Кіріспе

Ешқайсысы жоқ Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Литваны екі рет Кеңес Одағы (1940-1941; 1944 жылдан кейін) және бір рет нацистік Германия (1941-1944) басып алды. Қарсылық көптеген түрлерге ие болды. Ауғанстанның басып алуы кезінде Литвада бірнеше этностардың әртүрлі басымдықтарына байланысты мақсаттары бір-біріне қарама-қайшы болатын, сонымен қатар, тағдыры Кеңес Одағымен байланысты және этностық емес, идеологиямен біріктірілген шеткі совет әріптестерінен басқа қарсылық қозғалыстары пайда болды. Мысалы, Литвадағы нацистік қарсылық Литвалық нацистік қарсылық (Литва майданы, Литваның бостандық армиясы, Литваның бостандық күрескерлері одағы және басқалар), еврей партизандары, Польшаның ішкі армиясы және совет партизандары болып бөлінді. Соңғы екі қарсылық қозғалысы нацистік оккупацияға қарсы күрескенмен, олар Литваны өз елдерімен басып алу үшін де күресті. Көптеген поляк қарсыластары соғыстан кейін тәуелсіз Литваның мүмкіндігін қабылдамады.

Бірінші кеңес оккупациясы

1940 жылы президент Антанас Сметона өзінің үкіметі кеңес оккупациясының қуыршағына айналуын қаламағандықтан Германияға қашып кетті. Кеңестер оны тұтқындауға тырысқанда, ол сәтсіз аяқталып, АҚШ-та тұрып қалды. 1940 жылы Каунаста голландиялық консул болған Ян Звартендейк пен Каунастағы жапон консулы Чиуне Сугихара әйелі Юкикомен бірге бұйрыққа бағынбай, мыңдаған еврей босқынына Польшадан виза беру арқылы аман қалды. 1941 жылы Литва белсенділер майданы жер асты үкіметін құрды, ал маусым көтерілісінен кейін Литваның Уақытша үкіметі қысқа уақыт бойы егемендікті сақтады.

