Фалафель – дәстүрлі орта шығыс тағамы. Бұл бұршақ немесе нуттан жасалған, қуырылған шарикшелер немесе кеспелер. Питамен, көкөністермен және соустармен беріледі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Фалафель – Таяу Шығысқа тән қуырылған бұршақтан жасалған тағам. Таяу Шығыс тағамы.
Middle Eastern fried bean dish
the Middle Eastern food
Фалафель (/f//ə/'/l//ɑː//f//əl/; فلافل) – египеттік текті, Таяу Шығыс, әсіресе Левант елдерінің асүйінде кездесетін, жұқа қуырылған шар немесе котлет тәрізді тағам. Ол кең бұршақтан, бұршақтан немесе екеуінің қоспасынан жасалады. Фалафель көбінесе пита, самоон, лаффа немесе табу деп аталатын таба нанына оралған күйінде ұсынылады; "фалафель" сондай-ақ осылай дайындалған оралған бутербродты да білдіреді. Фалафель шарына салат, маринадталған көкөністер мен ащы соус қосылып, тахини негізіндегі соустармен кептіріледі. Фалафельді жекелеген шары түрінде немесе мезе табасының (әртүрлі көкөністер мен соустардан жасалған тағам) бір бөлігі ретінде де беруге болады. Фалафель Таяу Шығыстың барлық аймақтарында танымал және көшеде сатылатын тағам болып табылады. Мысыр асүйінде фалафель фава бұршағынан, палестиналық асүйінде бұршақтан жасалады, ал Иордания, Ливан және Сирияда бұршақ немесе екеуінің қоспасы қолданылады. Бұл вегетариандықтар арасында бүкіл әлемде кең таралған. Перс тілінен алынған felfel (فلفل) сөзімен байланысты, санскрит тіліндегі pippalī (पिप्पली) – «ұзын бұрыш» сөзімен туыс; немесе ертерек filfal, арамей тілінен pilpāl – «кішкентай дөңгелек нәрсе, бұрыш» сөзінен шыққан, palpēl – «дөңгелену, домалану» сөзімен байланысты. Фалафель атауы бүкіл әлемде қолданылады. Ағылшыз тілінде (ол falafel, felafel, filafel және filafil деп жазылған) алғаш рет 1936 жылы тіркелген. Фалафель Мысыр мен Суданда та’мия (ṭaʿmiyya, Тамия) деп аталады. Бұл сөз араб тіліндегі طعام (tāʿām, «тағам») сөзінің кішіртілген түрінен алынған; бұл жағдайда бұл түрі «тамырдың бірлігін» білдіреді, яғни «тағамның кішкентай бөлігі» немесе «қызыл тілді тағам». Фалафель сөзі фриттерге немесе олармен толтырылған бутербродтарға қатысты болуы мүмкін.
Falafel (/f//ə/'/l//ɑː//f//əl/; فلافل, ) is a deep fried ball or patty shaped fritter of Egyptian origin, featuring in Middle Eastern cuisine, particularly Levantine cuisines, and is made from broad beans, ground chickpeas, or both. Falafel is often served in a pita, samoon, laffa, or wrapped in a flatbread known as taboon; "falafel" also frequently refers to a wrapped sandwich that is prepared in this way. The falafel balls may be topped with salads, pickled vegetables, and hot sauce, and drizzled with tahini based sauces. Falafel balls may also be eaten alone as a snack or served as part of a meze tray (assortment of appetizers). Falafel is eaten throughout the Middle East and is a common street food. Falafel is usually made with fava beans in Egyptian cuisine, with chickpeas in Palestinian cuisine, or either just chickpeas or a combination of both in Jordan, Lebanon and Syria. It is popular with vegetarians worldwide. borrowed from Persian felfel (فلفل), cognate with the Sanskrit word pippalī (पिप्पली) 'long pepper'; or an earlier filfal, from Aramaic pilpāl 'small round thing, peppercorn', derived from palpēl 'to be round, roll'. The name falāfil is used world wide. In English (where it has been written falafel, felafel, filafel and filafil), it is first attested in 1936. Falafel is known as taʿmiya ( ṭaʿmiyya, ) in Egypt and Sudan. The word is derived from a diminutive form of the Arabic word ALA LC (طعام, "food"); the particular form indicates "a unit" of the given root in this case Ṭ ʕ M (ط ع م, having to do with taste and food), thus meaning "a little piece of food" or "small tasty thing". The word falafel can refer to the fritters themselves or to sandwiches filled with them.
