Кіріспе

Жұқа, жарты ай пішіндес қамырдан жасалған нан.

Круассан (/UK/'/k//r//w//ʌ//s//ɒ̃//, /'/k//r//w//æ//s//ɒ̃/, /US//k//r//ə/'/s//ɒ//n//t//, //k//r//w//ɑː/'/s//ɒ̃/; kʁwasɑ̃) – француздық нан, ол жапырылған қамырдан жарты ай пішіндес етіп жасалады. Бұл майлы, қабыршақты, венуазери пісірілген кондитерлік өнім, ол австриялық кипферль пішінінен шабыттанған, бірақ француздық ашытқымен ашытылған қабатталған қамырдан жасалған. Круассанның атауы оның тарихи жарты ай пішінімен байланысты. Қамыр маймен қабатталып, бірнеше рет оралып, бүктеліп, содан кейін ламинаттау деп аталатын әдіспен жұқа қабатқа оралады. Бұл процестің нәтижесінде қабатталған, қабыршақты текстура пайда болады, ол жапырылған нанға ұқсас. Жарты ай пішіндес нандар Ренессанс кезеңінен бері жасалып келеді, ал жарты ай пішіндес торттар бұрынғы заманнан бері дайындалған. Қазіргі заманғы круассан 20-ғасырдың басында француздық нан пісірушілер кипферльдің бриошь қамырын ашытқымен ашытылған қабатталған қамырға ауыстырған кезде пайда болды. 1970 жылдардың соңында фабрикада жасалған, мұздатылған, алдын ала қалыпталған, бірақ пісірілмеген қамырдың дамуы оларды білікті емес жұмысшылармен жаңа пісірілетін жылдам тағамға айналдырды. Круассан пешханасы, әсіресе La Croissanterie желісі, американдық стильдегі жылдам тағамға француздық жауап болды. 2008 жылғы мәліметтерге сәйкес, француздық нан пісіру және кондитерлік өнімдерде сатылатын круассандардың 30-40% мұздатылған қамырдан пісірілді. Круассандар көптеген еуропалық елдердегі континенттік таңғы асқа кіріктірілген және бүкіл әлемде десерт ретінде беріледі.

Ас үй аңыздары

Кейде круассанмен шатастырылатын кипферлдің қалай пайда болғаны туралы әңгімелер – бұл 19 ғасырдан бастау алатын кең таралған және тұрақты аспаздық аңыздар. Алайда, осы әңгімелердің ешқайсысының заманауи деректемелері жоқ, ал 1799 жылы жазған аристократ жазушы таңғы асқа арналған ұзақ және толық тізімінде кипферл туралы есімдер жоқ. Аңыздардың арасында 732 жылы Тур шайқасында франктардың Омейяд әскерлерін жеңгеніне орай Еуропада ойлап табылғаны, пішіні исламдық жарты айын бейнелейтіні; Будада жасалғаны, немесе басқа деректерге сәйкес, 1683 жылы Вена қаласын Османдықтар қоршаған кезде христиан әскерлерінің жеңісін атап өту үшін, Османдық туларындағы жарты айға сілтеме ретінде, нан пісірушілер түн бойы тұрып, жер астындағы туннель қазу операциясын естіп, дабыл қаққандығы айтылады. Осыған ұқсас аңыздардың бірінде, егжей-тегжейлі айырмашылықтардан басқа, 17 ғасырдағы нан пісіруші, қаласы (Вена 1683 жылы немесе Будапешт 1686 жылы) түріктердің қоршауында болғанда, түнде жұмыс істеп жүрген кезде, жер астынан естілген әлсіз шулардың себебі, түріктердің қабырғалардың астынан туннель қазып, қалаға басып кіру әрекеті екені анықталды. Туннель жарылған. Нан пісіруші оқиғаны еске түсіретін, жарты ай пішіндес нан пісіруге эксклюзивті құқықтан басқа ешқандай сыйақы сұрамады, себебі жарты ай исламның символы. Ол лайықты марапат алды, осылайша круассан дүниеге келді. Бұл оқиғаның шығу тегі немесе кемінде кеңінен таралуы Альфред Готтшалькке байланысты болып көрінеді, ол Ларрусс Гастрономикінің (1938) бірінші басылымында круассан туралы жазып, онда "1686 жылы Будапештке түрік шабуылы" деген нұсқадағы аңызды келтірген; бірақ кейіннен тағам тарихы туралы өзінің кітабында (1948) "1683 жылы Венаны қоршау" нұсқасын таңдады. Осы себепті Ислам мемлекеті Сириядағы азаматтық соғыс кезінде круассанды тыйым салуға тырысты.

