Кіріспе

Динета - Дине немесе Навахолардың дәстүрлі отаны, Оңтүстік-Батыс АҚШ-тың жергілікті халқы. Навахо тілінде бұл сөз "халық арасында" немесе "навахолар арасында" дегенді білдіреді (дине - навахо халқына қатысты навахо сөзі; ол жалпы мағынада "халық" дегенді де білдіреді; "оның арасында, арқылы, аумағында" дегенді білдіреді). Географиялық тұрғыдан алғанда, Динета штаты Нью-Мексиконың солтүстік-батысын, Колорадоның оңтүстік-батысын, Ютаның оңтүстік-шығысын және Аризонаның солтүстік-шығысын қамтиды. Шекаралары дәл емес, әдетте төрт негізгі бағытқа сәйкес келетін тау шыңдарымен белгіленеді.

География және топография

Динета аймағы биік таулар мен терең каньондармен ерекшеленеді, олар Сан-Хуан өзеніне құяды. Аймақтың каньондары бірнеше орындықтар мен талус беткейлерімен белгіленген құмтастың ретсіз қабаттарынан тұрады. Биіктігі орташа есеппен шамамен 5 - 6 мың метр, ал бірнеше тау шыңдары 14 мыңнан астам метрге дейін көтеріледі. Еліміздің дәстүрлі шекарасы төрт таумен белгіленеді: Blanca Peak (Sis Naajinį́), шығыста, Тейлор тауы (Tsoodzil), оңтүстікте, Сан-Франциско шыңдары (Dook'o'oshįį́), батыста және Hesperus Peak, (Dibé Nitsaa), солтүстікте.

Мәдениеттің жалпы көрінісі

Навахолар Динетаны өздерінің ата-бабалары мекені деп санайды. Навахоның дәстүрлі жаратылыс тарихы осы аймаққа негізделген, ал аймақтағы жер атаулары оның навахо мифологиясындағы рөлін көрсетеді. Динета жалпы алғанда үлкен географиялық аймақты білдірсе, аймақтың жүрегі Нью-Мексикодағы Сан-Хуан өзенінің оңтүстігінде орналасқан Ларго және Карризо жууларының каньондары болып саналады. Бұл каньондар Нью-Мексико штатының Фармингтон қаласының шығысында және оңтүстігінде орналасқан. Динетаның мәдени маңызы Навахо ауызша тарихында құжатталған және көптеген археологиялық және тас өнер орындарымен расталған. Навахо дәстүрі бойынша, бала өзгермелі әйел, ең танымал навахо құдайларының бірі, қасиетті адамдармен Динета аймағында орналасқан Губернадор Нобтың үстінен табылды. Бұл аймақ солтүстіктен көшіп келген алғашқы төрт навахо тайпасының келген жері ретінде де көрсетілген.

Археологиялық орындар

Динета аймағында мыңдаған археологиялық ескерткіштер бар. Бұл жерлерге бірнеше мәдениеттердің қалдықтары жатады, соның ішінде ата-бабалары Пуэблондар (Анасази деп те аталады), Навахолар және ерте испандық қоныстанушылар. Өңірдің табиғи құрғақ жағдайы әртүрлі типті сайттар үшін жалпы жақсы сақталу жағдайына ықпал етті, оларға тас пен ағаштан жасалған құрылыстар, сондай-ақ пиктографтар мен петроглифтер кіреді. Ең көрнекті археологиялық орындар Навахо пуэблитосы деп аталады. Бұл жерлер әдетте бір-алты бөлмеден тұратын тас құрылымдар. Пуэблитос 17 ғасырдың аяғына таман пайда болған деп есептеледі және көбінесе қорғаныс сипаты бар. Пуэблитос көп қабатты мұнаралар, бекініс тәрізді қоршаулар және жартастағы үйлер түрінде. Бірнеше пуэблито Нью-Мексикодағы тіркелген тарихи орындар тізіміне енгізілген.

Тарих

Динетада Навахолардың 1500 жылы өмір сүргеніне дәлел бар. Бұл аймақтағы Навахо жерлерінің датасына қатысты дау-дамайлар жалғасып жатқанда, олар 1680 жылғы Пуэбло көтерілісіне дейін бір кездері Динетада өмір сүргендігі туралы жалпы пікірде. Навахолар аймақты екі негізгі кезеңге бөлген: Динета кезеңі (шамамен б.з.б. 1500-1630), бұл аймаққа Навахолардың кіруі мен қоныстануын және Губернатор кезеңі (шамамен. 1630-1800), бұл кезеңде Навахо мәдениеті толық анықталды. Екі кезеңнің айырмашылығы сенімді даталанған жерлерден Gobernador Polychrome керамикалық сынықтарының қалпына келтірілуіне және пуэблитолардың болуына негізделген.