Жеймс Патрик Андертон: Жаңа Зеландия саяхатшысының өмірі мен қызметі

Кіріспе

Жаңа Зеландия саясаткері (1938–2018)

Джеймс Патрик Андертон (туған Byrne; 21 қаңтар 1938 – 7 қаңтар 2018) – Жаңа Зеландияның саясаткері, 1989 жылы Еңбек партиясынан кеткеннен кейін бірнеше солшыл партияны басқарды. Андертонның саяси мансабы 1965 жылы Манукау қалалық кеңесіне сайлануымен басталды. Бес жыл бойы Еңбек партиясының президенті болғаннан кейін, Андертон Крайстчерчтегі Сайденхэм сайлау округінен Еңбек партиясының үміткері ретінде сәтті сайланды. Бірақ ол көп ұзамай партия жетекшілігімен келіспей, «Рогерномика» деп аталатын Төртінші Еңбек үкіметінің еркін нарық реформаларын қатысты сынады. 1989 жылдың сәуір айында Еңбек партиясының өзгеруіне мүмкін емес деп сенген Андертон партиядан кетіп, «Альянс» партиясын құрды, кейін «Прогрессивті партияға» жетекшілік етті. Ол 1999 жылдан 2002 жылға дейін Жаңа Зеландияның Бесінші Еңбек үкіметінде премьер-министрдің 15-ші орынбасары, ал 2002 жылдан 2008 жылға дейін сол үкіметтегі ірі министр болды. 2010 жылы Крайстчерч қаласының мэрі болуға кандидат болды, бірақ жеңіліске ұшырады. Парламенттен зейнеткерлікке шыққаннан кейін, ол және бұрынғы депутат Филипп Бердон Крайстчерч соборының қалпына келтірілуіне белсенді түрде атсалысты.

