Кіріспе

Асий, Осий, Оссий, Асой, Асиой, Асини немесе Асени - ежелгі Үнді-Еуропа халқы. Олар тек классикалық грек және римдік дереккөздерінен ғана белгілі, олар Греко-Бактрия патшалығының құлдырауына жауапты деп саналатын халықтардың бірі болды. Грек мифологиясында олар Япет пен Азияның балалары болған. Қазіргі ғалымдар азилерді еуропалық және қытайлық дереккөздерден белгілі басқа халықтармен сәйкестендіруге тырысты: Юэцзи, Тохариан, Иседон / Вусун және / немесе Алан.

Басқа халықтармен мүмкін байланыстар

Тарихшылар мен басқа да ғалымдар олардың шығу тегі, қарым-қатынасы, тілі, мәдениеті және т.б. туралы көптеген теориялар ұсынды, бірақ әлі күнге дейін келісімге келе алмады. Трогус айтқан ассиандар Страбонның ассиандарымен бірдей болған деп жалпыға бірдей мойындалады. Страбон атап өткен тағы бір тайпаның, "Пасиани" тайпасының да туыстық қатынасы бар ма, жоқ па деген мәселеде келісушілік жоқ. В. В. Тарн, Моти Чандра сияқты ғалымдар "Азиани - Асийдің (Иранның) атаулық түрі, сондықтан Пасиани ұқсас атаулық түрі болады және * Пасий немесе * Паси сияқты атауды білдіреді" деп санайды. Бұл Страбонның Орта Азияда қоныстанған парсылар тобын (Ежелгі парсы Pārsa) атап өткенін білдіреді. Алайда, Дж. Маркуарт сияқты ғалымдар олардың азиялықтармен бірдей екеніне сенеді. Басқаша айтқанда, асси мен пасиани бір-бірімен бірдей болды, ал "пасиани" - ассианидің қате жазылуы немесе сол есімнің нұсқасы. Басқалар бұл атауды Гассианидің қате жазылуы деп санайды, бұл атауды қытайлық ғалымдар Кушан империясымен байланысты деп санайды (эндоним: Кушано; қытайша: Guishuang 貴).

Юэцзилер мен тохарилер

Басқа ғалымдар, көбірек дау туғыза отырып, Асий, Юэцхи және / немесе Тохарианның тығыз байланысты екенін ұсынды. Альфред фон Гучмид Асий, Пасиани және Страбон атаған басқа да есімдер Юэцхиді грекше аудару әрекеті деп санайды. В. В. Тарн алғаш рет азиялықтар Юэцхидің бір бөлігі, ал екіншісі Тохариандықтар деп ойлады. Алайда кейінірек ол бұл пікірге күмәнданатын болды. Біздің заманымыздың 1-мыңжылдығының ортасында Тарим алабындағы Тохария А тілінің тілшілері өздерін Ārśi ("арши" деп айтылады; "жарық" немесе "жақсы" дегенді білдіреді) деп атаған.

Исседон/Усун

Асий немесе Асиани тек Иседондардың есімінің бұзылуы болуы мүмкін. Геродот атап өткен Иран халқы олар қазіргі қытайлық дереккөздерде аталған Вусунмен жиі сәйкестендіріледі. Тайшан Ю Асийлер "Или мен Чу аңғарларына қоныстанған кезден бастап" төрт Иседония тайпасының конфедерациясының басым тайпасы болған деп болжайды. "Осы себепті оларды Геродот "исседондықтар" деп атаған". Сондай-ақ ол "Иседон Скитиясы мен Иседон Серикасы өз атауларын Иседоннан алған" деп мәлімдейді. Ю Иседондықтар Іли және Чу аңғарларына "б.з.д.