Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық драматург және сценарист
British playwright and screenwriter
Сэр Теренс Мервин Раттиган (10 маусым 1911 – 30 қараша 1977) – британдық драматург және сценарист. Ол 20 ғасырдың ортасында Англияның ең танымал драматургтерінің бірі болды. Оның пьесалары көбінесе жоғарғы орта таптың өміріне арналған. Ол «Уинслоу жігіті» (1946), «Браунинг нұсқасы» (1948), «Теңіздің түбінде» (1952) және «Аралас үстелдер» (1954) сияқты көптеген пьесалардың авторы. Өзін сырттан қараушы сезінген, ирланд тегі бар, Лондондық, құпиялы гомосексуал. Оның ағасы Брайан есімді ұлы болған. Олар Үндістанда танымал заңгер болған, кейін Солтүстік-Шығыс Ланнаркшир округінен Либералды-Юнионисттік парламент депутаты болған Сэр Уильям Генри Раттиганның немерелері еді. Оның әкесі – Франк Раттиган CMG, дипломат, ол Румынияның Елизавета ханшайымымен (Грекия королі Георг II-нің болашақ әйелі) романдық қарым-қатынаста болған, нәтижесінде ханшайым түсік тарттырған. Раттиганның туу туралы куәлігі мен «Таймс» газетінде жарияланған хабарламасы оның 1911 жылдың 9 маусымында дүниеге келгенін көрсетеді. Дегенмен, көптеген анықтамалық кітаптарда ол келесі күні туған деп көрсетілген; Раттиган өзі бұл күнді ресми түрде жоққа шығармаған. Туу куәлігіндегі датаның дұрыс емес екенін көрсететін дәлелдер бар. 1920-1925 жылдары Кобхем, Суррейде (қазір Рид мектебінің орны) және Харроу мектебінде білім алған. Раттиган Харроудың бірінші құрама командасы сапында крикет ойнаған және 1929 жылы Этон-Харроу матчында 29 ұпай жинаған. Ол Харроу мектебінің офицерлік дайындық корпусының мүшесі болды және «Daily Express» газетіне хабарласып, бүлік ұйымдастырды. Оның мектеп директоры Сирил Норвудты одан да ашуландырған нәрсе – Этон офицерлік дайындық корпусынан келген «оған көмек көрсетуге дайынбыз» деген телеграмма болды. Содан кейін Оксфордтың Тринити колледжіне оқуға түсті.
Sir Terence Mervyn Rattigan (10 June 191130 November 1977) was a British dramatist and screenwriter. He was one of England's most popular mid 20th century dramatists. His plays are typically set in an upper middle class background. He wrote The Winslow Boy (1946), The Browning Version (1948), The Deep Blue Sea (1952) and Separate Tables (1954), among many others. A troubled homosexual who saw himself as an outsider, London, of Irish extraction. He had an elder brother, Brian. They were the grandsons of Sir William Henry Rattigan, a notable India based jurist and later a Liberal Unionist Member of Parliament for North East Lanarkshire. His father was Frank Rattigan CMG, a diplomat whose exploits included an affair with Princess Elisabeth of Romania (future consort of King George II of Greece) which resulted in her having an abortion. Rattigan's birth certificate and his birth announcement in The Times indicate he was born on 9 June 1911. However, most reference books state that he was born the following day; Rattigan himself never publicly disputed this date. There is evidence suggesting that the date on the birth certificate is incorrect. from 1920 to 1925, at the time based in Cobham, Surrey (and now the home of Reed's School), and Harrow School. Rattigan played cricket for the Harrow First XI and scored 29 in the Eton–Harrow match in 1929. He was a member of the Harrow School Officer Training Corps and organised a mutiny, informing the Daily Express. Even more annoying to his headmaster, Cyril Norwood, was the telegram from the Eton OTC, "offering to march to his assistance". He then went to Trinity College, Oxford.