Ерте өмір

Джим Андертон 1938 жылдың 21 қаңтарында Оклендте Мэтью Бёрн мен Джойс Савиджтің отбасында дүниеге келді. Әкесі отбасын тастап кетті, ал анасы Виктор Андертонға үйленді. Мэттью Бёрн 1946 жылы пойыз апатында қаза тапты, ал Виктор Андертон 1951 жылы Джимді асырап алды. Джим барлық білімін Оклендте алды, Седдон еске алу техникалық колледжі мен Окленд мұғалімдер даярлау колледжіне қатысты. Ол білікті мұғалім болып бітірді, бірақ оқытушылық қызметте (Оклендтегі Санкт-Петер колледжінде) екі жыл ғана жұмыс істеді. 1960 жылы Джоан Коулфилдке үйленді, олардың бес баласы болды – екі қызы мен үш ұлы. Кардинал Реджинальд Деларгей Джим Андертонмен қиындықтар болғанын және оның жұмысы "бізді оның немесе Папаның арасында таңдау жасауға мәжбүр еткенде" аяқталғанын айтты. Кейін Андертон бизнеске кірісіп, 1971 жылы ағасы Брайанмен бірге «Андертон Холдингс» өндірістік компаниясын құрғанға дейін тоқыма компаниясының экспорт менеджері болып жұмыс істеді, сондай-ақ Парнеллдегі супермаркетті сатып алды. Үш жылдан кейін, 1974 жылы, ол Окленд қаласының қазіргі мэрі Дов Майер Робинсонға қарсы күресті, бірақ 7000 дауыспен жеңіліске ұшырады. Сол жергілікті сайлауда ол Окленд қалалық кеңесіне де үміткер болып, жеңіске жетті. Сол сияқты, Лейбористтік билетпен қалалық кеңес мүшесі ретінде сайланған Дэвид Ланге: «Басқа кандидаттар сияқты, мен де «Жаңа Зеландия Геральдінде» Лейбористтік билетті қолдау үшін жарнамаға 50 доллар төледім. Газетті ашқанда, біздің жарнамамызда Джим Андертонның суретін ғана көрдім, басқа кандидаттар туралы ештеңе жоқ. Бұл алдағы көп нәрсенің ескертуі болды», – деді. Андертон 1977 жылы Окленд қаласының мэрі лауазымына тағы да үміткер болды, бірақ Робинсонның көпшілігін 1500 дауысқа дейін азайтуға қол жеткізгенімен, одан тағы да жеңіліске ұшырады. 1977 жылы ол Окленд аймақтық органына қосымша сайлау арқылы сайланды және сол жылы өткен жергілікті сайлауда мэрліктен қайта жеңілгеніне қарамастан, мүше болып бекітілді. Қысқа уақытқа үміткер болуды ойласа да, ол 1979 жылғы партия конференциясында мүшелерге берген уәдесін бұзбау үшін, сайлау кезінде немесе одан бұрын парламенттік орынға үміткер болмайтынын мәлімдеп, ақырында кандидатурадан бас тартты. Біраз уақыттан кейін Андертон зейнеткерлікке шыққан Артур Фолкнерді сайлау округінде алмастыруды да ойластырған деген қауесет тарады, бірақ партиядағы наразылықтан кейін Андертон Роскиллдік үміткерлікті іздеуден бас тартты. 1980 жылы Лейбористтік партияның жетекшісі Билл Роулингке қарсы оның орынбасары Дэвид Лэндждің төңкеріске ұмтылуы кезінде Андертон Роулингтің жағында болғандардың (партия хатшысы Джон Уайброу сияқты) қатарында болды. Лейбористтік партияның сайлаудағы жеңілісінен кейін партиядағы филиалданған кәсіподақтардың болашағы туралы ауыр пікірталас болды. Лейбористтік партия жиі «кәсіподақтардың партиясы» деп шабуылға ұшырады (әсіресе Малдуннан), бірақ тек 15% кәсіподақтар мүше болып, партияның жылдық қаржысының 8% ғана құрады. 1982 жылдың ақпан айында Роулинг Тимарудағы Лейбористтік аймақтық конференцияда сөйлеген сөзінде Лейбористтік партияның кәсіподақтармен ресми байланысын үзу керектігін айтты. Ол партияның қоғамдық түсінігінің кәсіподақтармен тым тығыз байланысты екенін және мүшелікте жұмысшы табынан орта тап либералдарына қарай үлкен демографиялық өзгеріс болғанын айтты. Роулингті оның Еңбек жөніндегі көлеңкелік министрі Фред Гербик және бірнеше жетекші кәсіподақ өкілдері, мысалы, Жаңа Зеландияның электр және байланысты кәсіптер одағының ұлттық хатшысы Тони Нири және Веллингтон киім жұмысшылары одағының хатшысы Франк Торн қолдады. Олар өздерінің мүшелік ақылары тым жоғары және керісінше аз пайда әкеледі деген сенімде болды. Андертон және басқа да кәсіподақ өкілдері, мысалы, Жаңа Зеландияның Еңбек федерациясының хатшысы Джим Нокс қарсы болды және партияда кәсіподақтардың жалғасуын талап етті. Наурыз айында Роулинг пен Гербик кейбір филиалданған кәсіподақтарда басқа партиялардың, әсіресе Социалистік бірлік партиясының (SUP) мүшелері бар екені туралы тағы бір алаңдаушылықтарын білдірді. Андертон Роулингпен ашық келіспей, SUP-тің Лейбористтік партиясында ықпалы жоқ екенін және «SUP-тің барлық мүшелігі пошта маркасының артқы жағына жазылуы мүмкін» деп мәлімдеді. 1982 жылдың мамыр айында өткен Лейбористтік партияның жылдық конференциясында конференция делегаттары Роулингтің ұсынысын қабылдамады, ал кәсіподақпен байланыс Андертонның жеңіліске ұшыраған. Конференцияда Гербич өзінің сөйлеу уақытының көп бөлігін Андертонға қарсы сөйлеуге жұмсады. Андертон ашуға қарағанда, көбірек таң қалды, ал Гербиктің сөйлеуі қол соғудан гөрі ызылдаумен аяқталды. Осы сәтсіздіктен кейін Лейбористтік партияның тәуелсіз депутаты Роджер Дуглас Роулингтің басшылық сапасын және оның бағыттарының жоқтығын ашық сұраққа салды. Роулинг жауап бермеді, бірақ Андертон Дугластың сынға ұшыратуынан Роулингті қызу қорғады. Андертон 1979 жылдың 28 қарашасында Антарктидада құлаған «Air New Zealand» ұшағына байланысты Маунт Эребус апаты туралы қоғамдық пікірталасқа қатысты. Ол құлау себебінің ұшақ траекториясының координаталарын алдын ала өзгерту болғанын анықтаған Король комиссиясына төрағалық еткен Әділет министрі Питер Махон QC-ге жасалған сынға ашық қарсы шықты, бұл туралы пилоттарға хабарланбаған. Бұл есеп алдыңғы тергеу нәтижелерімен қайшы болды, онда апаттың себебі пилоттардың қатесі болды деп айтылды, ал Махон бұл «жасанды жалғандықтың оркестрленген тізімі» деп айыптады. Андертон Махонды премьер-министр Роберт Малдуннан жасалған шабуылдан қорғады. Бұл мәселе бойынша ашық пікір білдіргеннен кейін Боб Оуэнс, «Air New Zealand» төрағасы, Андертонды бас директор Джон Уиздоммен бірге кездесуге шақырды. Кездесу қызып кетті, Андертон қарсыласушылық танытты (әсіресе Оуэнс Махонның есебін толық оқымағанын және оқымайтынын мойындағаннан кейін) және тек 8 минутқа созылды. Ол Оуэнстің кеңседен Андертонды шығарып салу үшін күзетшілерді шақыруымен аяқталды. «Air New Zealand» кейіннен Андертонды сынаған баспасөз хабарламасын жариялады. Роулинг кейіннен Оуэнске осы оқиға үшін кешірім сұрады. Лейбористтік партияның көптеген мүшелері (бұрыннан Андертонды сынағандар) Андертонды президенттік лауазымнан алу үшін «Air New Zealand» оқиғасын пайдаланды. Депутаттар тобы (Майкл Бассетт, Роджер Дуглас, Майк Мур және Ричард Преббл) 1982 жылғы партия конференциясында президенттік лауазымға үміткер болу үшін бұрынғы депутат және партия вице-президенті Джо Уолдингке жүгінді, бірақ ол бас тартты. Оның орнына Бассетт, Андертонды ең қатал сынға алған топ мүшесі, партия президентігіне өтініш берді. Ашық қақтығыс партияның көптеген мүшелерінің наразылығын тудырды және Бассетт ақырында өтінішін қайтарып алды. Нәтижесінде ол 1982 жылдың ақпанында көлеңкелік кабинеттен шығарылды. Конференцияда Андертонға Окленд шеберлер одағының президенті Аллан О’Нил шақырды, бірақ ол 1120 дауысқа 126 дауыспен жеңіске жетті.

