Кіріспе

Сантьяго Мариньо Кариге Фицджеральд (25 шілде 1788 жылы Валье-Спириту-Санто, Маргарита 4 қыркүйек 1854 жылы Ла-Виктория, Арагуа) - ХІХ ғасырдағы Венесуэла революциялық көшбасшысы және Венесуэланың Тәуелсіздік соғысының (1811-1823) батыры. Ол Венесуэланың шығысындағы маңызды көшбасшы болды және 1835 жылы Венесуэланың жаңа мемлекетінің билігін қысқа уақытқа қолға алды.

Отбасы

Оның әкесі "Сантьяго Мариньо де Акунья" ополчияларының капитаны және "Парья шығанағының лейтенант-айырмашылығы" болды. Оның анасы, креолдық және ирландтық тектес Атанасия Каридж Фицджеральд, Тринидад аралындағы Чагуарамастан шыққан, ол бала кезінде ата-анасы сол жерде тұрған. Оның Консепсьон Мариньо деген әпкесі бар. Ата-анасының байлығынан жақсы білім алған. 1808 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін, ол мұрасына ие болу үшін Маргарита аралына (Тринидадтан батысқа қарай 250 км-дей жерде, Венесуэла жағалауында) көшіп барды.

Масондық

Мариньо сондай-ақ Венесуэладағы масондық тарихындағы ең ұлы тұлғалардың бірі болды, бірақ ол Тринидадта басталған. Оған "Serenismo Gran Maestro del Gran Oriente Nacional" ("Ұлы ұлттық шығыстың ең тыныш ұлы шебері", қазіргі ұлы шеберге теңелетін атақ) атағы берілді.

Наполеон соғыстары: Испанияның тәуелсіздік соғысы (18081814)

Венесуэладағы революциялық қозғалыстың өрлеуіне Испаниядағы шатастыратын және тез өзгеріп жатқан жағдай қатты әсер етті. Испания бастапқыда Наполеон соғыстарында Францияға қарсы болды, бірақ 1795 жылы Франция Испанияға соғыс жариялады, ол Франциямен одақ құрып, Ұлыбританияға соғыс жариялады. Британдықтар Испанияны блокадаға түсіріп, оның отарларын отаршыл билеушілерден бірінші рет бөлді және Британиямен тәуелсіз сауда жасай бастады.

Тринидадтан Венесуэла революционерлеріне британдық қолдау

Томас Пиктон, испандықтардың капитуляциясынан кейін Тринидадтың алғашқы британдық губернаторы, ол 1797 жылдан 1803 жылға дейін қызметте болды, Венесуэладағы революционерлерге немесе "патриоттарға" үлкен қолдау көрсетті. Губернатор болғаннан кейін көп ұзамай, ол 6 маусымда 1797 жылы Британияның ұсыныстарына негізделген жариялау жариялады, онда былай делінген: "Қазіргі уақытта мен сіздің назарыңызға ерекше назар аударуды қалаймын, бұл Тринидад аралына жақын континенттің халқын сауда монополиясын соншалықты күшпен қолдап отырған қанаушы және төрешіл жүйеден азат ету үшін ең жақсы тәсіл. Осы мақсатта Ұлыбританиялық патшалық кеңес Тринидад порттарына еркіндік беруді шешті, Ұлыбританиямен тікелей сауда жасады. "Көрініп тұрғандай, 1807 жылы оңтүстік Америкадағы Ривер Плейт өзенінің ағылшындық шабуылдары, негізінен жергілікті отаршылдар жеңілгенде, Испанияның американдық колонияларында тәуелсіздікке деген көзқарасты күшейте түсті.