Өмір және мансап
Драматург ретінде жетістік 1936 жылы «Француз тілінен жас тілдер» комедиясымен ерте келді. Бұл 1933 жылы Қара Ормандағы Марксзелл ауылына жасаған сапарынан бастау алды, онда жас ағылшын джентльмендері неміс тілін үйренуге барды; оның уақыты Харроудағы сыныптасы Джок Колвиллмен қысқаша беттесті. Соғыс кезінде Раттиган Корольдік әуе күшінде құйрық атыскері болып қызмет етті; оның тәжірибесі «Flare Path» пьесасына әсер етті. 1943 жылы, сол кезде RAF ұшу лейтенанты болған Раттиган, «Жұлдыздарға жол» (Flare Path-тың маңызды өңдеуі және киноға бейімделуі) және «Бірге саяхат» фильмдері үшін RAF кино өндіріс бөліміне жіберілді. Соғыстан кейін Раттиган комедиялар мен драмалардың арасында ауысып, өзін көрнекті драматург ретінде танытты: ең табыстылары «Уинслоу жігіті» (1946), «Браунинг нұсқасы» (1948), «Құрқыр көк теңіз» (1952) және «Ажыратылған үстелдер» (1954) болды. Раттиганның сезімдер мен шеберлікке сенімі ескірген және «соғысқа дейінгі» деп есептелді. 1956 жылы Джон Осборнның «Ашумен қара» пьесасының бірден табысқа ие болуынан кейін, «Ашулы жас жігіттер» деп аталған жазушылардың «ас үйлік драмалар» дәуірі басталды. Раттиган бұл сынға ашумен жауап берді. Оның кейінірек жазған «Росс», «Адам мен бала», «Махаббатқа мадақ» және «Даулы іс» пьесалары оның талантының төмендеуіне ешқандай белгі бермегенмен, оның ертедегі шығармаларына қарағанда аз танымал болды. Раттиган өзінің пьесаларын «Эдна әпкесі» сияқты символдық көрерменді қуанту үшін жазғанын түсіндірді, ол консервативті талғамдарға ие орта таптан шыққан адам еді; оның сыншылары жиі осы кейіпкерді оны кемсіту үшін негіз ретінде пайдаланды. «Эдна әпкесі» Джо Ортонға «Эдна Уэлторп» кейіпкерін жасауға шабыттандырды, ол өзінің пьесалары туралы дау тудырған тәлкекке салынған альтер-эго еді. Раттиган гомосексуал болды, көптеген махаббаттары болды, бірақ ұзақ мерзімді серіктестері болған жоқ, мүмкін, оның «жағымды серігі және кездейсоқ досы» Майкл Франклин болды. 1944 жылдан 1947 жылдың қаңтарына дейін ол саясаткер Генри «Чипс» Чаннонмен құмарлыққа берілді, ол осы қарым-қатынасты 2022 жылы қайтыс болғаннан кейін жарияланған күнделігінде егжей-тегжейлі баяндады. Оның жұмысы негізінен автобиографиялық болып табылады, оның сексуалды бағыты туралы кодталған сілтемелер бар, оны театр әлеміндегі кейбіреулер білген, бірақ көпшілікке беймәлім болған. Мұнда біраз шындық бар, бірақ ол өте қысқаша болуы мүмкін; мысалы, Раттиганның «Құрқыр көк теңіз» пьесасын еркектердің махаббаты туралы пьеса ретінде жазғаны, бірақ соңғы сәтте гетеросексуалдық пьесаға айналдырды деген қайталанған мәлімдеме негізсіз болуы мүмкін, бірақ Раттиган басқаша айтқан. Екінші жағынан, Бродвейдегі «Ажыратылған үстелдер» қойылымы үшін ол майор Поллоктің мейрамхана қонақтарына жасаған құпиясы туралы газет мақаласының баламалы нұсқасын жазды; бұл нұсқада майордың жыныстық қатынас жасағаны жас әйелдерге емес, ер адамдарға қатысты. Алайда, Раттиган оны сахналау туралы ойынан айнып, бастапқы нұсқасы сақталды. Раттиган Т. Э. Лоуренстің өмірі мен мінез-құлқына қызығушылық танытты. 1960 жылы Лоуренстің ерлігіне негізделген «Росс» атты пьеса жазды. Оны түсіруге дайындық жүргізілді, Дирк Богард рөлді қабылдады. Алайда, ол іске аспады, өйткені Ранк ұйымы қолдауын кері қайтарып алды, ол «Арабияның Лоренсі» фильмін түсіре бастаған Дэвид Лин мен Сэм Шпигельді ренжіткісі келмеді. Богард Ранктің шешімін «менің ең қатты көңілім қалдырды» деп атады. Сондай-ақ 1960 жылы «Француз тілінен жас тілдер» әні «Joie de Vivre» ретінде қойылды, музыкасын «Ақ жылқы тавернасынан» әнші Роберт Стольц жазған. Ол Дональд Синденді басты рөлге қосты, тек төрт қойылымға созылды және ешқашан қайта жаңғыртылмады. 