Кіріспе

Испан тілінің сөздігі (Diccionario de la lengua española; ағылшынша: Dictionary of the Spanish language) - испан тілінің ресми сөздігі. Оны Испан тілінің академияларының қауымдастығының қатысуымен Корольдік испан академиясы шығарады, редакциялайды және басып шығарады. Ол алғаш рет 1780 жылы "Diccionario de la lengua castellana" деп жарияланды.

Мақсаты

1713 жылы құрылғанда, оның басты мақсаттарының бірі - испан тілінің аутентикалық сөздігін құрастыру болды. Оның алғашқы жарғысында 1715 жылы оның мақсаты мыналар деп жазылған: мәтін = кастиль тілінің тазалығы мен сәнін өсіру және тұрақтандыру, сөздердің, сөйлеу тәсілдерінің және синтаксистің барлық қателерін жою, олар білімсіздік, бекер әсер ету, абайсызда, және инновацияларға шамадан тыс еркіндікпен енгізілген. Ол шетелдік сөздерді, сөз тіркестерін және құрылымдарды біздің сөздерімізден, ескіргенді қазіргіден, төмен және ауылдықты әдепті және жоғарыдан, бурлескті маңыздылықтан және, ақыр соңында, дәлдікті дұрыс еместен ажырату үшін қолданылады. RAE-дің бастапқы ұраны limpia, fija y da esplendor (Бұл тазалайды, тұрақтандырады және [тілді] көркіне бөледі) соңғы уақытта unifica, limpia y fija (бұл біріктіреді, тазалайды және тұрақтандырады) деп өзгертілді. 1995 жылы ол әлі де "тиістілік пен дұрыстықтың критерийлерін белгілеу және тарату" деп күтілді. Осы саясатқа қарамастан, 21-ғасырда Академия циган ("циган") үшін трапацеро ("алдаушы") сияқты кемсітуші немесе расистік деп саналатын анықтамалар туралы сынға жауап беріп, сөздіктің нақты қолданылуын көрсетуге тырысатынын және сөздіктен анықтаманы алып тастаумен ештеңе өзгермейтінін, орынсыз қолданыстарды жою үшін білімді пайдалану керектігін айтты. Алғашқы басылымдар кеңінен таралған: олар жазудың латын тіліндегі аудармаларын қамтыды, кейбір жағдайларда пайдалану мысалдарын берді (әсіресе танымал сөз тіркестерінде) және сөздің этимологиясын қорытындылады; қазіргі заманғы басылымдар мұны қысқаша жасайды. Алғашқы басылымдарда "х" деген жазулар болған, олар қазір жеке-жеке көрсетілмейді. Тарихи тұрғыдан алғанда, сөздікке сөздерді қосу, өзгерту немесе жою туралы шешімді RAE басқа тілдік органдармен (әсіресе Латын Америкасында) келіссөздер жүргізу арқылы белгісіздік болған кезде қабылдады. Бұл процесс 1780-1992 жылдар аралығында жалғасты, бірақ 1992 жылғы басылымнан бастап RAE комитеттері, Instituto de Lexicografía және Испан тілі академияларының қауымдастығы (Америка сөздіктерінен ерекшеленетін) Испан тілінің сөздігін жасауға бірлесіп жұмыс істейді.

Басылымдар тізімі

Бұл басылымдар RAE веб-сайтында көрсетілген, ал бұрынғы басылымдардың алғы сөздерін осында табуға болады. Кейбір басылымдар, соның ішінде 17261739 Diccionario de autoridades, факсимильде немесе онлайн іздеу үшін қол жетімді.

Форматтар

ДХЖ жиырма бірінші басылымына дейін тек қағаз түрінде жарық көрді. 2001 жылы жиырма екінші басылым қағаз түрінде, CD-ROM және Интернетте тегін қолжетімді болып жарияланды. 2014 жылғы 23-шы басылым тегін қолжетімділікпен онлайн режимінде қолжетімді болды, жиырма төртінші баспа басылымына енгізілетін өзгерістерді енгізді. Анотация мен қысқартуларды түсіндіретін үлгі жазбалар RAE веб-сайтында қол жетімді.

Бұрынғы атаулары

Бірінші басылымнан (1780) төртінші басылымға (1803) дейін сөздік Diccionario de la lengua castellana compuesto por la Real Academia Española (Испания Корольдік академиясы құрастырған Кастилия тілінің сөздігі) деп аталды. Бесінші басылымнан (1817) он төртінші басылымға дейін (1914), ол Diccionario de la lengua castellana por la Real Academia Española (Испания Корольдік академиясы жасаған Кастилия тілінің сөздігі) деп аталды. Он бесінші басылымынан бастап (1925), ол испан тіліндегі көптеген аймақтарды тану үшін Diccionario de la lengua española (Испания тілінің сөздігі) деп аталды. 2021 жылы жаңартылған онлайн DLE-де бірнеше бейтарап анықтама қалды; 2006 жылы еврей қауымдастықтарының испан федерациясы сөздіктің кейбір жазбалары мен яһудилік туралы анықтамалары нәсілшіл және қорлаушылық деп шағымданды. Синагоганың (синагоганың) бір анықтамасы: "жариясыз мақсаттар үшін жиналыс"; "синагоганың" бастапқы анықтамасы берілді, ал кемсітуші анықтамасы осылай анықталды. Бұл 2021 жылға дейін алынып тасталды. 2014 жылдың қарашасында Испаниядағы ромалықтар Еуропалық адам құқықтары сотына РАЕ туралы шағымданды. Ерба буна испандық гитанолардың ("циган" ағылшын тілінде) бірлестігі гитаноның бір анықтамасы: "алдауды қолданатын" немесе "алдаушы" - қорлаушы және нәсілшілдікке итермелейтінін айтты. RAE-дің жауабында гитано сөзі іспан тілінде "алдаушы" мағынасында қолданылады және сөздік сөздердің нақты қолданылуын құжаттап отыр; орынсыз қолданыс білім беру арқылы жойылуы керек, сөздіктен сөзді алып тастау оның қолданысын өзгертпейді: "біз тек пейзажды суретке түсіреміз, біз оны жасамаймыз". 2015 жылдың қазан айында ол өзгертілді, трапацеро жаңартылған онлайн сөздіктің анықтамасымен бірге, бірақ "жағымсыз немесе кемсітуші ретінде пайдаланылады" деп белгіленді. RAE "әйелді" "әлсіз жынысты" деп анықтады. 2017 жылдың қарашасында термин тексеріліп, бір айдан кейін өзгертілді.