Испанияның күш-қуаты әлсіреп, тәуелсіздікке жол ашылады

Трафальгар шайқасынан кейін (1805 жылы 21 қазанда) Испания қайтадан тарапты өзгертті, 1807 жылы Наполеон Пруссияны жеңгеннен кейін Франциямен қайтадан келісті. Алайда Испания осы соғыстардан қатты әлсіреп, Оңтүстік Америкадағы революционерлерге мүмкіндік берді. Осыдан кейін, испан патшасы Фердинанд VII-ді Наполеон 1808 жылы құлатты. Ол әкесі Карл IV-тің таққа отырғанынан кейін 48 күн ғана билік құрған болатын. Оның орнына Наполеонның аға ағасы Жозеф Бонапарт билік құрды. Ол Испанияның патшасы ретінде 1808 жылдың 6 маусымынан 1813 жылдың 11 желтоқсанына дейін билік жүргізді. Фердинандтың атынан басқару үшін "Жоғарғы орталық хунта" құрылды, бұл Испанияның француз билігінен тәуелсіздік алу соғысының басталуын белгіледі. Жозеф Бонапарт пен оның ағасы Наполеон Веллингтон герцогының қол астындағы британдықтарға қарсы ұзақ және қатал соғыс жүргізді, оның қорытындысы Наполеон 1813 жылы 11 желтоқсанда Испанияны 1833 жылы қайтыс болғанға дейін басқарған Фердинанд VII-ді қайтаруға мәжбүр болды.

Бірінші республика

1810 жылы 19 сәуірде Каракастың қалалық кеңесі немесе кабильдо өзін хунта ретінде реформалады, көп ұзамай Барселона, Кумана, Мерида және Трухильо сияқты провинциялық орталықтар соңынан ерді. Олар өздерін патша атынан билік жүргізген Севильялық хунтамен одақтас деп санайды. Симон Боливар хунтаның құрылуын тәуелсіздікке қадам деп қарастырды. Порттар халықаралық саудаға, әсіресе басқа елдерге қарағанда 25% -ға аз салық төлеп, артықшылықты режим алған Ұлыбританиямен ашық болды. Жас Боливар Лондонға, Мариньо Порт-оф-Испанияға (Тринидад) Венесуэлаға шабуыл жасалса, қолдау іздеу және испандықтарға ерекше артықшылықтар беруге қысым жасау үшін барды. Бұл қиын болды, өйткені Англия мен Испания одақтас болды, бірақ оған болашақта сауда жеңілдіктері туралы уәде берілді. Испания бұл оқиғаларға үреймен қарады және 1810 жылы халықтық партияны бүлікші деп жариялады, провинция жау аумағы ретінде қаралды және оның порттары блокадаға алынды. Сэр Томас Хислоп Роялистер Гайана мен Ориноко дельтасын ұстады, ал бүлікші патриоттар Матуриндан Ла-Пенья мысығына дейінгі жағалауды ұстады. 1812 жылдың соңында Мариньо Гуайанаға аттанған полковник Мануэль Виллаполға қосылды. Жауынгерлік іс-әрекетінде үздік шыққаны үшін подполковник болып тағайындалды. Бірнеше айдан кейін ол Гюирияның қолбасшысы болып тағайындалды, ол сол орталықты роялистердің шабуылдарынан батыл қорғады және полковник дәрежесіне көтерілді. Венесуэланың Тәуелсіздік соғысы испандықтар Жаңа Гранада мен Испанияны ойлап жүрген кезде болды. 1819 жылы 17 желтоқсанда Ангостура конгресінде Гран-Колумбияның Испаниядан тәуелсіздігі бекітілді. Сан-Матео шайқасынан кейін республика құлдырап, Франсиско де Миранда Монтевердеге беріліп, 1812 жылдың 25 шілдесінде қарулы келісімге қол қойды. Мариньоның аман қалған Венесуэла патриоттары қашып кетті немесе тұтқындалды. Мариньо өзі Тринидадта әпкесі иелігіндегі жерге зейнеткерлікке шықты.