Нұсқалар

Пісірілмеген круасан қамырын пісіру алдында кез келген пралин, бадам пастасы немесе шоколадқа орауға болады (соңғы жағдайда ол pain au chocolat сияқты, басқа пішінге ие болады, ол жарты ай пішіндес емес), немесе тәтті немесе ащы толтырулар үшін тіліп алуға болады. Оны құрғақ жемістермен, мысалы, кішме жұзім немесе қара жүзіммен, немесе алма сияқты басқа жемістермен дәмімен байытуға болады. Францияда және Испанияда круасандарды әдетте толтырмай сатады және қосымша майсыз жейді, бірақ кейде бадамды толтырумен ұсынады. АҚШ-та тәтті толтырулар немесе үстемелер қолданылады, ал жылы круасандарды шұжық пен ірімшікпен немесе фета ірімшігі мен шпинатпен толтыруы мүмкін. Левант аймағында круасандарды қарапайым немесе шоколад, ірімшік, бадам немесе заатармен толтырылған күйінде сатады. Германияда круасандарды кейде Нутелламен немесе персипанмен толтырады; Германияның оңтүстігінде сілтімен глазурланған круасанның танымал түрі (Laugencroissant) бар. Швейцарияның неміс тілінде сөйлейтін бөлігінде круасанды әдетте Гипфели деп атайды; оның қабықшасы әдетте кепкен және француз стиліне қарағанда майлылығы аз болады.

Аргентина мен Уругвай

Круассандар көбінесе кофемен бірге таңғы асқа, аперитиво (жеңіл таңғы шай) немесе мериенда (күндізгі шай) ретінде беріледі. Олар пішініне байланысты "жарты ай" (medialunas) деп аталады және әдетте тәтті глазурьмен жабылады (medialunas de manteca – "сары майлы жарты ай"). Тағы бір түрі – "майлы жарты ай" (medialuna de grasa), ол әрқашан тәтті болмайды.

Италия

Круасанның туысы – итальяндық корнетто (орталық және оңтүстікте) немесе бриошь (солтүстікте). Бұл түрлері көбінесе бірдей саналады, бірақ бұл толыққанды дұрыс емес: француздық нұсқасы қатты әрі хрустящий болады, ал итальяндық корнетто немесе бриошь әдетте жұмсақ. Сонымен қатар, бос корнеттоға (cornetto vuoto) көбінесе крем-пастилла (custard), абрикос джемі немесе шоколадты крем сияқты түрлі толтырмалар қосылады. Олар көбінесе қант ұнтағымен немесе басқа да әшекейлермен жабылады. Барда капучиномен бірге ішілетін корнетто Италиядағы ең көп таралған таңғы астардың бірі.

Польша

11 қарашада Польшаның Ұлы Польша аймағында, әсіресе оның астанасы Познань қаласында Сент-Мартин күні тойланады. Осы күні Познань тұрғындары көп мөлшерде тәтті, жарты ай пішіндес печеньелер – "Сент-Мартин круассандары" (rogale świętomarcińskie) сатып алып жейді. Олар осы мерекеге арнап, ақ мак, бадам, кішміш және жаңғақпен толтырылған қамырдан жасалады.