Jim Anderton was born on 21 January 1938 in Auckland to Matthew Byrne and Joyce Savage. His father left the family and his mother married Victor Anderton. Matthew Byrne died in a train accident in 1946 and Victor Anderton adopted Jim in 1951. Jim undertook all his education in Auckland, attending Seddon Memorial Technical College and the Auckland Teachers' Training College. He graduated as a qualified teacher, but spent only two years in a teaching role (at St Peter's College, Auckland) before moving on to work as a child welfare officer in Wanganui. In 1960, he married Joan Caulfield and they had five children, two girls and three boys. Cardinal Reginald Delargey said that there were difficulties with Jim Anderton and his employment ended "when he put us in a position where we had to make a choice between him or the Pope". Anderton later moved into business, working as an export manager for a textiles company before establishing a manufacturing company, Anderton Holdings, with his brother Brian in 1971 and also bought a superette in Parnell. Three years later, in 1974, he challenged Dove Myer Robinson, the incumbent Mayor of Auckland City, for the mayoralty, but was beaten by 7,000 votes. In the same local election, he also stood for the Auckland City Council and was successful. David Lange, who also ran on the Labour ticket as a city councillor said "Like the other candidates, I contributed $50 to pay for an advertisement in the New Zealand Herald in support of the Labour ticket. When I opened the paper to look at our advertisement I saw a photograph of Jim Anderton and no mention of the other candidates. Here was a warning of much to come". Anderton had another tilt at the Auckland City mayoralty in 1977, but was again beaten by the incumbent though he did manage to reduce Robinson's majority by nearly 1,500 votes. Earlier in 1977 he was elected to the Auckland Regional Authority via a by election and was confirmed a member at the 1977 local elections later that year despite again losing the mayoralty. Despite briefly considering standing, he eventually declined the nomination, refusing to renege on the promise he made to members at the 1979 party conference that he would not stand for a parliamentary seat at, or before, the election. Soon afterwards Anderton was also rumoured to be contemplating replacing the retiring Arthur Faulkner in the electorate, but after a hostile reaction to the notion in caucus Anderton was dissuaded from seeking the Roskill nomination. In the attempted leadership coup against Labour leader Bill Rowling in 1980 by his deputy, David Lange, Anderton was among those (such as party secretary John Wybrow) who sided with Rowling. Following Labour's election loss there were serious discussions regarding the future of affiliated trade unions in the Labour Party. Labour was frequently attacked for being the 'party of unions' (particularly by Muldoon) despite only 15% of unions being affiliated and providing just 8% of the annual party funds. In February 1982 Rowling gave a speech at a Labour regional conference in Timaru where he suggested Labour should cut formal ties with trade unions, citing the party's public perception being too closely linked with unions and that there had been a large demographic shift in the membership from the working class to middle class liberals. Rowling was supported by his Shadow Minister for Labour, Fred Gerbic, and several leading union figures such as national secretary of the New Zealand Electrical and Related Trades Union Tony Neary and secretary of the Wellington Clothing Workers Union Frank Thorn who stated their belief that their affiliation fees were too high and offered little benefit in return. Anderton and other unionists such as Jim Knox, the secretary of the New Zealand Federation of Labour, were opposed and argued for a continuing union presence in the party. By March the debate heated up with Rowling and Gerbic publicly expressing another concern that some affiliated unions had members of other parties, in particular the Socialist Unity Party (SUP). Anderton publicly disagreed with Rowling stating that the SUP had no influence in the Labour Party and that "The entire membership of the SUP could be written on the back of a postage stamp." At Labour's annual conference in May 1982 the conference delegates rejected Rowling's proposal and union affiliation remained to Anderton's relief. At the conference Gerbic used most of his speaking time to attack Anderton for publicly disagreeing with him over the SUP. Anderton was more bemused than angered and Gerbic's speech finished with a more booing than applause. As a result of this failure maverick Labour MP Roger Douglas publicly questioned Rowling's leadership qualities and his lack of direction. While Rowling did not respond, Anderton staunchly defended Rowling from Douglas' criticism. Anderton got involved in the public discourse over the Mount Erebus disaster where an Air New Zealand plane crashed in Antarctica on 28 November 1979. He was publicly critical of the backlash that Justice Peter Mahon QC, who presided over the Royal Commission of Inquiry into the crash, received after the commission concluded that the primarily cause of the accident was an alteration of the flight path coordinates the night before the disaster while not informing the pilots of the change. The report contradicted an earlier investigation which concluded the accident was caused primarily by pilot error to which Mahon charged as "an orchestrated litany of lies" to cover up the real cause. Anderton particularly defended Mahon after a particularly attack on both him and his report by Prime Minister Robert Muldoon. After commenting publicly on the matter Bob Owens, the chairman of Air New Zealand, invited Anderton to a meeting with himself and chief executive John Wisdom. The meeting got heated with Anderton being confrontational in tone (particularly after Owens admitted to having not read Mahon's report in full and did not intend to) and lasted only 8 minutes. It climaxed with Owens calling his security to escort Anderton from the office. Air New Zealand subsequently released a press statement criticising Anderton. Rowling later apologised to Owens for the incident. Many in the Labour Party (who were already critical of Anderton) used the Air New Zealand incident to attempt to remove him as president. A group of MPs (Michael Bassett, Roger Douglas, Mike Moore and Richard Prebble) organised a challenge for the presidency at the 1982 party conference. They approached former MP and party vice president Joe Walding to stand, though he declined. Instead Bassett, the most acerbic critic of Anderton in the group, declared he would stand for the presidency of the party. An open conflict drew the ire of many in the party and eventually Bassett withdrew his candidacy. He was subsequently dumped from the shadow cabinet in February 1982 as a result. At the conference Anderton was challenged by Allan O'Neill, president of the Auckland Carpenters Union, but won easily 1,120 votes to 126.