Мариньоның Венесуэлаға басып кіруі

Мариньоға Миранда мен басқа патриоттарға қарсы жасалған зұлымдық туралы Роялист басшы генерал Монтеверде мәлімдеді, ол көптеген венесуэлалықтарды түрмеге жапқан. Мұндай қорлықтарға ашуланған Мариньо Тринидад жағалауындағы Шакачакере кішкентай аралына 45 патриоттан тұратын экспедициялық күш жинады. Бұл кішкентай топтың ішінде болашақ генералдар Хосе Франсиско Бермудес, Франсиско Аскью және Мануэль Пьар болды. Бірнеше мылтықты революционерлер қолтығымен олар Пария шығанағын каноэмен кесіп өтіп, 1813 жылы 11 қаңтарда Венесуэла жағалауына қонды. Мариньоның күштері кетер алдында Тринидад губернаторы генерал Гектор Уильям Мунро Тринидадтың бейтараптығын дәлелдеуге ниеттеніп, Шакачакере кішкентай аралына 1-ші Батыс Үндістан полкінің жасағын жіберді. Олар ештеңе таппағанын хабарлауға оралды, бірақ Мунро Тринидад үкіметі қатаң бейтарап екенін мәлімдеген Жарлық шығарды және Мариньоны Тринидадтан ресми түрде қуды (ол кеткеннен кейін) және осы іске қатысы барлардың мүлкін тартып алды. Бұл кішкентай әскер Венесуэланың шығанақ жағалауындағы кішкентай қалашықты басып алды. Олардың бақытына орай, 500 роялист әскерінің негізгі бөлігі жақында ішкі жерлерге көшіп барды, тек жергілікті отаршылдар ғана қалды, олар тез жеңілді.

Боливар және басқа да тәуелсіздік көшбасшыларымен күресу

1813 жылы Симон Боливар Жаңа Гранаданың біріккен провинцияларының әскеріне қосылды. Бірқатар шайқастарда жеңіске жеткеннен кейін Боливар "Жаңа Гранада конгресінің" мақұлдауына ие болды. Сонымен қатар, Сантьяго Мариньо өз бетінше ұйымдастырылған науқанда шығыстан шабуыл жасады. Екі күш те тез арада роялистердің әскерлерін түрлі шайқастарда, мысалы Альто-де-лос-Годос шайқасында жеңді. Боливар 1813 жылы 6 тамызда Каракасқа кірді, Венесуэла республикасын қалпына келтіруді жариялады, оны Куманадағы Мариньо толық танымады, бірақ екі көшбасшы әскери түрде ынтымақтасты. Екі адам арасында көшбасшылық үшін күрес болды. Мариньо өзін "Тәуелсіз армияның басшысы" деп атады, Венесуэланың шығысын жаулап алды және шығыста жеке саяси ұйым құрды. Бірақ Боливар өзінің өмір сүруін қамтамасыз ету үшін Венесуэла мен Жаңа Гранаданы біріктіретін орталық үкімет болуы керектігін айтты. 1814 жылдың ақпан мен наурыз айларында Мариньо өзінің әскерлерімен Боливармен бірге шайқасты. Олар Валенсияда қайта топтасты, ал Боливар команданы Мариньоға тапсырды, "өзінің тұлғасы мен қызметі туралы жоғары пікірінің сенімді белгісі ретінде, сондай-ақ осылайша шығыстағы офицерлердің Венесуэланың ортақ ісіне қосылуын қамтамасыз ету үшін". Алайда, олардың бірнеше рет кері қайтуына байланысты екеуіне де Венесуэланың орталық бөлігінен Карупано портына шегінуге тура келді. Боливар мен Мариньоны Хосе Феликс Рибас пен Мануэль Пьар, әрқайсысы Венесуэлада сол кездегі екі республикалық команданы білдіретін, ұстап алып, биліктен алып тастады. Бірнеше күннен кейін Рибас пен Пьяр оларды сотқа тартпай, керісінше, елге шығарып жіберді. 8 қыркүйекте екінші республика құлағаннан кейін Боливар мен Мариньо Картахена де Индиасқа жөнелтілді, Пиар мен Рибас республикашыларды айналасына алып кетті. 1815 жылы Боливар мен Мариньо Ямайка мен Гаитиге сапар шегеді. 1816 жылы Лес-Кейдің алғашқы экспедициясына қатысып, Венесуэлаға келген кезде "Озатқыш" атты екінші болып тағайындалды. Окумаре де ла Костада жеңілген Боливар Гаитиден Барселонаға оралып, барлығын бірігуге шақырды, бірақ алдымен Бермудес пен Вальдес Мариньоға қарсы көтерілді, содан кейін Мариньо Боливарға қарсы шықты. 1816 жылы Боливар Маргарита аралын өзінің операциялық базасы ретінде пайдаланды, ал 1817 жылы испан генералы Пабло Морильо аралдан айдалды. Ол Жозе Кортес де Мадариягамен Кариако конгресін шыңдады, онда Венесуэлада федерализм қайта жанданды, бұл Боливармен соғысып, конгресс таратылды. Депутат ретінде Мариньо Кумана провинциясының өкілі болды Венесуэланың екінші конгресінде, Ангостурада 1819 жылы 15 ақпанда жиналды, одан ол армияға оралуға лицензия алды. Сол жылы ол полковник Эухенио Арананы Кантаура шайқасында жеңіп, Боливар Жаңа Гранаданың вице-корольдігін азат етуде әрекет еткенде, Франсиско Антонио Зеаны Республиканың вице-президенті лауазымынан кестірген қозғалысқа қатысты. Оның орнына бас генерал Хуан Баутиста Арисменди тағайындалды, ал Мариньо шығыс армиясының бас қолбасшысы болып тағайындалды. Боливар Ангостура қаласына келгеннен кейін Мариньо Бас штабқа көтерілді.

