Кіріспе

1981 жылы түсірілген Стив Гордонның фильмі

«Артур» – 1981 жылы түсірілген американдық романтикалық комедиялық фильм, сценарийін жазып, режиссерлік жұмысын Стив Гордон жүзеге асырды. Басты рөлде – Дадли Мур, ол Артур Бахты сомдайды. Артур – Нью-Йорктегі мас миллионер, ол бай мұрагерге үйленуге айналып тұрғанда, Квинстен келген қарапайым жұмысшы қызға ғашық болып қалады. Бұл Гордонның режиссерлік еткен жалғыз фильмі болды. Ол 1982 жылы 44 жасында жүрек талмасынан қайтыс болды. Фильм АҚШ-та 95 миллион доллардан астам табыс әкеліп, 1981 жылғы ең табысты төртінші фильм атанды. Фильмнің тақырыптық әні – «Артурдың тақырыбы (Қолыңнан келгеннің ең жақсысы)» – «Ең үздік түпнұсқа ән» номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығын жеңіп алды. Әнді Кристофер Крос, Берт Бачарак, Кароль Байер Сейгер және Питер Аллен бірлесіп жазды, ал орындаушысы – Кристофер Крос. Сэр Джон Гилгуд «Ең үздік екінші пландағы актер» сыйлығын да жеңіп алды. Фильм Мур үшін «Ең үздік актер» және Гордон үшін «Ең үздік түпнұсқа сценарий» номинациялары бойынша тағы екі «Оскар» сыйлығына ие болды.

Сюжет

Артур Бах - Нью-Йорк қаласынан келген, алкогольге толы, балабақшада жүрген, өзінің Роллс-Ройс Silver Wraith лимузинында Central Park арқылы жүруді ұнататын бала. Артур отбасының байлығының бір бөлігін мұрагерлікке алады, бірақ ол тек жоғары санаттағы Сьюзан Джонсонға, әкесінің іскерлік танысының қызыға үйленсе ғана. Ол Сьюзанды жақсы көрмейді, бірақ оның отбасы оны ақыры өсіреді деп санайды. Манхэттендегі сауда сапарында Артур өзінің қызметшісі Хобсонмен бірге Линда Маролла есімді жас әйелдің галстук ұрлағанын көреді. Ол дүкеннің күзетшісімен оның атынан араласқан, кейіннен онымен кездесуді сұрады. Артурдың оған деген сүйіспеншілігіне қарамастан, отбасы оның Сузанға үйленуі үшін қысым жасайды. Әжесі Мартаны көріп жүрген Артур Линдаға деген сезімдерін бөліседі, бірақ егер ол Сьюзанға үйленбесе, одан бас тартатынын тағы да ескертеді. Артурдың шынайы әкесі емес, оған әке сияқты болған Хобсон Артурдың өсе бастағанын түсінеді және Линданы Артурдың тұсаукесер тойына қатысуға жасырын түрде шақырады. Хобсон Линдаға Артурдың оны жақсы көретінін сезінгенін айтады. Линда Артурдың әкесі тұрған үйде өткен тойға кіреді, ол екеуі ақырында екеуін бірге өткізеді, бұл екі отбасы да бақылайды. Кейінірек Хобсон ауруханаға түседі, Артур оған асығып келеді, оған көптен бері қамқорлық көрсеткен адамға қамқорлық жасауға уәде береді. Бірнеше аптадан кейін Хобсон қайтыс болады, содан кейін Артур, ол бүкіл уақыт бойы адал болған, ішімдікке толы. Той күні ол Линда жұмыс істейтін тамақханаға барып, оған ұсыныс жасайды. Шіркеуде ол Сьюзанды ұстап алады, нәтижесінде оның қатыгез әкесі Бёрт Джонсон Артурға ірімшік пышақпен пышақ соғуға тырысады, бірақ Марта оны тоқтатады. Жараланған Артур шіркеуде той болмайтынын жариялайды, содан кейін көп ұзамай құлайды. Кейін Линда оның жарақаттарын емдейді, олар кедейлік өмірін талқылайды. Үрейленген Марта Артурға байлығын алатынын айтады, өйткені Бахтың ешқайсысы жұмысшы таптан болған емес. Артур бұдан бас тартады, бірақ соңғы сәтте Мартамен жеке сөйлеседі. Ол Линданың қасына оралғанда, ол оған Мартаның кешкі асқа шақыруын тағы да қабылдамағанын айтады, бірақ ол 750 миллион долларды қабылдады. Артурдың қуанышты жүргізушісі Биттерман ерлі-зайыптыларды Орталық парк арқылы алып өтеді.