Парламент мүшесі

1983 жылы ол Крайстчерч округіндегі сайлауға 6 жергілікті үміткерге қарсы Еңбек партиясының кандидаттығына іріктелді. Сиденхэм округінің шығып жатқан депутаты Джон Кирк Андертонды Еңбек партиясының ресми кандидаты ретінде қолдамайтынын және Андертонның таңдалуын партияның тым солға жылжуының белгісі деп білдірді. 1984 жылғы жалпы сайлауда Андертон Сиденхэм округінің депутаты болып сайланды. Бұл сайлау төртінші Еңбек үкіметінің құрылуына әкелді. Партияның сол жағындағылар, оның ішінде Хелен Кларк, Андертонды партия президенті қызметінде қалуға көндіруге тырысты, бірақ ол 1984 жылғы конференцияда президенттің бір мезгілде депутат бола алмайтынына сенді. Андертон Еңбек партиясы фракциясының өнеркәсіптік қатынастар жөніндегі кіші комитетінің төрағасы болып тағайындалды. Премьер-министр Дэвид Ланге 1986 жылдың 3 тамызында Андертонды қызметтен босатып, оның орнына Фран Уайльдты тағайындады, бұл формальды түрде нашар қатысу көрсеткендігі үшін болды, бірақ көбінесе Андертонның еңбек нарығын реструктуризациялауды сынау мүмкіндігін шектеу мақсатында жасалды. Шындығында ол екінші ең жоғары қатысу көрсеткені белгілі болғаннан кейін, Андертон партия деңгейінде кешірім алды. Андертон көп ұзамай партия жетекшілігімен қақтығысқа түсіп, Қаржы министрі Роджер Дугластың ең белсенді сыншыларының біріне айналды. Дуглас және оның одақтастары Ричард Преббл мен Дэвид Кейгилл елдің экономикалық жүйесін түбегейлі реформалауға бел буды, бұл реформалар ресми түрде «Рожерномика» деп аталды. Бұл инфляцияны бақылау үшін монетаристтік тәсілді, тарифтер мен субсидияларды жоюды және мемлекеттік активтерді жекешелендіруді қамтыды, ал Андертон мұның бәрін партияның солшыл идеологиясына сатқындық және партияның сайлау платформасынан бас тарту деп қарады. Андертонның Дуглас пен оның реформаларын қатаң сынауы партия ішінде көптеген адамдардың наразылығын тудырды, тіпті оның ашуын бөліскендердің арасында да; оның көпшілыққа жариялаған пікірлері партияның беделіне нұқсан келтіретін болып саналды. Ол 1988 жылдың 27 шілдесінде Джим Саттонның «Польша кеме жасау зауыты үшін кеңестік рецепт сияқты» деп сипаттаған саясат құжатын жариялады. Бұл Еңбек партиясының көптеген мүшелерінің арасында күлкіге себеп болды. Оның Еңбек партиясының неолибералды бағытына қарсы тұруы Ланге үкіметінде министрлік қызметтен бас тартуына әкелді.