Тарих және таралу
Фалафелдің шығу тегі белгісіз. Бұл тағамның ең алдымен Мысырда пайда болған болуы мүмкін. Оның тарихы ежелгі Мысырға дейін жететін болжамдар бар. Дегенмен, фалафель туралы ең ерте жазбалар мысырлық дереккөздерде 19 ғасырдан бастап кездеседі, ал ежелгі Мысырда май қуыруға жұмсауға тым қымбат болған. Александрия теңіз порты болғандықтан, тағамды және оның атын Таяу Шығыстың басқа аймақтарына тасымалдауға мүмкіндік болды. Кейін тағам солтүстікке қарай Левант аймағына көшіп, онда нұрғасыл бұршақтарын (фава бұршақтарын) ақ бұршақтар алмастырды, және содан кейін Таяу Шығыстың басқа жерлеріне тарады.
The origin of falafel is uncertain. The dish most likely originated in Egypt. It has been speculated that its history may go back to Pharaonic Egypt. However, the earliest written references to falafel from Egyptian sources date to the 19th century, and oil was probably too expensive to use for deep frying in ancient Egypt. As Alexandria is a port city, it was possible to export the dish and its name to other areas in the Middle East. The dish later migrated northwards to the Levant, where chickpeas replaced the fava beans, and from there spread to other parts of the Middle East.
Таяу Шығыс
Фалафель – Египетте, Левант аймағында және Таяу Шығыстың кең аумағында кең таралған көше тағамы немесе жылдам дайындалатын тағам. Бұл шарықтар әдетте мезе ретінде беріледі. Рамазан айында фалафель күн батқаннан кейін оразаны ашу үшін, іftar барысында желінеді. Фалафель соншалықты танымал болды, McDonald's бір кезде Египеттегі таңғы ас мәзірінде "МакФалафель" тағамды ұсынған. Фалафель копт дінін ұстанатындардың тағамында әлі де кеңінен қолданылады, сондықтан діни мерекелерде одан көп мөлшерде дайындалады. Араб христиандары ораза кезінде фалафель жейді.
Falafel is a common form of street food or fast food in Egypt, across the Levant, and in the wider Middle East. The croquettes are regularly eaten as part of meze. During Ramadan, falafel balls are sometimes eaten as part of the iftar, the meal that breaks the daily fast after sunset. Falafel became so popular that McDonald's for a time served a "McFalafel" in its breakfast menu in Egypt. Falafel is still popular in the Coptic diet, and as such large volumes are cooked during religious holidays. Falafel is consumed as part of Lent diet by Arab Christians.
Еуропа
Арабтар мен түріктердің көші-қоны толқындары фалафельді Еуропа арқылы, әсіресе Германияға жеткізді, онда көптеген түрік халқы қоныс тепкен еді. Бастапқыда бұл тағамды көбінесе көшіп келгендер тұтынды. 1970 жылдардың басында түрік тағам сататын орындар мен мейрамханалардың ашылуы фалафельді немістерге қолжетімді етті, соның нәтижесінде рецептура өзгеріске ұшырады.
Waves of migration of Arabs and Turks took falafel through Europe to Germany in particular, where a large Turkish population had put down roots. At first it was a dish consumed principally by migrants. During the early 1970s, the appearance of Turkish food stalls and restaurants made falafel available to the Germans, resulting in a transformation of the recipe.
