Кіріспе
Ұлыбританияда темекі шегудің денсаулыққа зияндылығынан 2008 жылдан кейін туғандарға темекі сатуды тыйым салған алғашқы ел болуы мүмкін. Англияда темекі шегуге тыйым салу, яғни Англиядағы барлық жабық жұмыс орындарында темекі шегуді заңсыз ету, 1 шілдеде күшіне енді. Осыған ұқсас тыйым салулар Ұлыбританияның қалған бөлігінде енгізілген болатын: Шотландияда 2006 жылғы 26 наурызда, Уэльсте 2007 жылғы 2 сәуірде және Солтүстік Ирландияда 2007 жылғы 30 сәуірде. 2014 жылғы Балалар және отбасы туралы заңға сәйкес 18 жасқа толмаған жолаушылар жүретін көліктерде темекіге қарсы тыйым салу және темекіге қарсы таңбалау енгізілген.
Because of the damage to health due to smoking in the United Kingdom it may be the first country to ban sales of cigarettes to people born after 2008. A smoking ban in England, making it illegal to smoke in all enclosed workplaces in England, came into force on 1 July 2007 as a consequence of the Health Act 2006. Similar bans had already been introduced by the rest of the United Kingdom: in Scotland on 26 March 2006, Wales on 2 April 2007 and Northern Ireland on 30 April 2007. Plain tobacco packaging and a smoking ban in cars with passengers under 18 were introduced under Children and Families Act 2014.
Темекі шегуге тыйым салғанға дейін
Тыйым салынғанға дейін көптеген кәсіпорындар темекі шегуге тыйым салуды өз еріктерімен енгізді, бұл негізінен халықтың пікіріне байланысты болды. Wetherspoons паб желісі 2006 жылдың мамыр айында жабық жерде темекі шегуге толық тыйым салған алғашқы ірі желі болды.
Заңның қабылдануы
2004 жылы 16 қарашада қоғамдық денсаулық сақтау саласындағы ақ кітапта Англия мен Уэльстегі барлық қоғамдық орындарда темекі шегуге тыйым салу туралы ұсыныс жасалды. Темекі шегуге шектеулер кезең-кезеңмен енгізілетін болады, 2006 жылға қарай NHS және мемлекеттік ғимараттарда, 2007 жылға қарай жабық қоғамдық орындарда, ал 2008 жылдың соңына дейін пабтар, барлар мен мейрамханаларда (азық-түлік таратпайтын пабтардан басқа) темекі шегуге тыйым салынады. 2005 жылдың 26 қазанында сыртқы сын және министрлер кабинетіндегі пікірталастардан кейін үкімет өз жоспарларын жалғастыратынын мәлімдеді. Барлық жұмыс орындары, соның ішінде тамақ сататын мейрамханалар мен сыраханалар 2007 жылдың жазына дейін осы талаптарға сай болуы тиіс. Алайда, бұл мәселеге қатысты барлық тараптан сын-пікірлер айтылды, бірқатар депутаттар заң жобасын қабылдамаумен қорқытты. Көптеген паб саудасының өкілдері Үкіметке тек толық тыйым салу ғана жұмыс істейтінін айтты және 90-нан астам депутат осыны талап ететін ұсынысқа қол қойды, 100-ден астам адам осы мәселе бойынша еркін дауыс беру туралы өтінішхатқа қол қойды. 24 қарашада бас дәрігер Лиам Дональдсонның жартылай тыйым салудан кейін жұмыстан кетуге жақындағаны, бірақ толық тыйым салуды қолдауға бел буғаны туралы хабарланды. Сол күні үкімет Cancer Research UK-тің ақпарат еркіндігі туралы заң бойынша талап еткен қоғамдық кеңестердің нәтижелерін жариялады, онда 10 респонденттің 9-ы толық тыйым салуды қалайтынын көрсетті. 2006 жылғы 7 маусымда.
Іске асыру
Бұл тыйым салу 2007 жылдың 1 шілдесінде 06:00 BST-те күшіне енді, бұл туралы 2006 жылдың 30 қарашасында денсаулық сақтаудың бұрынғы мемлекеттік хатшысы Патрисия Хьюитт мәлімдеді, ол оны "халық денсаулығы үшін үлкен қадам" деп атады. Бұл қателік қалаға қысқа уақытқа "Тренттегі түтін" деген атау берді.
Заңның қабылдануынан кейін
2010 жылдың 30 маусымында жаңадан құрылған коалициялық үкімет бұл тыйым салуды қайта қарамайтынын мәлімдеді. 2010 жылдың қазан айында консервативті депутат Дэвид Натталлдың жеке мүшелердің клубтары мен пабтарын темекі тартуға тыйым салуға қатысты заңға өзгерту енгізу әрекеті Қоғамдық палатада бірінші оқылымда жеңіліске ұшырады.