In 1983 he was selected as the Labour candidate for the Christchurch seat of against 6 local contenders. The outgoing MP for Sydenham John Kirk declared that he did not support Anderton as the official Labour candidate and saw Anderton's selection a sign that Labour was moving too far to the left. In the 1984 general election, Anderton was elected as MP for Sydenham. This election resulted in the formation of the Fourth Labour Government. Some on the left of the party, including Helen Clark, tried to persuade Anderton to remain president of the party, however he declined to stand again at the 1984 conference believing the president should not also be an MP. Anderton was appointed chairperson of Labour's caucus sub committee on industrial relations. Prime Minister David Lange sacked Anderton from the role on 3 August 1986 and replaced him with Fran Wilde ostensibly for a poor meeting attendance record, but more likely due to curb Anderton's ability to criticise labour market restructuring. After it was revealed he in fact had the second highest attendance record, Anderton received a caucus level apology. Anderton soon came into conflict with the party's leadership, and became one of the most outspoken critics of Minister of Finance Roger Douglas. Douglas and his allies, Richard Prebble and David Caygill, were determined to implement radical reforms of the country's economic system, known unofficially as "Rogernomics". This involved a monetarist approach to controlling inflation, the removal of tariffs and subsidies, and the privatisation of state assets, all of which were regarded by Anderton as a betrayal of the party's left wing roots, and an abandonment of the party's election platform. Anderton's severe criticism of Douglas and his reforms earned him the enmity of many within the party, including some of those who otherwise shared Anderton's frustration; his public comments were seen as damaging the party's public image. He released a policy document on 27 July 1988 which was described by Jim Sutton as "looking like a Soviet prescription for a Polish shipyard". This caused much laughter in the Labour caucus. His stance of vocally and publicly opposing Labour's neoliberal direction led him to eschew the prospect of becoming a cabinet minister in the Lange ministry.

1989 жылы лейбористерден бөлінді

Лейборист партиясының көптеген қатардағы мүшелері (партияның парламенттік фракциясының әрекеттеріне наразы болған) Андертонды қолдағанмен, ол парламентте көбірек оқшауланды. Андертон партиялық тапсырманы орындамай, Жаңа Зеландия банкін сатуға дауыс бергенде (Лейбористтер бұны жасамауға нақты уәде берген болатын), ол фракциядан шеттетілді. 1989 жылдың сәуір айында Лейборист партияның өзгеруге қабілетсіз екеніне сенген Андертон партиядан кетіп қалды. Кейін ол: «Мен Лейборист партиясын тастаған жоқпын, Лейборист партия мені тастады» деді. Андертонның Сайденхэмдегі сайлау округінің барлық қызметкерлерінен тек біреуі ғана онымен бірге кетті.

