Жан де Ла Брюйер: Француз философы мен әдебиетшісі

Кіріспе

Француз философы және моралисті (1645–1696)

Жан де Ла Брюйер (16 тамыз 1645 – 11 мамыр 1696) – француз философы және моралисті, ол сатирасымен ерекше көзге түсті.

Алғашқы жылдар

Жан де Ла Брюер 1645 жылы қазіргі Эссон департаментіне қарасты Парижде дүниеге келді. Оның отбасы орта тапқа жатқан, ал ол тағы бір «Геофрой де Ла Брюер» деген крест жорысына қатысқан адамды еске алғанда, Францияда және басқа да елдерде кең таралған өзін-өзі абыройландырудың сатирикалық бейнесін көрсетуге тырысқан. Сондықтан, ол тегін Delabruyère деп, бір сөзбен жазып, осы наразылығын білдірген. Ла Брюер әкесінің әулетін кем дегенде, оның бабасының әкесіне дейін, оның әкесімен бірге Католик лигасының белсенді мүшелері болғандығын анықтады. Оның арғы атасы Генрих IV таққа отырғанда Франциядан қуылған, ал католиктердің жағдайы нашарлаған. Ла Брюердің әкесі де 1584 жылы Гиз герцогының басшылығымен лигада белсенділік танытқан. Оның әкесі Hôtel de Ville қаржысын басқарған, және елдегі ала-құлалыққа қарамастан, Ла Брюердің білімін қамтамасыз етуге және оған айтарлықтай мүлік қалдыруға үлкерген. Ол ораториандар мен Орлеан университетінде білім алған. Ол заңгерлік мансапқа ие болды, 1673 жылы Кан қаласындағы кіріс бөлімінде лауазым сатып алып, оған мәртебе мен табыс әкелді. Бұл лауазымда одан бұрын Жак-Беньинь Боссюенің туысы қызмет еткен, және осы мәміле Ла Брюердің ұлы ойшыл Боссюемен танысуына себеп болды деп есептеледі. Боссюе өз кезегінде, дофинге тәрбиешілік жасағаннан бастап, патшалық отбасындағы оқытушыларға жалпы агенттік қызметін атқарды, ал 1684 жылы Ла Брюерді Конде князі Людовик (1621–1686) үйіне таныстырды. Ла Брюер князьдің немересі Людовикке, сондай-ақ князьдің келіні, XIV Людовиктің заңды емес қызы Млль де Нантқа ұстаз болды. Өмірінің қалған бөлігін ол князьдің үйінде немесе сарайда өткізді, және Конде отбасының әдебиетшілермен қарым-қатынас жасауға бейімділігінен пайда тапқандай көрінеді. Оның өмірінің осы кезеңінен, тіпті жалпы өмірінен де көп мәлімет белгілі емес. Ол туралы сирек кездесетін естеліктерден алынған әсер – ол үнсіз, байқағыш, бірақ сәл ұялатын, мінезімен Джозеф Аддисонға ұқсас адам болған. Оның сындық еңбегі «Caractères» 1688 жылы жарық көрді. Ол көптеген жауларын тапты, бірақ оған қарамастан, оның туралы көптеген пікірлер жағымды, әсіресе өткір ойлы және қарапайым адамдарға көзқарасы қиын болған Сен-Симонның пікірі. Алайда, Бойлоның Расинге жазған хатында қызықты бір сөз бар, онда автор «табиғат Ла Брюерді оның қалағандай тартымды етіп жасамағанына» өкініш білдіреді.

Jean de La Bruyère was born in Paris, in today's Essonne département, in 1645. His family was middle class, and his reference to a certain "Geoffroy de La Bruyère", a crusader, is only a satirical illustration of a method of self ennoblement then common in France, as in some other countries. As such, he signed his surname as Delabruyère in one word, as evidence of this disdain. La Bruyère could trace his family back on his father's side at least as far as his great grandfather, who along with his grandfather had been dedicated members of the Catholic League. His great grandfather had been exiled from France when Henry IV came to the throne and Catholics fell into disfavor. La Bruyère's father also had been active in the league under the Duke of Guise in 1584. His father was controller general of finance to the Hôtel de Ville, and despite the turmoil in the country, was able to pay for La Bruyère's education and to leave him a considerable sum as an inheritance. He was educated by the Oratorians and at the University of Orléans. He was called to the bar, and in 1673 bought a post in the revenue department at Caen, which gave him status and an income. His predecessor in the post was a relation of Jacques Benigne Bossuet, and it is thought that the transaction of the change was the cause of La Bruyère's introduction to the great orator, Bossuet, who, from the date of his own preceptorship of the Dauphin, was a kind of agent general for tutorships in the royal family, and, in 1684, who introduced La Bruyère to the household of Louis, Prince of Condé (1621–1686). La Bruyère became tutor to the prince's grandson, Louis, as well as to the prince's child bride, Mlle de Nantes, a natural child of Louis XIV. The rest of his life was passed in the household of the Prince or else at court, and he seems to have profited by the inclination that the entire Condé family had for the society of men of letters. Very little is known of the events of this part—or, indeed, of any part—of his life. The impression derived from the few notices of him is of a silent, observant, but somewhat awkward man, resembling in manners Joseph Addison. His critical book, Caractères appeared in 1688. It garnered numerous enemies, but despite that, most notations about him are favorable—notably that of Saint Simon, an acute judge and one bitterly prejudiced against commoners generally. A curious passage in a letter by Boileau to Racine exists, however, in which the writer regrets that "nature has not made La Bruyère as agreeable as he would like to be."