Қоғамдық көлік
Темекі тартуға тыйым салуды жүзеге асыру аясында Transport for London таксилерде, жеке жалға берілетін көліктерде және Лондонның барлық автобустары ғимаратында, соның ішінде барлық аялдамаларда темекі шегуге рұқсат етілмейтінін мәлімдеді. Лондон метросы өзінің барлық мүлкіне (оның ішінде барлық станса платформаларына, жер асты немесе жер асты емес) темекі тартуға тыйым салды. Бұл 1987 жылы 23 қарашада, бес күн бұрын Кингс-Кроста болған өрт нәтижесінде, мүмкін, лақтырылған отпен байланысты. Пойыздарды басқарушы компаниялар мен желілік теміржол ассоциациясы барлық теміржол объектілеріне, соның ішінде барлық ұлттық теміржол стансаларының жабық немесе жабық платформаларына темекі шегуге тыйым салды. Содан бері бұл тыйым электронды темекіге қатысты. GNER және First Caledonian Sleeper өз қызметтерінен темекі шегуге арналған орынды алып тастағаннан кейін 2005 жылы пойыздарда темекі шегуге тыйым салынды. Тайн және Уэр метросы темекі шегуді тұтастай түрде тыйым салған алғашқы қоғамдық көлік жүйесі болды, ол 1980 жылы жүйе алғаш ашылғаннан бері қолданылуда.
Тыйымды қадағалау
Бұл тыйым салуды Англиядағы қоршаған ортаны қорғау қызметкерлері орындайды, олар жазалау шараларын қолданудан бұрын ескертулер мен кеңестер береді және заң күшіне енгеннен бері айыппұл салу жиілігі төмен. Алайда, кейбір қарсыластар жоғары профильді сот істерін жасады, мысалы Хью Хауит, Хамиш Хауит деп те белгілі, Блэкпулдағы Бақытты шотландтық бардың үй иесі, ол өзінің бақылауындағы темекі тартпайтын жерде темекі шегуге рұқсат бергені үшін сотталған алғашқы үй иесі болды. 2007 жылдың 2 тамызында Хоуит Блэкпулдің сот төрелігіне келіп, өзінің барасында темекі шегуді тоқтатқан 12 адам үшін кінәсіз екенін мойындады. 2008 жылдың 2 желтоқсанында Хоуиттің үй-жай лицензиясы кері қайтарып алынды, бұл туралы Blackpool Council шағым бергеннен кейін; оған шағымдануға рұқсат берілмеді, ал Хоуитке шешімнен кейін Delboys Bar-ты жабуға тура келді. Тыйымды орындамауға қарсы шыққан адамдар зорлық-зомбылық жасады, оның бірі - ауыр салмақтағы боксшы Джеймс Ойобола, ол түнгі клубтағы тұтынушылардан темекі шегуді тоқтатуды сұрағаннан кейін, басына оқ атып, кейіннен жарақаттан қайтыс болды. Алайда, құқық қорғау органдарының пікірінше, темекі шегуден аулақ жұмыс орындарының ережелері түсіну оңай, танымал және нәтижесінде көбінесе "өзін-өзі бақылау" болып табылады. Қысқа уақыт ішінде Ұлыбританиядағы шиша (түті арқылы дәмді темекі тарту) ұсынатын барларға әлі де өз қызметтерін мекеме ішінде көрсетуге рұқсат етілді, алайда тыйым салу 2007 жылдың соңында осы аймақты қамтыды, бұл шиша барларының тез төмендеуіне әкелді.
Тыйымға қарсы реакция
Өздерін "Шайлау еркіндігі" деп атаған топ 1998 жылғы Адам құқықтары туралы заңның бұзылуын, қоғамдық орында темекі шегуге ниет білдірген адамдардың жеке өмірінің құпиялылығын құрметтемейтінін айтып, жұмыс орындарында темекі шегуге тыйым салу туралы ережелерді сот арқылы қарауды талап ету үшін науқан бастады. Бұл ережелерді жақтағандар қарсы аргументтер келтіріп, темекі шегушілердің әдетіне берілу құқығы оның басқа адамдарға теріс әсер еткен кезде тоқтатылады деп мәлімдейді. 2010 жылы паб иесі Ник Хоган темекі тартуға тыйым салумен байланысты қылмыс жасағаны үшін қысқа мерзімге түрмеге жабылды. 2012 жылы "Англияда темекі шегуге тыйым салынғаннан кейін бес жыл өткен соң, 10 лицензиаттың жетпісі заңның өзгеруін, яғни барларда темекі шегуге рұқсат беретін бөлмелердің болуын қалайды" деп хабарлады. 2017 жылғы YouGov сауалнамасы темекі тартуға тыйым салуды қолдауының өсіп келе жатқанын көрсетті, ол 2007 жылғы 78% көрсеткіштен 83% -ға дейін өсті. Бұл тыйым салу темекі шегушілер арасында көбірек танымал болып отырды, олардың қолдауы 2009 жылғы 52% -дан 2017 жылы 64% -ға дейін өсті.
Ұлыбританияда темекі шегуді кезең-кезеңмен тыйым салу туралы ұсыныс
2023 жылдың 4 қазанында Манчестердегі Консервативтік партияның конференциясында премьер-министр Риши Сунак Ұлыбританияда темекі шегуді кезең-кезеңмен тоқтату ниеті туралы мәлімдеді. Бұл үшін темекі сатып алудың ең төменгі жасын жыл сайын 18 жастан бастап, ақыр соңында ешкім заң жүзінде темекі сатып ала алмайтындай етіп көтеруге болады. Бұл ұсыныс заңға айналу алдында парламенттегі депутаттарға ұсынылады, Сунак консервативті депутаттарға бұл мәселе бойынша еркін дауыс беруге уәде береді. Сол жылдың басында лейбористік партия да осындай ұсыныс жасаған болатын. Тамеки және бу туралы заң жобасы, мұндай тыйым салуды жүзеге асыратын заңдар, 2023 жылғы Парламент ашылуы кезінде Корольдің сөйлеген сөзінде жарияланды.