Кіріспе
Испан тілінің сөздігі (Diccionario de la lengua española; ағылшынша: Dictionary of the Spanish language) - испан тілінің ресми сөздігі. Оны Испан тілінің академияларының қауымдастығының қатысуымен Корольдік испан академиясы шығарады, редакциялайды және басып шығарады. Ол алғаш рет 1780 жылы "Diccionario de la lengua castellana" деп жарияланды.
The Diccionario de la lengua española (DLE; English: Dictionary of the Spanish language) is the authoritative dictionary of the Spanish language. It is produced, edited and published by the Royal Spanish Academy, with the participation of the Association of Academies of the Spanish Language. It was first published in 1780, as the Diccionario de la lengua castellana
Мақсаты
1713 жылы құрылғанда, оның басты мақсаттарының бірі - испан тілінің аутентикалық сөздігін құрастыру болды. Оның алғашқы жарғысында 1715 жылы оның мақсаты мыналар деп жазылған: мәтін = кастиль тілінің тазалығы мен сәнін өсіру және тұрақтандыру, сөздердің, сөйлеу тәсілдерінің және синтаксистің барлық қателерін жою, олар білімсіздік, бекер әсер ету, абайсызда, және инновацияларға шамадан тыс еркіндікпен енгізілген. Ол шетелдік сөздерді, сөз тіркестерін және құрылымдарды біздің сөздерімізден, ескіргенді қазіргіден, төмен және ауылдықты әдепті және жоғарыдан, бурлескті маңыздылықтан және, ақыр соңында, дәлдікті дұрыс еместен ажырату үшін қолданылады. RAE-дің бастапқы ұраны limpia, fija y da esplendor (Бұл тазалайды, тұрақтандырады және [тілді] көркіне бөледі) соңғы уақытта unifica, limpia y fija (бұл біріктіреді, тазалайды және тұрақтандырады) деп өзгертілді. 1995 жылы ол әлі де "тиістілік пен дұрыстықтың критерийлерін белгілеу және тарату" деп күтілді. Осы саясатқа қарамастан, 21-ғасырда Академия циган ("циган") үшін трапацеро ("алдаушы") сияқты кемсітуші немесе расистік деп саналатын анықтамалар туралы сынға жауап беріп, сөздіктің нақты қолданылуын көрсетуге тырысатынын және сөздіктен анықтаманы алып тастаумен ештеңе өзгермейтінін, орынсыз қолданыстарды жою үшін білімді пайдалану керектігін айтты. Алғашқы басылымдар кеңінен таралған: олар жазудың латын тіліндегі аудармаларын қамтыды, кейбір жағдайларда пайдалану мысалдарын берді (әсіресе танымал сөз тіркестерінде) және сөздің этимологиясын қорытындылады; қазіргі заманғы басылымдар мұны қысқаша жасайды. Алғашқы басылымдарда "х" деген жазулар болған, олар қазір жеке-жеке көрсетілмейді. Тарихи тұрғыдан алғанда, сөздікке сөздерді қосу, өзгерту немесе жою туралы шешімді RAE басқа тілдік органдармен (әсіресе Латын Америкасында) келіссөздер жүргізу арқылы белгісіздік болған кезде қабылдады. Бұл процесс 1780-1992 жылдар аралығында жалғасты, бірақ 1992 жылғы басылымнан бастап RAE комитеттері, Instituto de Lexicografía және Испан тілі академияларының қауымдастығы (Америка сөздіктерінен ерекшеленетін) Испан тілінің сөздігін жасауға бірлесіп жұмыс істейді.
text=cultivate and stabilise the purity and elegance of the Castilian language, removing all the errors in words, modes of speech, and syntax that have been introduced by ignorance, vain affectation, carelessness, and the excessive freedom to innovate. It will be used to distinguish foreign words, phrases and constructions from our own, the outdated from the current, the low and rustic from the courtly and elevated, burlesque from seriousness, and, finally, the accurate from the inaccurate. The RAE's original motto of limpia, fija y da esplendor (It cleans, stabilises, and gives splendour [to the language]) was in more recent times modified to unifica, limpia y fija (it unifies, cleans, and stabilises). In 1995 it was still expected to "establish and spread the criteria of propriety and correctness". Despite this policy, in the 21st century the Academy has responded to criticism about definitions considered to be derogatory or racist such as trapacero ("swindler") for gitano ("gypsy") by saying that the dictionary tries to reflect actual usage, and that nothing is changed by removing the definition from the dictionary, education must be used to eradicate inappropriate usages. The earliest editions were more extensive: they included Latin translations of the entry, in some cases gave usage examples (especially in popular phrases), and summarized the word's etymology; contemporary editions do so concisely. The earliest editions had "x" entries that no longer appear individually. Historically, the decision to add, modify, or delete words from the dictionary has been made by the RAE, in consultation with other language authorities (especially in Latin America) when there was an uncertainty. This process continued between 1780 and 1992, but, since the 1992 edition, RAE committees, the Instituto de Lexicografía, and the Association of Academies of the Spanish Language—which specifically deals with American vocabulary—collaborate in producing the Dictionary of the Spanish Language.