Карактерлер

Француздық сынның дәстүрлі сыншылары «Тән-мінездердің» құндылығын асыра көрсеткен болуы мүмкін деген күмәнді білдіруге рұхсат етілсе де, олар жоғары орнына лайық. Кітаптың жоспары, егер бұл термин романға қатысты қолданылса, толығымен жаңашыл және онда элементтердің шеберлікпен үйлесімдігі бар. Теофрасттың трактаты осы идеяны ұсынған болуы мүмкін, бірақ одан артық ештеңе бермеді. Ла Брюер өзінің түпнұсқасын этикалық жалпыламалармен және әлеуметтік голланд суреттерімен Монтеньдің «Эсселерінің», Паскаль мен Ла Рошфуко шеберлері болып табылатын «Ойлардың» және «Максималардың» ерекшеліктерімен біріктірді. Соңында, он жетінші ғасырдың ерекше туындысы – жеке тұлғаның жеке және рухани сипаттамаларының «портреті» немесе күрделі әдеби бейнесі. Нәтижесі бұрын-соңды көрілмеген нәрсеге мүлдем ұқсамайды және қазірге дейін дәлме-дәл қайта жасырылмаған, бірақ Аддисон мен Стилдің эссесі оған өте жақын, әсіресе фантастикалық портреттерді енгізуде. Ла Брюердің Шантильдегі ерекше орны оған Луи XIV сарайындағы екіжүзділік пен сыбайлас жемқорлықты көруге мүмкіндік берді. Христиандық моралист ретінде, ол аристократиялық кемшіліктер мен ақымақтықтарды байқауларын жариялап, адамдардың мінез-құлқын және жолдарын түзетуді мақсат етті, бұл оған сарайда көптеген жауларды әкелді. Еңбегінің тақырыптарында және оның шексіз еркін стилінде Ла Брюер оқырмандарға Монтенді еске түсіреді, бірақ ол ұлы эссеистің тіпті көзге көрінетін сабақтастығына қол жеткізу үшін тым көп айқындыққа ұмтылды. Оның тарауларын құрайтын қысқа абзацтар нақты мақал-мәтелдерден, әдеби және этикалық сын-пікірлерден және, ең бастысы, сол кездегі пьесалар мен романтардан алынған есімдермен «дәуірленген» тұлғалардың әйгілі эскиздерінен тұрады. Соңғылары – бұл жұмыстың ең маңызды ерекшелігі және оған бірден, болмаса ұзақ мерзімді танымалдылық сыйлаған. Олар керемет тартымды, белгілі бір мағынада ерекше өмірлік және көп жағдайларда анық және танымал болған адамдарға үлкен қуаныш немесе (көбінесе) терең қайғы сыйлаған болуы керек.

Although it is permissible to doubt whether the value of the Caractères has not been somewhat exaggerated by traditional French criticism, they deserve a high place. The plan of the book is thoroughly original, if that term may be accorded to a novel, and skillful combination of elements exists in it. The treatise of Theophrastus may have furnished the concept, but it gave little more. With the ethical generalizations and social Dutch paintings accompanying his original, La Bruyère combined the peculiarities of the Montaigne Essais, of the Pensées, and Maximes of which Pascal and La Rochefoucauld are the masters respectively, and lastly of that peculiar seventeenth century product, the "portrait" or elaborate literary picture of the personal and mental characteristics of an individual. The result was quite unlike anything that had been seen previously, and, it has not been exactly reproduced since, although the essay of Addison and Steele resembles it very closely, especially in the introduction of fancy portraits. La Bruyère's privileged position at Chantilly provided him with a unique vantage point from which he could witness the hypocrisy and corruption of the court of Louis XIV. As a Christian moralist, he aimed at reforming people's manners and ways by publishing records of his observations of aristocratic foibles and follies, which earned him many enemies at the court. In the titles of his work, and in its extreme desultoriness, La Bruyère reminds the reader of Montaigne, but he aimed too much at sententiousness to attempt even the apparent continuity of the great essayist. The short paragraphs of which his chapters consist are made up of maxims proper, of criticisms literary and ethical, and above all, of the celebrated sketches of individuals baptized with names taken from the plays and romances of the time. These last are the greatest feature of the work and that which gave it its immediate, if not its enduring, popularity. They are wonderfully piquant, extraordinarily lifelike in a certain sense, and must have given great pleasure or (more frequently) exquisite pain to the apparent subjects, who in many cases were unmistakable and most recognizable.