Қатысушы

Андертон мен Нью-Лейбор партиясы 1991 жылы құрылған Альянс партиясының төңірегінде болды. Ол жаңа партияның жетекшісі болды және 1993 жылғы сайлауда Альянс партиясынан Сандра Ли парламентке қосылды. 1993 жылғы сайлаудан кейін Джим Болгер Андертонмен әңгімелесіп, ол "әдепті және салмақты болды, ынтымақтастық туралы сөз қозғады, бірақ Ұлттық партия басқаратын үкіметке коалицияға ешқашан кірмейтінін нақты айтты". 1994 жылғы қарашада қызының өмірден кетуінен кейін ол Альянс партиясының төрағасы лауазымынан уақытша бас тартып, 1995 жылғы мамырда қайтадан оралды. 1996 жылғы сайлауда, аралас пропорционалдық жүйе (АПЖ) бойынша өткізілген алғашқы сайлауда Альянс партиясы парламентте 13 орын жеңіп алды. Андертон өзінің сайлау округіндегі мандатын сақтап қалды, ол енді Вигрэм деп аталды, және парламентте 12 депутаттың тізімі қосылды. Андертон 45-ші парламенттің ерекшелігі болған партиялардың ауысуына (Жаңа Зеландияда кейде "вака секіру" деп атайды) ең белсенді қарсылас болды, бірақ өзінің бұрынғы партиялық ауысулары туралы үн қатпады. Альянс партиясының тізіміндегі депутат Аламаин Копу өзін тәуелсіз деп жариялап, Ұлттық партия басқаратын коалицияны қолдағанда, Андертон оны "барлық белгілі этикалық нормаларды бұзды" деп айыптады. Ұлттық партия мен Жаңа Зеландия Бірінші партиясынан құралған коалицияның ыдырауынан кейін Андертон 1998 жылғы 27 тамызда үкіметке отставка беруге және жаңа сайлау өткізуге шақырып, "Жаңару" петициясын бастады. Бұрынғы премьер-министр Джим Болгер парламенттен отставкаға келіп, 1998 жылғы Таранаки-Кинг Кантри сайлау округіндегі сайлауға себеп болды. Альянс партиясы күтпегендей жақсы нәтиже көрсетті. Көпжақты инвестициялық келісімге қарсылық танытып, науқан жүргізген олар дәстүрлі консервативті сайлаушылар арасында 15% дауыс жинады және Лейбористерден екі ғана пайызға қалып қойды. Сайлаудан кейін Альянс партиясы мен Лейбористер партиясы билікке жеңудің жалғыз жолы екенін түсініп, бастапқыда бейресми түрде ынтымақтаса бастады. Андертон, оның бас кеңесшісі Эндрю Лэдли және Ли Лейбористер партиясының жетекшісі Хелен Кларкпен, вице-премьер Майкл Калленмен, хатшы Тони Тиммспен және Кларк кеңесшісі Хизер Симпсонмен кездесіп, егер келесі сайлауда жеткілікті орын жеңіп алса, коалиция құру туралы келісімге келді. Лэдли мен Симпсон Лейбористер-Альянс үкіметінің қалай боларын және қалай жұмыс істейтінін түсіндірді.

Anderton and NewLabour were at the centre of the Alliance Party established in 1991. He became leader of the new party and in the 1993 election, was joined in parliament by Alliance colleague Sandra Lee. Jim Bolger spoke to him after the 1993 election where Anderton was "courteous and sensible and spoke about co operating, but made it clear he would never enter into a coalition with a National led government". He briefly stepped down as leader of the Alliance in November 1994 following the suicide of his daughter the year before, but returned in May 1995. In the 1996 election, the first to be held under the mixed member proportional (MMP) system, the Alliance won 13 seats in Parliament. Anderton retained his constituency seat, now renamed Wigram, and he was joined in Parliament by 12 list MPs. Anderton was the most prominent critic of the rash of party switching (sometimes called "waka jumping" in New Zealand) that characterised the 45th Parliament, although remained silent about his own past party switching. When Alliance list MP Alamein Kopu declared herself an independent and supported the National led coalition, Anderton blasted her, saying her behaviour "breached every standard of ethics that are known." After the collapse of the National New Zealand First coalition Anderton started a "Go Now" petition on 27 August 1998 calling on the government to resign and hold an election. Former prime minister Jim Bolger resigned from parliament triggering the 1998 Taranaki King Country by election. The Alliance performed surprisingly well. Campaigning on opposition to the proposed Multilateral Agreement on Investment, they won 15% of the vote in a traditionally conservative electorate and finishing just two points behind Labour. Following the by election the Alliance and Labour began co operating, informally to begin with, in recognition that it would be the only way to win power. Anderton, his chief advisor Andrew Ladley and Lee met with Labour leader Helen Clark, deputy Michael Cullen, secretary Tony Timms and Clark's advisor Heather Simpson to agree on forming a coalition with one another if they each won enough seats at the next election. Ladley and Simpson drew up briefs on what a Labour Alliance government would look like and how it would work.