Солтүстік Америка
Солтүстік Америкада 1970 жылдарға дейін фалафель тек Таяу Шығыс, Жерорта теңізі аймағындағы және еврей қауымдастықтарындағы аудандар мен мейрамханаларда ғана табылған. Бүгінде бұл тағам Солтүстік Американың көптеген қалаларында кең таралған және танымал көше тағамына айналған.
In North America, prior to the 1970s, falafel was found only in Middle Eastern, Mediterranean and Jewish neighborhoods and restaurants. Today, the dish is a common and popular street food in many cities throughout North America.
Вегетариандық
Фалафель вегетариандар мен вегандар арасында етке негіделген көше тағамдарына балама ретінде танымал болды. Әдетте, вегетариандық бургерлер жасау үшін қолданылатын болса да, оны ақуыз көзі ретінде қабылдағандар көбейген сайын, қолданылу аясы кеңейді. Фалафель кейбір вегетариандық рецепттерде ет қосылған нан, "лақтырылған" тағам, спагетти және котлеттерге ет орнына қосылады.
Falafel became popular among vegetarians and vegans as an alternative to meat based street foods. While traditionally thought of as being used to make veggie burgers, its use has expanded as more have adopted it as a source of protein. Falafel is used as a meat substitute in some vegetarian recipes for meatloaf, sloppy joes and spaghetti and meatballs.
Дайындау және түрлендірулері
Фалафель фава бұршағынан немесе нөхаттан немесе екеуінің қоспасынан жасалады. Фалафель Мысыр асханасында көбінесе фава бұршағынан дайындалады, осы елде оның пайда болғандығы ең мүмкін, ал Палестина асханасында нөхаттан, немесе тек нөхаттан немесе Иорданияда, Ливанда және Сирияда, сондай-ақ Таяу Шығыстың басқа да аймақтарында екеуінің қоспасынан жасалады. Батыста осы нұсқа ең көп таралған. Нөхат қолданылса, оны қолдану алдында пісірмейді (нөхатты пісіргенде фалафель ыдырайды, сондықтан байланыстыру үшін ұн қосу қажет). Оның орнына оны бір түн бойы (кейде сода қосып) суға малшындырып, содан кейін ақжеңіл, көкпияз және сарымсақ сияқты әртүрлі ингредиенттермен бірге ұнтақтайды. Дәм беру үшін жие зире және кинза сияқты дәмдеуіштер қосылады. Кептірілген фава бұршақтарын суға малшындырып, содан кейін бұршақ, ақжеңіл, кинза, зире және құрғақ кинзамен таспен ұнтақтайды. Бұл жұмыс қолмен немесе «алеб фалафель» (фалафель қалыбы) деп аталатын құралмен жасалуы мүмкін. Фалафельді сэндвич ретінде дайындағанда, оны көбінесе жалпақ нанға орап немесе іші қуыс питта нанына салып жейді, немесе жалпақ немесе ашытқысыз нанмен бірге береді. Оған помидор, салат, қияр және басқа да қосымшалар қосылуы мүмкін. Фалафель көбінесе тахини соусымен бірге беріледі.
Falafel is made from fava beans or chickpeas, or a combination of both. Falafel is usually made with fava beans in Egyptian cuisine, where it most likely originated, with chickpeas in Palestinian cuisine, or just chickpeas or a combination of both in Jordan, Lebanon and Syria and the wider Middle East. This version is the most popular in the West. When chickpeas are used, they are not cooked prior to use (cooking the chickpeas will cause the falafel to fall apart, requiring adding some flour to use as a binder). Instead they are soaked (sometimes with baking soda) overnight, then ground together with various ingredients such as parsley, scallions, and garlic. Spices such as cumin and coriander are often added to the beans for added flavor. The dried fava beans are soaked in water and then stone ground with leek, parsley, green coriander, cumin and dry coriander. The mixture is shaped into balls or patties. This can be done by hand or with a tool called an aleb falafel (falafel mould). When served as a sandwich, falafel is often wrapped with flatbread or stuffed in a hollow pita bread, or it can be served with flat or unleavened bread. Tomatoes, lettuce, cucumbers, and other garnishes can be added. Falafel is commonly accompanied by tahini sauce.