Басылымдар тізімі
Бұл басылымдар RAE веб-сайтында көрсетілген, ал бұрынғы басылымдардың алғы сөздерін осында табуға болады. Кейбір басылымдар, соның ішінде 17261739 Diccionario de autoridades, факсимильде немесе онлайн іздеу үшін қол жетімді.
Форматтар
ДХЖ жиырма бірінші басылымына дейін тек қағаз түрінде жарық көрді. 2001 жылы жиырма екінші басылым қағаз түрінде, CD-ROM және Интернетте тегін қолжетімді болып жарияланды. 2014 жылғы 23-шы басылым тегін қолжетімділікпен онлайн режимінде қолжетімді болды, жиырма төртінші баспа басылымына енгізілетін өзгерістерді енгізді. Анотация мен қысқартуларды түсіндіретін үлгі жазбалар RAE веб-сайтында қол жетімді.
Бұрынғы атаулары
Бірінші басылымнан (1780) төртінші басылымға (1803) дейін сөздік Diccionario de la lengua castellana compuesto por la Real Academia Española (Испания Корольдік академиясы құрастырған Кастилия тілінің сөздігі) деп аталды. Бесінші басылымнан (1817) он төртінші басылымға дейін (1914), ол Diccionario de la lengua castellana por la Real Academia Española (Испания Корольдік академиясы жасаған Кастилия тілінің сөздігі) деп аталды. Он бесінші басылымынан бастап (1925), ол испан тіліндегі көптеген аймақтарды тану үшін Diccionario de la lengua española (Испания тілінің сөздігі) деп аталды. 2021 жылы жаңартылған онлайн DLE-де бірнеше бейтарап анықтама қалды; 2006 жылы еврей қауымдастықтарының испан федерациясы сөздіктің кейбір жазбалары мен яһудилік туралы анықтамалары нәсілшіл және қорлаушылық деп шағымданды. Синагоганың (синагоганың) бір анықтамасы: "жариясыз мақсаттар үшін жиналыс"; "синагоганың" бастапқы анықтамасы берілді, ал кемсітуші анықтамасы осылай анықталды. Бұл 2021 жылға дейін алынып тасталды. 2014 жылдың қарашасында Испаниядағы ромалықтар Еуропалық адам құқықтары сотына РАЕ туралы шағымданды. Ерба буна испандық гитанолардың ("циган" ағылшын тілінде) бірлестігі гитаноның бір анықтамасы: "алдауды қолданатын" немесе "алдаушы" - қорлаушы және нәсілшілдікке итермелейтінін айтты. RAE-дің жауабында гитано сөзі іспан тілінде "алдаушы" мағынасында қолданылады және сөздік сөздердің нақты қолданылуын құжаттап отыр; орынсыз қолданыс білім беру арқылы жойылуы керек, сөздіктен сөзді алып тастау оның қолданысын өзгертпейді: "біз тек пейзажды суретке түсіреміз, біз оны жасамаймыз". 2015 жылдың қазан айында ол өзгертілді, трапацеро жаңартылған онлайн сөздіктің анықтамасымен бірге, бірақ "жағымсыз немесе кемсітуші ретінде пайдаланылады" деп белгіленді. RAE "әйелді" "әлсіз жынысты" деп анықтады. 2017 жылдың қарашасында термин тексеріліп, бір айдан кейін өзгертілді.
In 2006, the Spanish Federation of Jewish Communities complained that some of the dictionary's entries and definitions about Judaism were racist and offensive. One definition of sinagoga (synagogue) was: "a meeting for illicit ends"; the nominal definition of 'synagogue' was given first, and the pejorative definition was so identified. This had been removed by 2021. In November 2014, Romani in Spain complained about RAE at the European Court of Human Rights. Yerba buena, an association of Spanish gitanos ("gypsies" in English), complained that one definition of Gitano: "one who practices deceit" or "one who tricks", is offensive and could encourage racism. The RAE responded that the word gitano is actually used with the meaning of "trickster" in Spanish, and that the dictionary documents the actual use of words; inappropriate use has to be eradicated by education, removing the word from the dictionary does not change its use: "we simply photograph the landscape; we do not create it". and in October 2015 it was changed, with trapacero included in the definitions in the updated online dictionary, but labelled "used as offensive or discriminatory". RAE also defined "woman" as the "weak sex". In November 2017, the term was examined and one month later it was changed.