Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Камбоджаның премьер-министрі (1908-1977) Сон Нгок Тхань (1908 ж. 7 желтоқсан - 1977 ж. 8 тамыз) - Камбоджаның ұлтшыл және республикашыл саясаткері, бүлікші көшбасшы және (қысқа уақытқа) үкімет министрі ретінде ұзақ тарихы бар.
Cambodian Prime Minister (lived 1908–1977)
Sơn Ngọc Thành (; 7 December 1908 – 8 August 1977) was a Cambodian nationalist and republican politician, with a long history as a rebel leader and (for brief periods) a government minister.
Ерте өмір
Тхань Вьетнамның Тра-Винь қаласында қытай және вьетнамдық ата-ананың және кхмер-кромдық әкедің отбасында дүниеге келген. Сайгон, Монпелье және Парижде білім алып, бір жыл заңгерлік мамандықты оқыды. Ол Пурсат қаласында судья және Пномпеньдегі прокурор болып жұмыс істеді. Алғашқы кхмерлік ұлтшыл Пак Чоюнмен бірге ол 1936 жылы кхмер тіліндегі алғашқы газетті - Нагараваттаны құрды. Нагараватаның саяси көзқарасы кхмерлерді шетелдік саудагерлердің коммерциялық монополиясын бұзуға шақырып, өз бизнестерін бастауға талпындырды. Тханның идеологиясы негізінен республикашыл, оңшыл және көзқарасын жаңғырту болды, бұл оны король Нородом Сиануктың ұзақ уақыт қарсыласына айналдырды. Ұлтшылдыққа қарамастан, ол Азия ынтымақтастығының күшті жақтаушысы болды және Камбоджа мектептерінде вьетнам тілін оқытуды жақтады, өйткені бұл идеяларды жаңғыртудың әлеуетті арнасы болды.
Thanh was born in Trà Vinh, Vietnam, to a mother of both Chinese and Vietnamese ancestry and a Khmer Krom father. He was educated in Saigon, Montpellier and Paris, studying law for a year before returning to Indochina. He found work as a magistrate in Pursat and as a public prosecutor in Phnom Penh before becoming Deputy Director of the Buddhist Institute. Along with another prominent early Khmer nationalist, Pach Chhoeun, he established the first Khmer language newspaper, Nagaravatta, in 1936. The political outlook of Nagaravatta, which urged Khmers to break the commercial monopoly of foreign traders by starting their own businesses, was to make Thanh and his colleagues receptive to Japanese fascism, or as he termed it, "National Socialism". Thanh's ideology was essentially republican, right wing, and modernising in outlook, which was to make him a longstanding opponent of the King Norodom Sihanouk. Despite his nationalism, he was also a strong advocate of pan Asian cooperation, and advocated the teaching of the Vietnamese language in Cambodian schools, as it was a potential conduit for modernising ideas.
Үкіметке қатысу
1942 жылдың шілдесінде француздарға қарсы демонстрациялардан кейін Тан Жапонияға қашып кетті, 1945 жылдың 12 наурызында Сианук Камбоджаның тәуелсіздігін жариялаған кезде оралды. Ол Сыртқы істер министрі болды. Тамыз айында Жапонияның бас тартуымен Тан өзін премьер-министр етіп тағайындады. Қазан айында француз бақылауы қалпына келтіріліп, ол тұтқындалып, алдымен Сайгонға, содан кейін Францияға жер аударылды. Оның көптеген жақтастары колониалды билікке қарсы күресу үшін кхмерлік Иссарак қарсылығына қосылды. 1951 жылы билік Танды халыққа жеткілікті деңгейде танытты. Министрлер кабинетінің лауазымынан бас тартып, ол кхмерлік иссарактардың түрлі басшыларымен одақ құрды және француз әкімшілігіне қарсы көтерілісті жақтаған және тез арада тыйым салынған тағы бір газетті (Кхмер Краук) құрды. 1952 жылы лейтенанты Эа Сичау (француздық білімді кеден қызметкері және солшыл зиялы) және бірқатар қолдаушылармен бірге Тан Сием Рип ауданындағы ормандарға жоғалып кетті және қарсылық ұйымдастыра бастады. Иссарак қозғалысы Кхмер Ұлттық азаттық комитеті, ашық солшыл Біріккен Иссарак майданы және әртүрлі аймақтық соғыс әміршілері мен партизандар басшылары арасында бөлінді. Тхан 1950 жылдардың басында қозғалысты жалпы бақылауға алуға тырысты; қозғалыстың бірнеше көшбасшылары, мысалы, ханзада Нородом Чантараингсей және Пут Чай, уақытша оның жалпы басшылығын қолдады. 1954 жылы ол солшылдардың тарапынан бірте-бірте шеттетіліп, АҚШ Орталық барлау агенттігінен ұсыныстар алды, олар оның көптеген іс-шараларын болашақта қаржыландыратын болды. Тхан Кхмер Кром арасында жоғары деңгейде қолдау тапса да, кейінгі жылдары Камбоджаның ішкі саясатында салыстырмалы түрде аз ықпал еткен немесе халық қолдауы болған, әсіресе Сиануктың Сангкум қозғалысы көпшілік центристік және оңшыл элементтерді сіңіріп алған.