1962 жылы Раттиганға лейкемия диагнозы қойылды, бірақ екі жылдан кейін ол қалпына келді. 1968 жылы ол қайтадан ауырып кетті. Ол 1960-шы жылдардың «Свинг Лондоны» деп аталатын жерін ұнатпады және Бермудада тұрып, шетелге көшіп кетті, онда ол табысты сценарийлерден түскен табыстан өмір сүрді, соның ішінде «VIP-тер» және «Сары роллс-ройс». Бір кездері ол әлемдегі ең көп төленген сценарий жазушысы болды. 1964 жылы Раттиган драматург Джо Ортонға өзінің қараңғы комедиясы үшін құттықтап хат жазды. Ол спектакльді Вест-Энд театрына көшіру үшін 3000 фунт стерлинг жұмсаған. Раттиган, еріншек Ортонның күмәнді демеушісі болғанымен, жас жігіттің талантын мойындады және жақсы жазылған театрлық шығарма деп санайды. Ол сондай-ақ кейінге қарай «Мен Ортонның ең жақсы демеушісі емеспін. Мен әлі күнге дейін өте сәнсіз адаммын, ал ол кезде мен өте сәнсіз едім. Менің демеушілігім сыншыларды алаңдатты деп ойлаймын» деді. Раттиган 1971 жылы маусымда театрдағы қызметі үшін Королеваның туған күні құрметіне ие болды. Ол XX ғасырдағы төртінші драматург болды (сер У. С. Гилберттен 1907 жылы, сер Артур Уинг Пинеродан 1909 жылы және сер Ноэль Кауардтан 1970 жылы кейін). Ол бұрын Британ империясының орденінің командирі (CBE) болып тағайындалған, 1958 жылдың маусымында. Ол қайтыс болғанға дейін Британияға қайтып келді.
Success as a playwright came early, with the comedy French Without Tears in 1936, set in a crammer. This was inspired by a 1933 visit to a village called Marxzell in the Black Forest, where young English gentlemen went to learn German; his time briefly overlapped with his Harrow classmate Jock Colville. During the war, Rattigan served in the Royal Air Force as a tail gunner; his experiences helped inspire Flare Path. In 1943 Rattigan, then an RAF Flight Lieutenant, was posted to the RAF Film Production Unit to work on The Way to the Stars (a substantial reworking and adaption for film of Flare Path) and Journey Together. After the war, Rattigan alternated between comedies and dramas, establishing himself as a major playwright: the most successful of which were The Winslow Boy (1946), The Browning Version (1948), The Deep Blue Sea (1952), and Separate Tables (1954). Rattigan's belief in understated emotions and craftsmanship was deemed old fashioned and "pre war" after the overnight success in 1956 of John Osborne's play Look Back in Anger began the era of kitchen sink dramas by the writers known as the Angry Young Men. Rattigan responded to this critical disfavour with some bitterness. His later plays—Ross, Man and Boy, In Praise of Love, and Cause Célèbre—although showing no sign of any decline in his talent, are less well known than his earlier works. Rattigan explained that he wrote his plays to please a symbolic playgoer, "Aunt Edna", someone from the well off middle class who had conventional tastes; his critics frequently used this character as the basis for belittling him. "Aunt Edna" inspired Joe Orton to create "Edna Welthorpe", a mischievous alter ego stirring up controversy about his own plays. Rattigan was homosexual, with numerous lovers but no long term partners, a possible exception being his "congenial companion and occasional friend" Michael Franklin. From 1944 to January 1947 he enjoyed a volatile affair