Боливар мен басқа да басшылармен қарым-қатынас ақыры Тәуелсіздікке әкеледі

Бара-бара каудильолардың (соғыс иелері немесе саяси басшылар) көбі Боливарға қосыла бастады, бірақ содан кейін Пиар оған қарсы көтеріліп, ақыры 1817 жылдың қазан айында өлім жазасына кесілді. Боливар мен Мариньо арасындағы қақтығыс күшейіп, 1818 жылы әскери науқанды алаңдатып, Роялистер Куманага үстемдік етуге мүмкіндік берді. Ақырында Боливар Мариньоны Барселона жазықтарын басқаруға тағайындап, Шығыс армиясының бас генерал-майтабын тағайындады, ал Бермудес пен Седеньоға шығыстағы қалған аудандар берілді, ал Паэз әлі бейбітшілікке қол жеткізе алмады. Мариньо 1819 жылы Венесуэла конгресінің мүшесі болды және 1821 жылы 24 маусымда Венесуэланың тәуелсіздігін қамтамасыз еткен екінші Карабобо шайқасында штаб бастығы болды.

Кейінгі қызметі

1831 жылы мамыр айында Барселона қаласының 150 тұрғынынан тұратын кеңес, генерал Сантьяго Мариньо және Хосе Тадео Монагас "Шығыс мемлекетінің" негізгі билігі ретінде тағайындалды, кейіннен шақырылатын бірінші конгресс орнатылғанға дейін. Осыдан кейін президент Хосе Антонио Паэз бұл сепаратистік әрекетті тоқтатты, Монагас бауырластарымен келіссөздер жүргізіп, оларды орталық билікке бағындыруға сендірді. 1835 жылы 8 шілдеде Мариньо бастаған "Революция де лас Реформас" деп аталатын президент Хосе Мария Варгасты құлату үшін күшті және қанды әскери төңкеріс болды, оның мақсаты әскери бақылауды, мемлекеттік дінді орнату, Симон Боливардың есімін азат ету және Ұлы Колумбияны қайта құру. 1835 жылы 9 шілдеде президент Варгас пен вице-президент Андрес Нарварте Сент-Томас аралына айдалды, ал Мариньо қысқа уақытқа ел билігін қолға алды. Алайда, Хосе Антонио Паэз және оның әскерлері 28 шілдеде Каракасқа кіріп, оны реформаторлар тастап кеткенін тауып, Варгасты қайта қалпына келтіріп, Мариньоның әскери билігіне ертерек тоқтады. 1836 жылы Мариньо жер аударылуға мәжбүр болды. Мариньо 1848 жылы Венесуэлаға оралып, президент Хосе Тадео Монагастың басшылығымен бұрынғы көшбасшысы, генерал Хосе Антонио Паэзге, сондай-ақ Венесуэла президентіне қарсы тұру үшін армия бастығы болды. Мариньо 1830 және 40-жылдары бірнеше рет Венесуэла президенттігіне үміткер болды. 1848 жылы 10 наурызда "Баталла де Лос Арагуатос" шайқасында Паэсті құлатқан президент Монагасқа қолдау көрсеткен күштерді басқарды. Паэз түрмеге қамалып, ақырында қуғынға ұшырады. Мариньо 1854 жылы 4 қыркүйекте (немесе бір дереккөзге сәйкес, 20 қарашада) Ла-Виктория қаласында қайтыс болды.