Кіріспе

Македония патшасы, Антипатридтер әулетінен, оның інісі

Кассандр (Κάσσανδρος; шамамен б.з.д. 355 – б.з.д. 297) б.з.д. 305 жылдан б.з.д. 297 жылға дейін ежегіс гректердің Македония патшалығының патшасы және б.з.д. 317 жылдан өліміне дейін Оңтүстік Грекияның де-факто билеушісі болды. Антипатрдың ұлы және Ұлы Александрдың замандасы Кассандр, б.з.д. 323 жылы Александрдың қайтысынан кейін оның империясы үшін соғысқан Диадохтардың бірі болды. Кейін Кассандр Александрдың ұлы және мұрагері Александр IV-ті өлтіріп, билікті басып алды. Б.з.д. 317 жылдан б.з.д. 297 жылға дейін Македонияны басқарған кезеңде Кассандр солтүстік шекараны нығайтуға және экономикалық дамуға баса назар аударды, сондай-ақ бірнеше қалаларды (Тессалоника, Кассандрия және Фива) құрды немесе қайта жаңғыртты; алайда, саяси қарсыластарымен қатыгездікпен күрескені оның билеуінің бағалануын қиындатады.

Ерте тарих

Жас кезінде Кассандр Македониядағы Лицейде философ Аристотельден дәріс алды. Ол Александр Зұлқарнайынмен бірге Гефестион, Птолемей және Лисимах сияқтылармен білім алды. Оның отбасы Аргед әулетімен алыс туыс еді. Кассандр б.з.д. 323 жылы Вавилон қаласында Александр Зұлқарнайынның сарайына алғаш рет келгені туралы мәлімделген, оны әкесі Антипатр Македониядағы Антипатрдың регенттігін сақтауға көмектесу үшін жіберген. Бірақ, Антипатридтерге қарсы болған кейінгі замандасы Кассандр патшаны улау мақсатымен сарайға келгенін айтқан. Кассандр Александрдың сарайын б.з.д. 323 жылғы маусым айында патшаның қайтысынан бұрын немесе кейін қысқа уақыттан кейін тастап кетті және империядағы билік үшін болған күреске қатыспады. Кассандр Македонияға оралып, әкесінің басқаруына көмектесті, кейін Антипатр оны 321 жылдан 320 жылға дейін Антигонға хилиарх ретінде тағайындады, бұл оның іс-әрекетін бақылау мақсатында жасалған болуы мүмкін.