with the politician Henry "Chips" Channon who detailed the relationship in his diary published posthumously in 2022. It has been claimed his work is essentially autobiographical, containing coded references to his sexuality, which was known by some in the theatrical world but not known to the public. There is some truth in this, but it risks being crudely reductive; for example, the repeated claim that Rattigan originally wrote The Deep Blue Sea as a play about male lovers, turned at the last minute into a heterosexual play, may be unfounded, though Rattigan said otherwise. On the other hand, for the Broadway staging of Separate Tables, he wrote an alternative version of the newspaper article in which Major Pollock's indiscretions are revealed to his fellow hotel guests; in this version, those whom the Major approached for sex were men rather than young women. However, Rattigan changed his mind about staging it, and the original version proceeded. Rattigan was fascinated with the life and character of T. E. Lawrence. In 1960, he wrote a play called Ross, based on Lawrence's exploits. Preparations were made to film it, and Dirk Bogarde accepted the role. However, it did not proceed because the Rank Organisation withdrew its support, not wishing to offend David Lean and Sam Spiegel, who had started to film Lawrence of Arabia. Bogarde called Rank's decision "my bitterest disappointment". Also in 1960, a musical version of French Without Tears was staged as Joie de Vivre, with music by Robert Stolz of White Horse Inn fame. It starred Donald Sinden, lasted only four performances, and has never been revived. Rattigan was diagnosed with leukaemia in 1962 but seemingly recovered two years later. He fell ill again in 1968. He disliked the so called "Swinging London" of the 1960s and moved abroad, living in Bermuda, where he lived off the proceeds from lucrative screenplays including The V. I. P. s and The Yellow Rolls Royce. For a time he was the highest paid screenwriter in the world. In 1964, Rattigan wrote to the playwright Joe Orton congratulating the latter on his very dark comedy Entertaining Mr Sloane, to which Rattigan had escorted Vivien Leigh in its first week. He had invested £3,000 in getting the play transferred to the West End. Although an unlikely champion of the risqué Orton, Rattigan recognised the younger man's talent and approved of what he considered a well written piece of theatre. He also acknowledged in retrospect that, "in a way, I was not Orton's best sponsor. I'm a very unfashionable figure still, and I was then wildly unfashionable critically. My sponsorship rather put critics off, I think." Rattigan was knighted in the Queen's Birthday Honours of June 1971 for services to the theatre, being only the fourth playwright to be knighted in the 20th century (after Sir W. S. Gilbert in 1907, Sir Arthur Wing Pinero in 1909 and Sir Noël Coward in 1970). He had previously been appointed Commander of the Order of the British Empire (CBE), in June 1958. He moved back to Britain, where he experienced a minor revival in his reputation before his death.
Өлім
Раттиган 1977 жылдың 30 қарашасында Бермудадағы Гамильтон қаласында 66 жасында сүйек рагынан қайтыс болды. Оның күлдері Кенсал Грин бейіштегі отбасылық мазаратқа салынды.
Rattigan died in Hamilton, Bermuda, from bone cancer on 30 November 1977, aged 66. His cremated remains were deposited in the family vault at Kensal Green Cemetery.
