Кіріспе
VI ғасырдағы Византия грамматигі және географияшысы Стефан немесе Византиялық Стефан (Stephanus Byzantinus; , Stéphanos Byzántios; б.з. VI ғасыры) Византия грамматигі және "Ethnica" (Ἐθνικά) атты маңызды географиялық сөздіктің авторы. Сөздіктің аз ғана бөліктері ғана сақталған, бірақ Гермолаус құрастырған оның қысқаша нұсқасы бізге жеткен, Гермолаус туралы басқа мәліметтер жоқ.
Stephanus or Stephen of Byzantium (Stephanus Byzantinus; , Stéphanos Byzántios; centuryAD) was a Byzantine grammarian and the author of an important geographical dictionary entitled Ethnica (Ἐθνικά). Only meagre fragments of the dictionary survive, but the epitome is extant, compiled by one Hermolaus, not otherwise identified.
Өмір
Стефанның өмірі туралы ештеңе белгісіз, тек ол Константинопольде белсенді болған грек грамматигі екені және Аркадий мен Гонорийден кейін, ал Юстиниан II-ден бұрын өмір сүргені ғана белгілі. Кейінгі жазушылар оның өмірі туралы ешқандай ақпарат бермейді, бірақ олар осы еңбекті кейінірек Гермолай деген біреу қысқартқандығын, ол өз қысқартылған нұсқасын Юстинианға арқалағанын айтады. Бұл Юстинианның қай императоры – біріншісі ме, екіншісі ме – әлі даулы, бірақ Стефанның біздің заманымыздың VI ғасырының басында Византияда Юстиниан I тұсында өркендегені мүмкін көрінеді.
Этника
"Этника" кітабының өзі ежелгі Грекия туралы географиялық, мифологиялық және діни ақпараттың құнды көзі болып табылады. Эпитомдағы әрбір мақаланың ішінде дерлік, белгілі бір жердің атын атауға құқық берілген ежелгі авторға сілтеме жасалған. Сақталған үзінділерден түпнұсқаның ежелгі авторлардың көптеген цитаталарын, сондай-ақ жер бедері, тарих, мифология және басқа да қызықты егжей-тегжейлі мәліметтерді қамтығанын көреміз. Стефан Артемидор, Полибий, Элий Иродиан, Геродот, Фукидид, Ксенофонт, Страбон және басқа да авторларды келтіреді. Ол Софенетке жатқызылған, жоғалған еңбекті келтірген жалғыз автор. Түпнұсқа жұмыстың қалған маңызды фрагменттері Константин Порфирогенеттің "De Administrando Imperio" еңбегінің 23-тарауында (Ίβηρίαι δύο) және "De thematibus", II.10-тарауында (Сицилия туралы есеп) сақталған; соңғысында комик ақын Алексистің "Жеті ең ірі арал" туралы үзіндісі бар. Δύμη мақаласының басынан Δ әрпінің соңына дейінгі тағы бір құнды фрагмент Пьер Сегье құрған кітапхананың Fonds Coislin қорына жататын қолжазбада кездеседі. Бұл еңбектің алғашқы қазіргі заманғы басылымы 1502 жылы Венециядағы Альдин баспасында жарық көрді. Толық стандартты басылым әлі де Август Майнеке басылымы (1849, 1958 жылы Грацта қайта басылды), және конвенция бойынша, мәтінге сілтемелер Майнеке беттерінің нөмірлерін пайдаланады. 2006-2017 жылдар аралығында 5 томдық толық қайта қарастырылған неміс тіліндегі жаңа басылым жарық көрді.
Басылымдар
Алдус Манутиус (б.з.д.), 1502, Стефанос. Περὶ πόλεων (Peri poleōn) = Стефан. De urbibus ("Қалалар туралы") (Венеция). Google Books
Гулиелмус Ксиландер, 1568, Стефанос. Περὶ πόλεων = Стефан. De urbibus (Базель). Томас де Пинедо, 1678, Стефанос. Περὶ πόλεων = Стефан. De urbibus (Амстердам). Параллель латын аудармасы бар. Google Books
Клаудиус Салмазиус (Клод Сомайз) және Абрахам ван Беркель, 1688, Στεφάνου Βυζαντίου Ἐθνικὰ κατ' ἐπιτομήν Περὶ πόλεων = Стефан Византиялықтың этностары, қысқартылған түрі, бұрын De urbibus деп аталған (Лейден). Параллель латын аудармасы бар. Google Books
Лукас Холстениус, 1692, Стефан Византиялыққа түсініктемелер мен түзетулер (Лейден). Google Books
Томас де Пинедо, 1725, Стефан De urbibus (Амстердам). Google Books
Карл Вильгельм Диндорф, 1825, Стефан Византий. Опера, 4 том (Лейпциг). Л. Холстениус, А. Беркелиус және Т. де Пинедоның жазбаларын қамтиды. Google Books
Антон Вестерман, 1839, Стефани Византиялық этностары (Лейпциг). Google Books
Август Майнеке, 1849, Стефани Византиялық этностары (Берлин). Google Books
Маргарет Билербек және басқалар (ред.), Стефан Византиялықтың этнографиясы. 5 том: 2006–2017. Берлин/Нью-Йорк: Вальтер де Грюйтер, (Corpus Fontium Historiae Byzantinae 43/1).
Guilielmus Xylander, 1568, Στέφανος. Περὶ πόλεων = Stephanus. De urbibus (Basel). Thomas de Pinedo, 1678, Στέφανος. Περὶ πόλεων = Stephanus. De urbibus (Amsterdam). Contains parallel Latin translation. Google Books
Claudius Salmasius (Claude Saumaise) and Abraham van Berkel, 1688, Στεφάνου Βυζαντίου Ἐθνικὰ κατ' ἐπιτομήν Περὶ πόλεων = Stephani Byzantini Gentilia per epitomen, antehac De urbibus inscripta (Leiden). Contains parallel Latin translation. Google Books
Lucas Holstenius, 1692, Notae & castigationes in Stephanum Byzantium De urbibus (Leiden). Google Books
Thomas de Pinedo, 1725, Stephanus de urbibus (Amsterdam). Google Books
Karl Wilhelm Dindorf, 1825, Stephanus Byzantinus. Opera, 4 vols, (Leipzig). Incorporating notes by L. Holsteinius, A. Berkelius, and T. de Pinedo. Google Books
Anton Westermann, 1839, Stephani Byzantii ethnikon quae supersunt (Leipzig). Google Books
Augustus Meineke, 1849, Stephani Byzantii ethnicorum quae supersunt (Berlin). Google Books
Margarethe Billerbeck et al. (edd), Stephani Byzantii Ethnica. 5 volumes: 2006–2017. Berlin/New York: Walter de Gruyter, (Corpus Fontium Historiae Byzantinae 43/1)