Португалия

Португалиялық круассанның бірінші түрі француз круассанына ұқсас және қарапайым немесе құймақ, шоколад, жеміс джемі немесе жұмыртқа сарысы мен қанттан жасалған "doce de ovo" португалдық кремімен толтырылуы мүмкін. Мұндай круассанның үстіне қант ұнтағы себіледі. Екінші түрі бриошкаға ұқсас консистенцияға ие және көбінесе шұжық пен ірімшікпен жейді. Кейде осы түрін тост ретінде, май жағып та береді. Круассанның бірінші түрі тәтті болып есептеліп, таңғы асқа немесе шай ішуге жейді, ал екінші түрі көбірек тойдыратын тағам болып саналады және әдетте сэндвич ретінде қарастырылады, көбінесе пикникке немесе жолға дайындалады. Екі түрінің де атауы бірдей (французша/португалша: "круасан"), бірақ олар әдетте әртүрлі нан пісіретін орындарда кездеседі: тәтті круассан көбінесе португалдық кондитерлік дүкендерінде, ал бриошка круассаны көбінесе кофеханаларда табасыздар.

Испания

Әдеттегі круассаннан басқа, "Xuixos" деп аталатын нұсқасы сатылады. Ол әдетте креммен толтырылған круасанның жартысы.

Түркия

Түрік "ай чөрегі" круассан пішіндес нан. Ол корица, жаңғақ, фундук, какао және кішміспен толтырылады. Оның тіктөртбұрышты пішіндес түрі pastiç немесе Измир чөрегі деп аталады. Оны көбінесе таңғы асқа немесе шай ішуге жейді.

