Кіріспе
Есірткіге тәуелділік кезінде есірткімен байланысты ынталандыруларға үйренген жауап Клюстік реактивтілік - бұл есірткіге тәуелді адамдарда байқалатын және есірткімен байланысты ынталандырулардың (яғни есірткілік белгілердің) ұсынылуына айтарлықтай физиологиялық және психологиялық реакцияларды қамтитын үйренген жауап түрі. Кью реактивтілігінің негізгі қағидасы - белгілі бір жағдайларда есірткі сыйлығын алуды алдын ала болжайтын белгілер есірткі қолдануды талап ету сияқты ынталандыруға байланысты жауаптарды туғыза алады. Басқаша айтқанда, үйренген белгілер есірткі сыйлығын білдіре алады, өйткені бұрын есірткі пайдаланумен байланысты белгілер құлшыныс, күту және мінез-құлық мотивациясының өзгеруі сияқты сигнал реакциясын тудырады. Сонымен қатар, кью реактивтілігі адам мінез-құлқының қалыптасқан теорияларына негізделген сыналатын гипотезаларды әзірлеуге мүмкіндік береді.
Cue reactivity is a type of learned response which is observed in individuals with an addiction and involves significant physiological and psychological reactions to presentations of drug related stimuli (i. e., drug cues). The central tenet of cue reactivity is that cues previously predicting receipt of drug reward under certain conditions can evoke stimulus associated responses such as urges to use drugs. In other words, learned cues can signal drug reward, in that cues previously associated with drug use can elicit cue reactivity such as arousal, anticipation, and changes in behavioral motivation. Additionally, cue reactivity allows for the development of testable hypotheses grounded in established theories of human behavior.
Сызба түрлері
Драммонд (2000) төрт негізгі санатты қамтитын кью түрлерінің алдын ала жіктелуін анықтады: (1) Экстеросептивті; (2) Интерцептивті; (3) Уақытша; және (4) Кью қатынасы. Басқаша айтқанда, экстероцептивті немесе интероцептивті сигналды (яғни шартты тітіркендіргіштерді) дәрілік препаратты берумен (яғни шартты емес тітіркендіргіштермен) жүйелі түрде байланыстырғаннан кейін, сигналды қабылдау және дәрілік препараттың әсерін сенімді түрде көрсетеді. Егер ескертпелер қабылдауды болжаса, олар физиологиялық және психологиялық реакцияларды (мысалы, ескертпе реактивтілігі/ шартты реакция) туғызу қабілетін алады, бұл зат қолдану ықтималдығын арттырады. Үш модельдің реакция сипаты әртүрлі. Мысалы, ішімдік ішу кезінде алкогольді ішуге бейім адам алкогольді ішімдік ішкеннен кейінгі таңертеңгілік сияқты қандағы алкоголь деңгейі төмендеп бара жатқан кезде (яғни шартты емес ынталандырулар) белгілерге (мысалы, алкогольді ішкеннен кейін сүйікті сусындарының көрінісі мен иісі) ұшырайды. Басқаша айтқанда, шартты реакция заттың шартты емес әсеріне ұқсайды. Әр шартталу моделі эмпирикалық негіздемеге ие.