Өндіріс

Гордон бастапқыда басты кейіпкерді американдық актерді ойда ұстап жазған. Мурды таңдағанға дейін Аль Пачино, Джек Николсон, Джон Траволта, Ричард Дрейфус және Джеймс Кан рөлге үміткер болған. Сонымен қатар, Хобсон рөліне Алек Гиннес және Дэвид Нивен де қарастырылған. Джон Белуши де Артур рөліне қарастырылған. Бастапқыда Гордон Мурдың американдық акцентпен рөл атқаруын қалаған, бірақ Мурдың осыған қатысты қиындықтары болғандықтан бұл мәселе даулы болды. Ақырында Мур Гордонды өзінің табиғи ағылшын акцентін қолдануға көндірді. Кейбір сыншылар Артур мен оның биологиялық әкесі арасындағы акценттің айқын айырмашылығына қарсы болды, ал басқалары Хобсон Артурға сөйлеуді үйреткенін байқады. Дебра Уингер Линда рөлінен бас тартты. Голди Хоун, Дайан Китон, Гилда Раднер және Мерил Стрип те Линда рөліне қарастырылған. Жоба бастапқыда Paramount Pictures студиясында жұмыс істесе де, студия басшылары кейін жобадан бас тарды, ал Orion Pictures оның орнына кірісті. Кроссқа фильмге ән жазу ұсынылды, ол Бахаракпен, Кароль Байер Сагермен және Питер Алленмен бірлесіп "Артурдың тақырыбы" әнін жазды. Фильм отандық кинопрокатта 95 миллион доллардан астам табыс әкеліп, 1981 жылдың төртінші ең табысты фильмі болды. Фильм шыққан кезде сыншылардың жоғары бағасын алды және көптеген адамдар оны 1981 жылдың ең жақсы фильмдерінің бірі деп санайды. Rotten Tomatoes веб-сайтында 36 рецензия негізінде фильмге 86% мақұлдау көрсетілген, ал орташа бағасы 7.2/10 құрайды. Сайттың сыншыларының пікірінше, "Дадли Мур Артурға көңілді мінез бен шарап сүйгіштігін сыйлайды, бұл жолдан жаңылысқан миллионердің өмірге қадам басу туралы әңгіме, ол энергикалық актерлік шеберлігімен және әзіл-қалжыңмен қуандырады". 1981 жылдың 25 шілдесінде АҚШ президенті Рональд Рейган осы фильмді Кэмп-Дэвидте тамашалады.