Бесінші лейбористік үкімет

1990 жылдардың соңына қарай Кларк басшылығымен Еңбек партиясы Роджер Дугластың ықпалынан құтылды. Солшыл дауыстардың бөлінуі Ұлттық үкіметтің сақталуына әкелетінін түсінген Еңбек партиясы мен Альянс 1999 жылғы сайлаудан кейін коалиция құруға келісті. Ұлттық партия сайлауда жеңіліске ұшырады, ал Андертон Премьер-министрдің орынбасары болды. Оған сондай-ақ, жұмыс орындарын құру және аймақтық даму бастамаларына баса назар аударатын, жаңадан құрылған Экономикалық даму министрі лауазымы берілді. Андертон сонымен қатар Қаржы министрі Майкл Калленмен бірлесіп, жалпы зейнетақының болашақ шығындарын ішінара қаржыландыруға арналған мемлекеттік зейнетақы қорын (sovereign wealth fund) құрды. Альянстың алғашқы мерзімінің соңына қарай Андертон Альянстың басқарушы органымен келіспеушілікке ұшырады. Партия президенті Мэтт Маккартен және оның жақтастары Альянстың Еңбек партиясына тым жақын болғанын және оның одан да умеренный бағыт ұстауы керегін мәлімдеді; Андертон Альянстың мақсаттарына жетуі үшін белгілі бір умеренность қажет екенін жауап берді. Андертон партияның шешім қабылдау процесінде тым үстемдік танытқаны және Ауғанстанды бомбалауға қатысты үкіметтің позициясын қолдағаны туралы шағымдар айтылды, ал партияның басшылығы мен мүшелері оған қарсы болды. Соңында Андертон және тағы үш депутат Альянстан шығып, кейіннен Прогрессивті партия деп аталған Прогрессивті коалицияны құрды. Андертон қолдаған «вака секіру» заңын айналып өту үшін ол техникалық түрде 2002 жылғы сайлауға дейін Альянстың парламенттік лидері қалды. Сайлауда Андертон Парламентке қайта оралды, ал Прогрессивтілер Еңбек партиясымен коалициялық серіктес ретінде Альянстың орнын басты. Андертон өз сайлау округінде жеңіске жеткенімен, Прогрессивтілер алған шамалы қолдау (партиялық дауыстардың 1,4%) парламентке тек бір ғана өкілді (лидердің орынбасары Мэтт Робсон) өткізуге жеткілікті болды. Андертон Қаржы министрі және Еңбек партиясының орынбасары Майкл Калленге Премьер-министрдің орынбасары лауазымын тапсырды. Ол Экономикалық даму министрі қызметін сақтап, басқа да министрлік портфельдерді иеленді. Ол Кларк пен Калленнен кейін үкіметте үшінші орында болды. 2005 жылғы сайлауға дейін Андертон өз партиясын «Джим Андертонның Прогрессивті партиясы» деп атады. Алайда, солшыл сайлаушылардың көп бөлігі Ұлттық партияның жеңіске жетпеуі үшін Еңбек партиясына дауыс бергендіктен, ол парламентке аз айырмамен қайта оралды. Ол Ауыл шаруашылығы министрі, Биологиялық қауіпсіздік министрі, Балық шаруашылығы министрі, Орман шаруашылығы министрі, Мүлікті басқаруға жауапты министр, Денсаулық сақтау министрінің орынбасары және Жоғары білім министрінің орынбасары болды. 2008 жылғы сайлауда оңшылдардың ықпалы күшейді, Ұлттық партия партиялық дауыстардың шамамен 45%-ын, ал Еңбек партиясы 34%-ын алды. Андертон өзінің орындығын сақтап қалды, бірақ Прогрессивтілердің партиялық дауыс үлесі бір пайыздың астында қала берді. «Жаңа Зеландия Геральды» газеті «әдеттен тыс» деп сипаттаған әрекетімен Андертон оппозициядағы Еңбек партиясымен коалицияда қалатынын мәлімдеді. Ол Прогрессивтілердің басымдығы тіс емдеуге қолжетімділікті жақсарту болады деп мәлімдеді.

By the late 1990s, Labour under Clark's leadership had largely purged itself of the influence of Roger Douglas. Realising that the cost of a split in the left wing vote would be a continuance of the National government, Labour and the Alliance agreed to form a coalition after the 1999 election. National lost the election and Anderton became Deputy Prime Minister. He was also given the newly created post of Minister of Economic Development, which had an emphasis on job creation and regional development initiatives. Anderton also co authored the New Zealand Superannuation Fund, a sovereign wealth fund to partially pre fund the future cost of universal superannuation, with Finance Minister Michael Cullen