Тамақ
Үйде дайындалған фалафель 35% судан, 32% көмірсулардан, 13% ақуыздан және 18% майдан тұрады (кесте). Стандартты порциядағы үйде дайындалған фалафель 333 калорияны құрайды және фолий қышқылының (20% немесе одан артық) және бірнеше маңызды минералдардың, әсіресе марганецтің (33%) бай көзі болып табылады (Құндылық көрсеткіші). Фалафельде ерігіш талшықтар көп, олардың қан холестеринін төмендетуге тиімді екені дәлелденген. Фалафельді майда қуырудың жоғары майлылығынан аулақ болу үшін пісіруге болады. Әсіресе, ізталас мәдени меншік алудың мысалы ретінде Израиль асханасына бұл тағамның қабылдануына қатысты. Колумбия университетінің иорданиялық-американдық профессоры Джозеф Масад, американдық және еуропалық мейрамханаларда фалафель және басқа араб тағамдарын израильдік деп сипаттауды, "колониалдық жаулап алудың" жалпы үрдісінің бір бөлігі деп сипаттады. Израильдің Ашық университетінің профессоры Дафна Хирш былай деп жазды: "Хан Бар Адонның өкінішіне қарамастан, палестиналық репертуардан бірнеше ингредиент 1940 жылдардың басында көптеген еврей үйлеріне енді, көбінесе зәйтүн, помидор, баклажан және қабақ сияқты көкөністер. Дегенмен, дайын тағамдар, фалафельден басқа, сирек қабылданады, ол 1930 жылдардың соңында Тель-Авивте танымал көше тағамына айналды. Араб елдерінен келген иммигранттардың тұтынуын ескермегенде, фалафель де, кейін хумус та негізінен елде туған еврейлердің бірінші буыны қолданған көрінеді". Кейбір авторлар тағам саясаты және оның қақтығыстағы маңыздылығы туралы келіспейді. 2008 жылы Ливан өнеркәсіпшілер қауымдастығы Израильға қарсы сотқа жүгінді, Израильдің фалафель, хумус, таббуле және басқа да тағамдардың таңбаламаларын қолдану арқылы авторлық құқықты бұзғанын айтып, зиянды өтеуді талап етті.
Homemade falafel is 35% water, 32% carbohydrates, 13% protein, and 18% fat (table). In a reference amount of , homemade falafel supplies 333 calories and is a rich source (20% or more of the Daily Value, DV) of folate (20% DV) and several dietary minerals, particularly manganese (33% DV) (table). Falafel is high in soluble fiber, which has been shown to be effective in lowering blood cholesterol. Falafel can be baked to avoid the high fat content associated with frying in oil. In particular, discussion centers around the adoption of the dish into Israeli cuisine as an example of cultural appropriation. Joseph Massad, a Jordanian American professor at Columbia University, has characterized falafel and other Arab dishes description in American and European restaurants as Israeli to be part of a broader trend of "colonial conquest". Dafna Hirsch of the Open University of Israel, wrote: "Despite Khan Bar Adon's lament, several ingredients from the Palestinian repertoire did penetrate many Jewish kitchens by the early 1940s, mostly vegetables like olives, tomatoes, eggplants, and squashes. Prepared dishes, however, were rarely adopted, except for falafel, which became a popular street food in Tel Aviv by the late 1930s. Excluding consumption by immigrants from Arab countries, both falafel and, later, hummus seem to have been adopted mainly by the first generation of Jews born in the country." Some authors have disagreed on the politics of food and its relative merit as a topic in the conflict. The Association of Lebanese Industrialists in 2008 brought a lawsuit against Israel seeking damages for lost revenues, claiming copyright infringement regarding the branding of Israeli falafel, hummus, tabbouleh, and other foods.