Кью реактивтілігінің танымдық теориялары
Затқа тәуелділік теорияларының көпшілігі кондиционирлеудің рөлін мойындайды және бұл зерттеуді баға жетпес деп санайды, бірақ барлық теориялар кондиционирлеу осы құбылысты түсіндіруде жеткілікті деп ойламайды, өйткені реактивтілік күрделі және өте жеке болып көрінеді. Зат факторларына қатысты соңғы пайдаланудан кейінгі уақыт маңызды фактор болып табылады. Алайда, осы заттарға бағытталған зерттеулер негізінен бір-бірінен оқшауланып жүргізілді және әр зат ішінде реактивтілікке қатысты нюанстар бар. Алкогольді ішуден зардап шеккендер арасында ең көп реакция тудыратын белгілер - алкогольдің аз мөлшерін ішкен немесе алкогольді күткен. Опиаттар туралы айтатын болсақ, есірткі сатудың аудио, визуалды немесе рөлдік ойын түрлері ең әсерлі белгілер болып табылады. Тіпті ұзақ уақыт бойы (мысалы, бірнеше жыл) ішімдік ішпегеннен кейін де, қайталанудың алдындағы белгілер туралы хабарланады. Авторлар темекі шегудің қайталануына темекі тартудың әсері әсер ететінін айтады. Нәтижелер алкогольді ішімдікті көрудің арқасында dorsomedial prefrontal cortex (dmPFC) белсенділігі жоғарылағанын көрсетті, бұл аурудан шыққаннан кейін алкогольді ішімдікті қайта қабылдауды болжады. Кью реактивтілігінің қайталануға әсерінің теориялық тұжырымдамасын ескере отырып, зертханада кью-индуцирленген үлкен құмарлық табиғи ортада ұқсас белгілер кездескен кезде нақты әлемде қайталану қаупін болжауы керек деп түсінуге болады. Сондықтан, психотерапия мен фармакотерапия, олар лабораторияда реактивтілікті басаңдатады, бұл нақты әлемдегі емдеу тиімділігінің белгісі болуы керек.
Ғылыми зерттеулердегі сигнал реактивтілігі парадигмасы
Сызба реактивтілігі әдетте зертханалық парадигма бойынша зерттеледі. Біріншіден, қатысушылар психологиялық және физиологиялық бағалауды (алу алдындағы өлшеу) қоса алғанда, бастапқы өлшемдерді толтырады. Екіншіден, қатысушылар бейтарап немесе затпен байланысты сигналға ұшырайды. Үшіншіден, психологиялық және физиологиялық өлшеулер қайталанады (экспозициядан кейінгі өлшеулер). Бұл процедурада түрлі сылтаулық презентациялар қолданылады, мысалы, in vivo (мысалы, сыра бөтелкесі сияқты артықшылықты зат алдында отыру), қиял (мысалы, есірткі пайдаланумен байланысты жағдайларды нақты елестету), аудио (мысалы, есірткі пайдалану туралы сипаттаған адамның жазбасын тыңдау), бейнелік (мысалы, есірткі пайдалану суреттерін көру) және виртуалды шындық. Бұл ұсыныстар біріктірілуі мүмкін. Мысалы, қатысушы бұрын есірткі қолданған кездегі оқиғаларды баяндаған жазбаны тыңдап отырып, сүйікті алкогольді ішімдікпен қарым-қатынас жасайды (мұны иіскеп, көреді). Зерттеушілерге препаратқа байланысты және бейтарап бақылау сигналдарын (мысалы, қарындаш, стакан су) пайдалану ұсынылады, ал препаратқа байланысты сигналды экспозиция алдындағы бастапқы өлшемдерге емес. Кью реактивтілік парадигмасы - бұл тәсілі жиі пайдаланылады ішкі көз карандылық саласындағы, өйткені ол мүмкіндік береді тексеруге гипотезалар туралы процесін қосуға бақылаудағы зертханалық жағдайда және теориялық негізделген. Зерттеушілер белсенділік парадигмасын экологиялық тұрғыдан тиімді ету үшін қатысушылардың қоршаған ортаның цифрлық суреттерін түсіруіне мүмкіндік берді. Мысалы, Миранда және оның әріптестері (2014) жасөспірімдердегі алкогольге қарсы реакцияға опиат рецепторларының антагонисттері - налтрексонның әсерін тексерді. Зерттеулер көрсеткендей, налтрексонның алкогольді азайтуы зертханада және табиғи ортада тәбетті сезінуді тудырады. Психотерапияға қатысты, сигналды реактивтілікті бағалау мүмкін қайталануға себеп болатын факторлар туралы түсінік берді және сигналды әсер ету емдеу әдісі ретінде қолданылды. Затпен байланысты белгілер зат пайдалануды ынталандыра алатындығын ескере отырып, когнитивті мінез-құлық терапиясындағы жалпы емдеу стратегиялары пациенттерге белгілерді анықтауға және алдын алу үшін стратегияларды әзірлеуге көмектесу болып табылады. Кьюлық әсер етуді емдеу кезінде пациенттер in vivo және образдық әсерлер арқылы жеке маңызды заттардың әсеріне ұшырайды.