Towards the end of the Alliance's first term in Government, Anderton came into conflict with the Alliance's administrative wing. Party president Matt McCarten and his allies claimed that the Alliance had become too close to Labour and that it should take a less moderate path; Anderton replied that some moderation was required for the Alliance to accomplish any of its goals. There were complaints that Anderton was too dominant in the party's decision making and over the fact that he supported the government's stance on the bombing of Afghanistan, while the executive and wider membership opposed it. Eventually, Anderton and three other MPs left the Alliance, establishing the Progressive Coalition, later renamed the Progressive Party. In order to get around the waka jumping legislation which Anderton had supported, he technically remained the Alliance's parliamentary leader until the writ was dropped for the 2002 election. In the election, Anderton was returned to Parliament, and the Progressives took the Alliance's place as Labour's coalition partner. Although Anderton won his electorate, the small amount of support the Progressives received (1.4% of the party vote) was enough for only one other Progressive (deputy leader Matt Robson) to enter Parliament. Anderton gave up the deputy prime minister's post to Minister of Finance and Labour deputy leader Michael Cullen. He remained Minister of Economic Development, and also held other ministerial portfolios. He ranked third in Cabinet, behind Clark and Cullen. In the runup to the 2005 election Anderton renamed his party "Jim Anderton's Progressive Party". However, he was the only Progressive who returned to Parliament by a narrow margin after many left wing voters voted for Labour to prevent a National government from being elected due to a split on the left. He became Minister of Agriculture, Minister for Biosecurity, Minister of Fisheries, Minister of Forestry, Minister Responsible for the Public Trust, Associate Minister of Health, and Associate Minister for Tertiary Education. The 2008 election saw a swing to the right, with National winning approximately 45% of the party vote to Labour's 34%. Anderton retained his seat but the Progressives' share of the party vote remained low, at less than one percent. In a move described as "unorthodox" by the New Zealand Herald, Anderton announced that he would remain in coalition with Labour in opposition. He said that a priority for the Progressives would be to support better access to dental care.

Крайстчерч қаласына мэрлікке үміткер

Андертон 2010 жылдың мамыр айында Крайстчерч қаласының әкімі лауазымына қатысатынын жариялады. Бастапқыда, егер қала әкімі болып сайланса, парламенттегі мандатын сақтағысы келгенін айтты, себебі осыдан арзан тұратын қосымша сайлау өткізуге қаламады. Бірақ, 2010 жылғы Кентербери жер сілкінісінен кейін Андертон, қала әкімі болып сайланса, Вигрэм округінен депутаттығынан бас тартатынын мәлімдеді, осылайша қаланың қайта құрылысына толыққанды назар аудара алады. Жер сілкінісі болғанға дейін Андертон сайлау тізімінде көш бастап тұрды. Ол сайлауда 40,6 пайыз дауыс жинап, қазіргі әкім Боб Паркердің 53,7 пайыз дауысына жеңіліп қалды, ал қалған дауыстар көптеген ұсақ кандидаттар арасында бөлісті.

Зейнеткерлік

Андертон 2011 жылғы сайлауда Парламенттен зейнеткерлікке шықты. Прогрессивті партия сол сайлауда кандидаттарды тіркемеді. Ол кезде ол, ең ұзақ қызмет еткен депутат ретінде, Палатаның Әкесі деген бейресми лауазымды иеленді. Сайлау науқаны барысында Андертон Лейбористтік партияның кандидаты және бұрынғы мэрлікке үміткер болған, сәтті болмаған Меган Вудсты өз сайлау округінде оның орнын басуға қолдады. Вудс сайланды. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін ол күшін 2011 жылғы ақпан және маусым айларындағы Крайстчерч жер сілкінісінен қираған Крайстчерч соборының қалпына келтірілуіне бағыштады; ол бұл жұмысты бұрынғы Ұлттық партия депутаты Филипп Бердонмен бірге атқарды. Кристофер Финлейсон, Джим Андертон мен Филип Бердонмен соборды қалпына келтіру мәселесін талқылаған кездесулерін Джерри Браунлимен бірге айтты. Андертон "бірер нәрсені айтқысы келетінін" жеткізді. Қырық минуттан кейін сөз жалғасып, ол бірнеше сұрақ қоюға тырысты. Бірақ Андертон оны үндемеуге шақырды, себебі оның айтары әлі көп еді. Оның сөйлеу әдісі біршама басөздік болды. Егер ол епископқа көбірек мейірімділік пен түсініктік көрсеткенде, нәтиже жақсырақ болар еді деп ойладым. Олар 2017 жылдың қыркүйегінде Англикан синоды шіркеуді қалпына келтіру жөнінде міндетті шешім қабылдағанда, соңғы нәтижеге қол жеткізді. 2017 жылғы Королеваның туған күні құрметіне оған Парламент мүшесі ретіндегі қызметі үшін Жаңа Зеландияның Еңбегі сіңгендер орденінің серігі атағы берілді. 2017 жылдың 3 қыркүйегінде Назарет үйінде арнайы марапаттау рәсімі өтті, онда генерал-губернатор (Пэтси Редди ханым), Крайстчерч мэрі (Лианна Далзиел) және бұрынғы премьер-министр Хелен Кларк қатысты. Оның жерлеу рәсіміне Крайстчерчтегі Қасиетті Жүрек католик шіркеуінде жүздеген адам жиналды, соның ішінде премьер-министр де болды. Андертон Вайхеке аралындағы Онетанги зиратына жерленді. Саяси спектрдің әртүрлі өкілдері Андертонның өліміне байланысты көңіл айтты, ал Жаңа Зеландия парламенттік партияларының лидерлері оған құрмет көрсетті.