Philostratus' Imagines which Poussin is known to have consulted. The Austrian Daniel Seiter (active in Turin, Italy), painted Diane auprès du cadavre d'Orion (c. 1685) ("Diana next to Orion's corpse"), pictured above. In Endymion (1818), John Keats includes the line "Or blind Orion hungry for the morn", thought to be inspired by Poussin. William Hazlitt may have introduced Keats to the painting—he later wrote the essay "On Landscape of Nicholas Poussin", published in Table Talk, Essays on Men and Manners (1821 2). Richard Henry Horne, writing in the generation after Keats and Hazlitt, penned the three volume epic poem Orion in 1843. It went into at least ten editions and was reprinted by the Scholartis Press in 1928. Science fiction author Ben Bova re invented Orion as a time traveling servant of various gods in a series of five novels. In The Blood of Olympus, the final volume of a series, Rick Riordan depicts Orion as one of the giant sons of the earth goddess Gaea. Italian composer Francesco Cavalli wrote the opera, L'Orione in 1653. The story is set on the Greek island of Delos and focuses on Diana's love for Orion as well as on her rival, Aurora. Diana shoots Orion only after being tricked by Apollo into thinking him a sea monster—she then laments his death and searches for Orion in the underworld until he is elevated to the heavens. French composer Louis de La Coste composed in 1728 the tragédie lyrique Orion. This time, it is Diana who is in love with Orion and is rejected by him. Johann Christian Bach ('the English Bach') wrote an opera, Orion, or Diana Reveng'd, first presented at London's Haymarket Theatre in 1763. Orion, sung by a castrato, is in love with Candiope, the daughter of Oenopion, King of Arcadia but his arrogance has offended Diana. Diana's oracle forbids him to marry Candiope and foretells his glory and death. He bids a touching farewell to Candiope and marches off to his destiny. Diana allows him his victory and then kills him, offstage, with her arrow. In another aria, his mother Retrea (Queen of Thebes), laments his death but ultimately sees his elevation to the heavens. The 2002 opera Galileo Galilei by American composer Philip Glass includes an opera within an opera piece between Orion and Merope. The sunlight, which heals Orion's blindness, is an allegory of modern science. Philip Glass has also written a shorter work on Orion, as have Tōru Takemitsu, Kaija Saariaho, and John Casken. David Bedford's late twentieth century works are about the constellation rather than the mythical figure; he is an amateur astronomer. The twentieth century French poet René Char found the blind, lustful huntsman, both pursuer and pursued, a central symbol, as James Lawler has explained at some length in his 1978 work René Char: the Myth and the Poem. French novelist Claude Simon likewise found Orion an apt symbol, in this case of the writer, as he explained in his Orion aveugle of 1970. Marion Perret argues that Orion is a silent link in T. S. Eliot's The Waste Land (1922), connecting the lustful Actaeon/Sweeney to the blind Teiresias and, through Sirius, to the Dog "that's friend to men".