After demonstrations against the French in July 1942, Thanh fled to Japan, returning when Sihanouk declared Cambodia's independence on 12 March 1945, during the Japanese occupation. He was made Foreign Minister. In August with the surrender of Japan, Thanh made himself Prime Minister. With the restoration of French control in October, he was arrested, and sent into exile first in Saigon and then in France. Many of his supporters joined the Khmer Issarak resistance to fight the colonial power. In 1951, the authorities brought Thanh back, to considerable popular acclaim; refusing a Cabinet position, he made alliances with various leaders of the Khmer Issarak rebels, and established another newspaper (Khmer Kraok) which advocated revolt against the French administration and was quickly banned. In 1952, accompanied by his lieutenant Ea Sichau (a French educated customs official and leftist intellectual) and a number of supporters, Thanh disappeared into the forests in the area of Siem Reap, and began to organise resistance. The Issarak movement was split between the Khmer National Liberation Committee, the more overtly leftist United Issarak Front, and a variety of regional warlords and guerrilla leaders. Thanh attempted to gain overall control of the movement throughout the early 1950s; a few of the movement's leaders, such as Prince Norodom Chantaraingsey and Puth Chhay, temporarily supported his overall leadership. By 1954, however, he had been increasingly sidelined by the leftists, and received overtures from the U. S. Central Intelligence Agency, who would fund many of his activities in future. Though Thanh retained a high degree of support amongst the Khmer Krom, in subsequent years he would have relatively little influence or popular support within Cambodian domestic politics, especially as Sihanouk's Sangkum movement absorbed most centrist and rightist elements.
Кхмерлік серей
Бірінші Индокитай соғысы 1954 жылы аяқталды. Сейм-Рипке жақын орналасқан базасынан Тан ханды өзінің ең үлкен жауларының бірі ретінде қарастырған Сианукпен күресу үшін, негізінен кхмер Кром арасынан жалданған кхмер Серей ополчияларын ұйымдастырды. 1959 жылы "Манифест" кхмер Серейінде Тан Сианукты Солтүстік Вьетнамның қолынан Камбоджаны "коммунистікке айналдыруға" жол бергені үшін айыптады. Кхмер Серей Таиланд пен Оңтүстік Вьетнамның шекаралық аймақтарында жұмыс істеді, Сианукқа қарсы жасырын радио хабарларын таратты, бірақ аз жетістікке жетті, бірақ олар бірнеше төңкеріс жоспарларында (мысалы, Бангкок жоспары) әскери күш көзі ретінде ұсынылды. Камбоджа әскері мен Лон Нол 1970 жылы Сианукты құлатып жібергеннен кейін, Танды жаңа Кхмер Республикасы үкіметінде алғашқыда мемлекет басшысы Ченг Хенгтің кеңесшісі ретінде қатысуға шақырды және өзінің Кхмер Серей әскерлерін оның қызметіне қойды. Лон Нольдің Кхмер Республикасының антикоммунистік үкіметі (1970-1975) Оңтүстік Вьетнамнан Меконг дельтасын (Оңтүстік-Батыс Вьетнам) талап етіп, Оңтүстік Вьетнам Республикасының антикоммунистік үкіметінен жағымсыз сұрақ қойды, бірақ Кхмер Кром ұйымының үмітін толық қанағаттандырды. 1972 жылы Тан қайтадан премьер-министр болды, бірақ бомбаға толы шабуылға ұшырағаннан кейін (бәлкім, Лон Нолдың ағасы Лон Нон ұйымдастырған) ол көп ұзамай Лон Нолдан босатылды және Оңтүстік Вьетнамға жер аударылды. Тхань Сайгонды басып алғаннан кейін Вьетконг тарапынан тұтқындалды және 1977 жылы 8 тамызда Хо Ши Мин қаласында Чи Хоа түрмесінде аурудан қайтыс болды.
The First Indochina War ended in 1954. From his base near Siem Reap, Thanh organized the Khmer Serei militia, mainly recruited from amongst the Khmer Krom, to fight Sihanouk, who had come to regard Thanh as one of his greatest enemies. In his 1959 "Manifesto" of the Khmer Serei, Thanh charged Sihanouk with allowing the "Communistization" of Cambodia at the hands of North Vietnam. The Khmer Serei operated in the border areas of Thailand and South Vietnam, making clandestine anti Sihanouk radio broadcasts, but made little headway, although they were suggested as a source of military power in a number of coup plots (such as the Bangkok Plot). After the Cambodian military and Lon Nol overthrew Sihanouk in 1970, Thanh was invited to participate in the new Khmer Republic government initially as an adviser to the Acting Head of State, Cheng Heng and put his Khmer Serei troops at its service. Lon Nol's anti Communist Government of the Khmer Republic (1970 1975) was claiming the Mekong Delta (Southwestern Vietnam) from South Vietnam, raising an unwelcome question to the anti Communist Government of the South Vietnam Republic but fully satisfying the Khmer Krom organization's expectations. In 1972, Thanh again became Prime Minister, succeeding to Sisowath Sirik Matak, but after being the target of a bomb attack (possibly organised by Lon Nol's brother, Lon Non) he was soon dismissed by Lon Nol and exiled himself to South Vietnam. Thanh was arrested by Vietcong after the Fall of Saigon, and died in custody in Chi Hoa Prison in Ho Chi Minh City due to illness on 8 August 1977.