Кіріспе

тарихшылдық - тарихқа қатысты философиялық және тарихнамалық теория. Тарихтағы оқиғалар бұрын болған күштермен толықтай анықталады деген сенім. Тарихилық - философиялық және тарихнамалық теория, XIX ғасырда Германияда (Historismus ретінде) құрылған және әсіресе XIX және XX ғасырлардағы Еуропада ықпалды. Сол заманда бірде-бір табиғи, гуманистік немесе философиялық ғылым жоқ еді, ол бір немесе басқа жолмен ойдың тарихи түрін (сағ. салыстырмалы тарихи лингвистика және т.б.). Тарихизмді тарихилықпен шатастыруға болмайды, алайда ағылшын тілінде екі сөзді қолдану әдеті өте ұқсас. (Историзм термині кейде неміс философиясы мен тарихнамасының дәстүрінде Historismus деп аталатын нақты ағымды анықтау үшін сақталады.) және Иоганн Густав Дройсен, ХХ ғасырдың тарихшысы Фридрих Майнеке және философ Вильгельм Дилтей. Дилтей Ранкедің ықпалына ұшырады. Юристтер Фридрих Карл фон Савиньи мен Карл Фридрих Эйххорн тарихилық идеялардың әсеріне қатты ұшырап, Неміс тарихи заң мектебін құрды. Италиялық философ, антифашист және тарихшы Бенедетто Кроче және оның британдық әріптесі Робин Джордж Коллингвуд 19-шы ғасырдың аяғы мен 20-шы ғасырдың басында тарихилықтың маңызды еуропалық өкілдері болды. Коллингвудқа Дилти ықпал етті. Ранкедің аргументтерін социологияда және басқа да әлеуметтік ғылымдарда кең таралған заңға ұқсас және сандық тәсілдерге қарсы дәрі ретінде қарастыруға болады. Марксизмде тарихилық принциптің жалпы әдістемелік маңызы бар.

Қазіргі заманғы ой

ХХ ғасырдағы неміс тарихшылары тарихилықтың кейбір аспектілерін алға тартқан Ульрих Мухлак, Томас Ниппердей және Йорн Рюсен. Испан философы Хосе Ортега и Гасс тарихшылдықтың ықпалына ұшырады.