Мұра
1990 жылы Британ кітапханасы Раттиганның 300 томдық хаттар жинағынан және оның прозалық және драмалық туындыларына қатысты құжаттардан тұратын мұрасын сатып алды. 1993 жылы Лондонның Альмейда театрында Карел Рейс қойған «Құрқыр көк теңіз» пьесасы қайта жанданды, бас рөлде Пенелопа Уилтон ойнады. 2001 жылы Чичестер фестиваль театрында «Уинслоу Бой» (Дэвид Ринтулмен, ал 2002 жылы Эдвард Фокс қатысқан гастрольдік көрсетілімдер), 2005 жылы Лондонның Герцогиня театрында «Man and Boy» (Дэвид Суше Грегор Антонеску рөлінде), Чичестерде «In Praise of Love» және 2006 жылы Манчестердегі Корольдік биржада «Separate Tables» сияқты табысты қайта қойылымдар өтті. Лорд Нельсонның соңғы күндері туралы «Ұлтқа сыйлық» пьесасы «Трафальгар 200» арнаулы бағдарламасы аясында Radio 3-те қайта жаңғыртылды, онда Женетт МакТир Леди Гамильтон, Кеннет Бранаг Нельсон және Аманда Рут Леди Нельсон рөлдерін сомдады. Теа Шаррок 2010 жылдың жазында Лондонның Корольдік ұлттық театрында Раттиганның сирек қойылатын «Биден кейін» пьесасын қойды. Ол сондай-ақ 2011 жылдың наурызында «Теренс Раттиганның 100 жылдығы» мерекесінің аясында «Cause Célèbre» пьесасының жаңа қойылымын «The Old Vic» театрында режиссерлік етті. Бұдан бөлек, Тревор Нанн 2011 жылдың наурыз және маусым айлары аралығында Хеймаркеттегі Корольдік театрда «Flare Path» спектаклін Вест-Эндте қайта қойды, онда Сиенна Миллер, Джеймс Пуэрфой және Шеридан Смит басты рөлдерде ойнады. 2011 жылы BBC Бенедикт Камбербэтчтің «Раттиганның сыры» атты деректі фильмін ұсынды, бұл актер Бенедикт Камбербэтчтің Раттиганның өмірі мен мансабына арналған баяндамасы болды, ол Раттиган сияқты Харроуға қатысқан. Теренс Дэвис режиссерлік еткен «Құрқыр көк теңіз» фильмінің жаңа нұсқасы 2011 жылы шықты, онда Рейчел Вайс және Том Хиддлстон түсті.
In 1990, the British Library acquired Rattigan's papers consisting of 300 volumes of correspondence and papers relating to his prose and dramatic works. There was a revival of The Deep Blue Sea in 1993, at the Almeida Theatre, London, directed by Karel Reisz and starring Penelope Wilton. A string of successful revivals followed, including The Winslow Boy at the Chichester Festival Theatre in 2001 (with David Rintoul, and subsequently on tour in 2002 with Edward Fox), Man and Boy at the Duchess Theatre, London, in 2005, with David Suchet as Gregor Antonescu, and In Praise of Love at Chichester, and Separate Tables at the Royal Exchange, Manchester, in 2006. His play on the last days of Lord Nelson, A Bequest to the Nation, was revived on Radio 3 for Trafalgar 200, starring Janet McTeer as Lady Hamilton, Kenneth Branagh as Nelson, and Amanda Root as Lady Nelson. Thea Sharrock directed his rarely seen After the Dance in the summer of 2010 at London's Royal National Theatre. She directed a major new production of Rattigan's final and also rarely seen play Cause Célèbre at The Old Vic in March 2011 as part of The Terence Rattigan Centenary year celebrations. As well as this, Trevor Nunn marked the occasion with a West End revival of Flare Path at the Theatre Royal, Haymarket, between March and June 2011, starring Sienna Miller, James Purefoy and Sheridan Smith. In 2011, the BBC presented The Rattigan Enigma by Benedict Cumberbatch, a documentary on Rattigan's life and career presented by actor Benedict Cumberbatch, who, like Rattigan, attended Harrow. A new screen version of The Deep Blue Sea, directed by Terence Davies, was released in 2011, starring Rachel Weisz and Tom Hiddleston.
Радио пьесалары
Ратиганның көптеген сахналық пьесалары BBC радиосы үшін қойылған. Ол радио үшін тікелей жазған алғашқы пьесасы – Cause Célèbre, ол 1975 жылғы 27 қазанда BBC Radio 4 арнасында Франсис Раттенберидің 1935 жылы жасалған қылмысына негізделген.
Many of Rattigan's stage plays have been produced for radio by the BBC. The first play he wrote directly for radio was Cause Célèbre, broadcast on BBC Radio 4 on 27 October 1975, based on the 1935 murder of Francis Rattenbury.