Македонияның билігі

319 жылға дейін Антипатр өлімге жақын келгенде, Македонияның регенттігін Кассандрға емес, Полиперхонға тапсырды. Бұл, басқа Диадохияны династиялық амбицияларға ұмтылып жатқандай сезімге түсірмеу үшін жасалған болуы мүмкін, бірақ Кассандрдың өзінің мүдделерінің нәтижесі де болуы мүмкін. Кассандр әкесінің шешімімен келіспеді және дереу Антигон, Птолемей және Лисимахтан қолдау іздеді. Полиперхонға қарсы соғыс ашқан Кассандр оның флотын жойды, Афинаны Фалерондық Димитрийдің басқаруына алды және 317 жылы өзін регент деп жариялады. Сол жылы Олимпияның Филип III-ге қарсы табысты әрекетінен кейін Кассандр оны Пидна қаласында қоршады. 316 жылдың көктемінде қала түскен кезде Олимпия өлтірілді, ал Кассандр Александр IV пен Роксананы Амфипольде қамауға алды. Осы жылы Кассандр Аргеад әулетімен байланысын нығайтып, Александрдың жартылай қарындасы Салоникиге үйленді және Филип III мен Евридиканың Эгедегі патшалық қабірстанында жерленуіне қадағалады. Ол Салоника, Кассандрия қалаларын құрып, Тебаны қайта жаңарту арқылы билігін бекітті. Кассандр Александр IV пен Роксананы 310 жылға дейін немесе келесі жылы жасырын улады. 309 жылға қарай Полиперхон Гераклдың Македония мұрагері екенін жариялай бастады, сол кезде Кассандр Полиперхонға оны өлтіру үшін пара берді, оған одақ және македониялық иеліктерін қайтаруға уәде берді. Осыдан кейін Кассандрдың Грекия мен Македониядағы жағдайы тұрақталды және ол 305 жылы өзін патша деп жариялады. Диодор Сицилиялықтың мәлімдемесінше, Антигонның Саламистағы Птолемейге жеңісінен кейін, Кассандр, Птолемей және Лисимах патшалықтарын жариялады. 307-304 жылдары ол Афинаға қарсы төрт жылдық соғыс жүргізді. 304 жылы оның қарсыласы Антигон Монофтальм өзінің ұлы Деметрий Полиоркетті Кассандрға қарсы Афинаға көмекке жіберді. Деметрий Кассандрды Орта Грекиядан ығыстырып, оған қарсы гректер лигасы, Коринф лигасы құрды. 303-302 жылдары қыста Кассандр Антигонмен бейбітшілік орнату үшін келіссөздер жүргізді, бірақ Антигон бас тартты. Содан кейін Кассандр Лисимах, Птолемей және Селевкке жүгініп, оларды 314-311 жылдардағы Антигонға қарсы коалицияны қайта құруға көндірді. Лисимах пен Препал Кіші Азияда үлкен жетістіктерге қол жеткізді, ал Селевк оларға қосылу үшін әскерімен жол тартты. 302 жылдың көктемінде Антигон Сириядан Кіші Азияға әскерімен аттанып, жауларымен кездесті. Антигон соғыстың Кіші Азиядағы ірі шайқаста шешілетінін түсініп, Деметрийді Фессалиядан шақырды. Деметрий кеткен соң Кассандр әскерінің бір бөлігін ағасы Плейстархпен бірге Кіші Азияға жіберіп, Препал, Лисимах және Селевкке қосылды. Кассандрдың әулеті оның өлімінен кейін ұзаққа созылмады, оның ұлы Филип табиғи себептерден қайтыс болды, ал оның басқа ұлдары Александр мен Антипатр аналарымен бірге құрылымды династиялық күреске қатысты. Александр ағасымен бірге патшалыққа ие болғаннан кейін, Димитрий I Александрдың көмек сұраған өтінішіне жауап беріп, Антипатрды құлатып, Александр V-ті өлтіріп, Антигонид әулетін құрды. Антипатридтерден қалғандары, мысалы, Антипатр II Этезиас, Антипатридтерді таққа қайта орната алмады.

Мұра

Кассандр Диадохилердің арасында Александрдың есіне деген өшпендігімен ерекшеленді. Ол амбициялы және принципсіз деп есептелді, тіпті оның отбасы мүшелері де одан шеттеді. Дегенмен, Джон Д. Грейнгер сияқты тарихшылар, оның осы бейнесі көбінесе қарсыластары таратып жүрген әңгімелердің нәтижесі екенін айтады. Кассандр басқа Диадохилерге қарағанда көбірек Аргеадтардың өліміне жауапты болды (Александр IV, Роксана және Александрдың заңды емес ұлы Геракл, сондай-ақ Олимпианың македониялық ассамблеясы тарапынан өлтірілуіне рұқсат берді). Бірақ Александрдың туыстарын өлтіруге дайын болған жалғыз ол емес еді: Полиперхон мен Антигон да мүддесіне қарай осыған барар еді. Эван Питт нумизматикалық деректерге сүйене отырып, Кассандрдың 311 жылға дейінгі әрекеттері Ұлы Александрға қарсы патшалық құмарлықтан гөрі, өзін сақтау және өкіметін ұстаумен байланысты болғанын дәлелдейді. Кассандрдың Александр бұрын қиратқан Фива қаласын қалпына келтіруі сол кезде қайтыс болған патшаға наразылық ретінде қабылданды, бірақ бұл Кассандрдың Беотияда өкіметке ие болуына мүмкіндік берген саяси қадам болды. Басқа Диодохилер сияқты, Кассандр да Александрмен байланысты патшалық символиканы қабылдады. Александр орнатып, оның тікелей ізбасарлары жалғастырған осы патшалық символика Жерорта теңізі мен Батыс Азиядағы монеталардың үлгісіне зор әсер етті және ұзақ сақталды. Кассандрдың Терманы Салоникаға айналдырып, қалаға әйелінің есімін беруі де маңызды оқиға болды. Кассандр Потидея қираған жерінде Кассандреяны, ал Аспрос аңғарында Антипатрея қаласын салды.