Марапаттар

Сыйлық категориясы Жеңімпаз(дар) Нәтиже Сірттеме (Ref.) Оскар сыйлығы Ең үздік актер Дадли Мур Ең үздік қосалқы актер Джон Гилгуд Ең үздік сценарий Стив Гордон Экран үшін тікелей жазылған ең үздік түпнұсқа ән "Артурдың тақырыбы (Ең жақсысы осы)" Музыка авторы: Бёрт Бахарак; Сөздері: Кэрол Бейер Сагер, Кристофер Кросс және Питер Аллен Американдық кино сыйлығы Ең үздік қосалқы актер Джон Гилгуд ASCAP кино және теледидар музыка сыйлығы Ең көп орындалған көркем фильм стандарты "Артурдың тақырыбы (Ең жақсысы осы)" Музыка авторы: Бёрт Бахарак; Сөздері: Кэрол Бейер Сагер, Кристофер Кросс және Питер Аллен Британдық кино және телефильм академиясы сыйлығы Ең үздік қосалқы актер Джон Гилгуд Ең үздік түпнұсқа музыка Бёрт Бахарак Алтын глобус сыйлығы Ең үздік фильм – Музыкалық немесе комедия Ең үздік актер – Музыкалық немесе комедияда Дадли Мур Ең үздік актриса – Музыкалық немесе комедияда Лиза Миннелли Ең үздік қосалқы актер – Фильм Джон Гилгуд Ең үздік түпнұсқа ән – Фильм "Артурдың тақырыбы (Ең жақсысы осы)" Музыка авторы: Бёрт Бахарак; Сөздері: Кэрол Бейер Сагер, Кристофер Кросс және Питер Аллен Грэмми сыйлығы Жылдың жазбасы "Артурдың тақырыбы (Ең жақсысы осы)" Кристофер Кросс және Майкл Омартиан Жыл әні "Артурдың тақырыбы (Ең жақсысы осы)" Питер Аллен, Бёрт Бахарак, Кристофер Кросс және Кэрол Бейер Сагер Ең үздік поп вокалы, ер адам "Артурдың тақырыбы (Ең жақсысы осы)" – Кристофер Кросс Лос-Анджелес кино сыншыларының қауымдастығы сыйлығы Ең үздік қосалқы актер Джон Гилгуд Нью-Йорк кино сыншыларының шеңбері сыйлығы Ең үздік қосалқы актер Ең үздік сценарий Стив Гордон Американың жазушылар гильдиясы сыйлығы Ең үздік комедия – Экран үшін тікелей жазылған

Жалғасы

Фильм 1988 жылы «Артур 2: Тастарда» атты жалғасымен толықтырылды. Басты рөлдерді сомдаған Мур, Миннелли және Джилгуд актерлары, сондай-ақ Фицджеральд және Мартин сияқты екінші рөлдердегі актерлар өз рөлдерін қайта ойнады. Алайда, жалғасы сын тұрғысынан да, коммерциялық тұрғысынан да сәтсіз болды.

Қайта жасау

2011 жылғы нұсқа алғаш рет 2008 жылы Warner Bros компаниясы Артур фильмін қайта түсіретіні туралы жаңалықтармен хабарланды, басты рөлде Рассел Брэнд тартылмақ. Брэнд мұны 2009 жылдың 10 наурызында "Ховард Стерн Шоу" бағдарламасында сұхбат кезінде растады. Фильмнің қайта түсірілімі сыншылар тарапынан да, коммерциялық тұрғыдан да сәтсіз болды.

Шетелдік нұсқалары

Фильмнің үш үнді ремейкі болды: 1984 жылы шыққан хинди тіліндегі «Шараби», 1985 жылы шыққан каннада тіліндегі «Ни Тханда Канике» және 2004 жылы шыққан хинди «Тумса Нахин Дека: Махаббат әңгімесі».

Танымал мәдениетте

Джон Ловицтің "The Critic" анимациялық сериалында Артурдың пародиасы – "Артур 3: Бауырдың кек алуы" көрсетіледі, онда Артур Бах кейіпкері (Морис ЛаМарш Дудли Мурдың даусын келтіреді) мас күйде бейнеленеді және оған бауыр циррозы болғаны айтылады. 2020 жылы фильм "On Cinema at the Cinema" кинофестивалінің жетінші жылдық "Оскар" арнайы бағдарламасында марапатталды. Фильм сарапшысы Грег Туркингтон фильмнің 40 жылдығына арналған, 2021 жылғы "Оскар" арнайы бағдарламасында өткізу жоспарланған, эксклюзивті алдын ала көрсетілімін ұйымдастырды.