Кіріспе

Қаржы институты

Коммерциялық банк – халықтан салымдар қабылдап, пайда табу мақсатында жеке тұтынуға және инвестицияға несие беретін қаржы институты. Бұл термин сондай-ақ, бөлшек банктер мен инвестициялық банктерден ерекшелену үшін корпорациялармен немесе ірі және орта бизнестің кәсіпкерлік қызметімен айналысатын банк немесе ірі банк бөлімшесін де білдіруі мүмкін. Коммерциялық банктерге жеке сектор банктері мен мемлекеттік сектор банктері жатады.

Тарих

Банк атауы итальян тіліндегі "banco" сөзінен шыққан, оны итальяндық Ренессанс дәуірінде Флоренция банкирлері қолданған. Олар жасыл көрпе жабылған үстел үстінде операцияларын жүргізген. Дегенмен, банктік қызметтің іздерін ежелгі заманнан да кездестіруге болады. Америка Құрама Штаттарында банктік реттеудегі ерекшеліктерге байланысты коммерциялық банк термині инвестициялық банктан бөліп көрсету үшін жиі қолданылған. Ұлы депрессиядан кейін АҚШ Конгресі Glass-Steagall заңы арқылы коммерциялық банктердің тек банктік қызметпен ғана айналысуын міндеттеді, ал инвестициялық банктер капитал нарығымен шектелді. Бұл айырма 1999 жылы Грамм-Лич-Блайли заңымен көбінесе жойылды.

Рөл

Коммерциялық банктердің жалпы рөлі – экономикалық және әлеуметтік тұрақтылықты қамтамасыз ете отырып, халыққа және кәсіпкерлікке қаржылық қызметтер көрсету, сондай-ақ экономиканың тұрақты өсуін қолдау болып табылады. Осы ретте, несие жасау – коммерциялық банктердің ең маңызды функциясы. Клиентке несие мақұлдағанда, олар қарыз алушыға қолма-қол ақша бермейді. Оның орнына, олар қарыз алушының ақшасын алуына болатын депозиттік шот ашады. Яғни, несие беруді мақұлдағанда, олар автоматты түрде депозиттерді құрайды.

Негізгі функциялары

Коммерциялық банктер халықтан, әсіресе клиенттерден жинақ шоттары мен мерзімді депозиттер сияқты әртүрлі салым түрлерін қабылдайды. Бұл салымдар белгілі бір уақыт өткен соң клиенттің талабы бойынша қайтарылады. Коммерциялық банктер түрлі формада несиелер мен қарыздар береді, мысалы, [овердрафт] мүмкіндігі, қолма-қол ақшалай кредит, есеп шоттарды есепке алу, ақша шақыру және т.б. Олар барлық клиенттерге тиісті кепілдікпен сұраныс бойынша және мерзімдік несиелерді ұсынады. Сондай-ақ, олар клиенттерінің өсиеттері және басқа да мүліктері үшін сенімді ретінде әрекет етеді. Несие құру функциясы несие және төлем жүйесі арқылы іске асырылады. Коммерциялық банктер жинаған салымдарын несие беруге пайдаланады. Төлемдерді айналымға шығару және аударымдарды есептесу негізінде несиелер туынды салымдарға айналады. Туынды қаражат белгілі бір деңгейде бастапқы салымдардан бірнеше есе артық болады, бұл коммерциялық банктердің экономикалық дамуға көмектесудегі ықпалын күшейтеді.

Ережелер

Көптеген елдерде коммерциялық банктер қатаң түрде реттеледі және мұны әдетте елдің орталық банкі жүзеге асырады. Олар реттелетін банктерге банктік резервтерді сақтау және ең төменгі капиталдық талаптарды орындау сияқты бірнеше талаптар қояды.

Өнім бойынша қызметтер

Коммерциялық банктер әдетте клиенттеріне бірнеше қызмет көрсетеді; оларды негізгі банк қызметтері – салымдар, несиелер және төлем жүйелерімен және басқа да қаржылық қызметтермен байланысты қызметтерге бөлуге болады.