Неміс оккупациясы

Кеңес партизандары 1941 жылы нацистердің басып кіруінен кейін дереу неміс күштеріне қарсы саботаждық және партизандық операцияларды бастады. Литвадағы кеңес партизандарының қызметін ішінара Литва партизандық қозғалысының командалығы Антанас Сничкус басқарған, ал ішінара КСРО партизандық қозғалысының орталық командалығы үйлестірді. 1943 жылы нацистер жергілікті тұрғындардан Waffen SS дивизиясын көтеруге тырысты, бірақ қарсылық топтарының кеңінен үйлестірілуі салдарынан жұмылдыру бойкотқа ұшырады. Литваның аумақтық қорғаныс күштері (Lietuvos vietinė rinktinė) 1944 жылы Литваның қолбасшылығымен құрылды, бірақ бірнеше айдан кейін нацистер өздерінің қолбасшылығына бағынудан бас тартқаны үшін таратылды. Нацистерге қарсы күш қолданумен қарсылық көрсетілмеген. Германияның автономияға қатысты түсініксіз уәделеріне сүйенген кейбір литвалықтар нацистермен ынтымақтасты. Вильнюс аймағындағы соғыстан бұрынғы шиеленістер поляктар мен литвалықтар арасындағы аз деңгейдегі азаматтық соғысқа әкелді. аймақта белсенді болды және поляк халқына қысым жасау үшін немістерге көмектесті. 1943 жылдың күзінде Отандық армия литвалық бөлімшелерге қарсы жауап операцияларын бастады және 1944 жылдың бірінші жартысында жүздеген литвалық көмекші полиция қызметкерлері мен басқа да әріптестерін өлтірді. Қақтығыстың ең басты оқиғасы 1944 жылы маусымда Глитишка (Глинчицки) және Дубингия (Дубинки) ауылдарында поляк және литвалық азаматтарды өлтіру болды. 1943 жылы бірнеше жер асты саяси топтар Литваны азат ету жоғарғы комитеті (Vyriausias Lietuvos išlaisvinimo komitetas, немесе VLIK) аясында бірікті. Комитет тәуелсіздік туралы декларация шығарды, бірақ ол көпшілік назарынан тыс қалды. Ол негізінен Литвадан тыс жерде эмигранттар мен депортацияланғандар арасында белсенді болды және батыс елдерінде байланыс орнатып, Литваның ішінде қарсылық операцияларына қолдау таба алды (Қоңыр операцияны қараңыз). Ол Литваны елден қуған топтардың бірі ретінде ұзақ жылдар бойы шетелде өмір сүретін болды. Литваның бостандық армиясы нацистік Германияның оккупациясы кезінде неміс саясатына қарсы болды, бірақ қарулы қарсылық көрсетпеді. Қарулы күрес 1944 жылдың ортасында, Қызыл Армия Минск шабуылдан кейін Литва шекарасына жеткенде басталды. ЛАА литвалық партизандардың бірінші толқынына айналды, қарулы антисоветтік партизандар. Ол қарулы күресінің орталық командасына айналуға тырысты. Алайда, 1946 жылдың сәуірінде ұйымның бас кеңсесін Кеңес қауіпсіздік күштері (НКВД және КГБ) жоюға мәжбүр болды. Көптеген литвалық бостандық армиясының жауынгерлері литвалық партизандардың кең қозғалысына қосылды. Партизандар да нацистік оккупацияға қарсы күресті. 1943 жылдың қыркүйегінде Абба Ковнер бастаған Біріккен партизандық ұйым Вильня геттосында көтеріліс бастауға тырысты, кейіннен нацистік оккупацияға қарсы саботаж және партизандық операцияларға қатысты. 1944 жылдың шілдесінде Польшаның ішкі әскері "Темпе" операциясының аясында Остра-Брама операциясын бастады. 2008 жылдың қаңтарында 723 литвалық Литва еврейлерін Холокосттан құтқарудағы күш-жігерлері үшін Израиль тарапынан ұлттар арасындағы әділ деп танылды. Яһудилерге көмектескен адамдардың жалпы саны әрине, төмен бағаланады.

Екінші кеңес оккупациясы

Литва партизандары, орман бауырлары деп аталатын, 1944 жылы майдан олардың үстінен өткенде, кеңес күштеріне қарсы партизандық соғыс бастады және 1953 жылға дейін қарулы күресін жалғастырды. Бұл қозғалыстың өзегі қару-жарақтары мен киім-кешектерін алып, таратылған Аумақтық қорғаныс күштерінің сарбаздары мен 1941 жылы құрылған Литваның бостандық армиясының мүшелері болды. Жер астындағы қозғалыстың кең көлемде жасырын радиосы мен баспасөз қызметі болды. Мыңдаған адам Кеңес өкіметтеріне қарсы белсенді және бей-жай қарсылық көрсетті. Бұл партизандардың ең танымал болуы мүмкін Юозас Лукша, қарсылық кезінде бірнеше кітаптың авторы және жақында түсірілген фильмнің тақырыбы. Қарулы қарсылық 1950 жылдары аяқталған кезде, зорлық-зомбылықсыз қарсылық әртүрлі формаларда жалғасты (мысалы, шетелде тұратын литвалықтар, католик баспасөзі, жергілікті дәстүрлер мен литва тілін қорғау, Sąjūdis қозғалысы және т.б. ), 1991 жылға дейін Ресей Литваның тәуелсіздігін мойындады.

16 ақпанның мәні

Литваның 1918 жылы тәуелсіздігін алғаш жариялаған күні - 16 ақпан осы кезеңде маңызды символикалық рөл атқарды. Литваның аумақтық қорғаныс күштеріне еріктілерді шақыру, ВЛИК тәуелсіздік туралы декларациясы және ЛЛКС тәуелсіздік туралы декларациясы 16 ақпанда жасалды. Бұл күн Литвада ұлттық мерекеге айналды.