Өндiрiс туралы жалпы түсінік

Круассан дайындаудың алғашқы қадамы – «алдын ала қамыр» құрастыру. Алдын ала қамырды дайындау үшін ұн, су, қамырға қосылатын май, ашытқы, тұз және қант бір рет араластырылады. Нан қамырының ингредиенттерін араластырумен салыстырғанда, круассанға арналған алдын ала қамыр, қамыр біртекті болғанда араластыру тоқтатылып, келесі кезеңде одан әрі дамуына мүмкіндік беріледі, сондықтан жартылай дамыған деп есептеледі. Ақуыздардың қамыр құрылымының екі кезеңіндегі рөлін бөлуге болады: суға сіңіру және деформация. Суға сіңіру кезеңінде глютен ақуыздары өз салмағынан екі есе көп суды сіңіреді. Деформация немесе илеу кезеңінде, араластыру әрекеті глютеннің полимерлену және деполимерлену реакцияларынан өтуіне себеп болады, нәтижесінде вискоэластикалық желі пайда болады. Әсіресе гидратацияланған глютенин ақуыздары қамырдың байланысын қамтамасыз ететін полимерлі ақуыз желісін құруға көмектеседі. Ал гидратацияланған глиадин ақуыздары желіні тікелей құрамайды, бірақ глютенин желісінің пластификаторы ретінде әрекет етеді, осылайша қамырдың тұтқырлығына икемділік береді. Крахмал да алдын ала қамырдың тұтқырлығына әсер етеді. Бөлме температурасында және жеткілікті мөлшерде суда тұтас крахмал түйіршіктері құрғақ салмағының 50%-ға дейін суды сіңіріп, шектеулі деңгейде ісінеді. Сәл ісінген түйіршіктер глютен желісі арасындағы кеңістікте орналасқан, осылайша қамырдың консистенциясына үлес қосады. Ұнға айналдыру процесінде крахмал түйіршіктерінің бір бөлігі зақымдануы мүмкін болғандықтан, түйіршіктер толық болмауы мүмкін. Зақымдалған крахмал түйіршіктерінің зақымдалмағандарға қарағанда үш есе көп су сіңіретінін ескере отырып, зақымдалған крахмалдың жоғары деңгейі бар ұнды пайдалану қамырдың оңтайлы дамуы мен консистенциясын алу үшін көбірек су қосуды талап етеді. Сонымен қатар, суық су, кейін қосылатын майдың температурасына жақын, бұл оның қосылуын жеңілдетеді. Әртүрлі қамыр қабаттарының байланысы қамырдың беріктігін арттырады және пісіру кезінде микропоралар арқылы су буының шығуына мүмкіндік береді, нәтижесінде қамырдың көтерілуі төмендейді. Майдың рөлі қабаттардың бөлінуіне де әсер етеді, бұл туралы кейін талқыланады. Майға оралған қамыр круассанның қабықтылығы мен дәміне әсер етеді. Ламинатталған қамырда май қабаттары қамыр қабаттарымен кезектеседі. Осылайша, майлы ораманың ең маңызды қызметі – қамырдың әртүрлі қабаттары арасында қабатталу және бүктеу кезінде кедергі жасау және сақтау. Май тұтынушылар үшін тартымды болғанымен, оның 32°C (90°F) төмен балқу температурасы оны өндіріс мақсаттары үшін қолайсыз етеді. Майды ламинациялау кезеңінде майлы орама ретінде пайдалану, егер температура қатаң түрде бақыланбаса, қаптама және ашыту кезінде майдың шығуына әкеледі, осылайша қабаттардың тұтастығын бұзады. Сонымен қатар, майлы орама қамырмен салыстырылатын пластикалық қасиеттерге ие болуы керек, яғни май қабаттары қаптама мен бүктеу кезінде жыртылмауы керек. Бұл процесте ашытқының өсуіне қажетті энергия бөлінеді. Барлық оттегін пайдаланғаннан кейін ашытқы анаэробты ашытуға ауысады. Осы кезде ашытқы қантты ішінара этанол мен көмірқышқыл газына айналдырады. Қамырдың сулы фазасын қанықтырғаннан кейін газ араластыру кезінде алдын ала қамырға енгізілген газ жасушаларына таралып, қамырды ашыта бастайды. Круассанның қабықты текстурасын қамтамасыз ету үшін ашытқының белсенділігін бу өндірісімен теңестіру маңызды. Егер ашытқы артық өнім шығарса, жақсы анықталған қабаттар құлайуы мүмкін. Жоғары температурада глютенин молекулалары арасында, сондай-ақ глиадин мен глютенин арасында молекулааралық дисульфидтік байланыстар пайда болады. Глютен желісінде байланыстардың көбеюімен ол қаттырақ болып, круассанның ішкі текстурасын нығайтады. Сонымен қатар, пісіру процесі ашыту кезінде пайда болған үлкен макроскопиялық деформациядан қамыр қабаттарын едәуір созады. Майлы фаза да газдың кеңеюі арқылы қамырдың көтерілуіне үлес қосады, бұл туралы кейін сипатталады. Су пісіру кезінде буға айналады, бұл қамырдың ашынуының негізгі факторы болып табылады. Бу өндірісі үшін су қамыр қабаттарынан да, майлы орамадан да алынады. Май ерігенде, майлы фаза су тамшыларын тұрақтандыра алмайды, олар босатылып, буға айналады. Будың тұтқындалу механизмі әлі де толыққанды түсініксіз, бірақ бұл әрбір қамыр қабатының ішінде будың кеңеюі және май қабаттарына таралып, газ көпіршіктерін ісіруі нәтижесі болуы мүмкін. Будың май фазасына таралуы, сұйық майдағы бу көпіршігін ісіру үшін қатты қамырдағыдан қарағанда кішірек қысым айырмашылығы қажеттілігімен байланысты болуы мүмкін. Крахмал круассанның сақталу кезіндегі бұзылуында маңызды рөл атқарады. Амилопектин ретроградациясы бірнеше күннен бірнеше аптаға дейін жүреді, аморфты амилопектин тізбектері көбірек кристалдық құрылымға қайта құрылады. Бұл судың қайта таралуы круассанның қатаюына әкеледі, себебі крахмалдың пластикалық қасиеттері төмендеп, глютен желісінің беріктігі артады. Круассандардағы үлкен тесіктердің болуына байланысты ылғалдық деңгей нан өнімдеріне қарағанда ортаға тез жоғалады. Осылайша, круассандар нанға қарағанда тез қатаяды. Май круассанның сақталу кезіндегі сапасына да әсер етеді. Бір жағынан, қамырдағы май мөлшерінің артуы пісіруден кейін ішкі қатырудың төмендеуімен байланысты. Бұл круассандардың жоғары майлылығына байланысты болуы мүмкін, себебі майдың деңгейінің артуы ылғалдың таралуын азайтады. Екінші жағынан, майлы орама круассанның бастапқы ішкі бөлігін жұмсартса да, сақталу кезіндегі круассанның қатыруына әсері әлі де белгісіз.