Кіріспе

Британдық ромалардың дәстүрлі ат арбасы А вардо (сонымен қатар циган арбасы, тірі арба, кербен, фургон және дөңгелекті үй) - бұл төрт дөңгелекті ат арбасы. Оны шахталарда бір ат тартады, кейде екінші ат (сидер немесе сиделер деп аталады) шахтаның сыртындағы оң жағына ауыр жүктерді тартуға немесе төбеге көтерілуге көмектеседі. Көлік әдетте өте сәнді, күрделі ою-өрнектелген, жарқын боялған, тіпті алтынмен қапталған. Романишальдық саяхатшы дәстүрі бардо көркемдік дизайнның жоғары мәдени нүктесі және ағаш шеберінің шедеврі ретінде қарастырылады. Карауанның гүлдену кезеңі шамамен 70 жыл бойы, яғни XIX ғасырдың ортасынан бастап XX ғасырдың алғашқы 20 жылдығына дейін созылып, жалғасты. Бүгінде жыл бойы өмір сүру үшін пайдаланылмайды, олар жыл бойы өткізілетін мәдени жиындарында көрсетіледі, олардың ең танымал - Солтүстік Батыс Англияның Камбриядағы Вестморлендтегі Эпплби қаласындағы Эпплби атты жәрмеңкесі.

Дизайн

Оның құрамында сыртқа орнатылған үлкен дөңгелектер бар. Бұл ерекшеліктен басқа, кербендердің алты түрі пішіні, өлшемі, дөңгелектерінің төсекке қатысты орналасуы, қай жерде жасалғаны және кім жасағаны бойынша ерекшеленеді. Боу-топ пен ашық жерлердің шатырлары ағаштан жасалған иілген ағаштан жасалған; қалғандары ағаштан жасалған. Он тоғызыншы ғасырдың ортасына қарай дизайн толығымен дерлік стандартталды, ал кейбір белгілер барлық типтерге ортақ. Есік әрқашан алдыңғы жақта болады. Кішкентай құйма темірден жасалған пеш Америкада ойлап табылды және ол жерде және Ұлыбританияда шамамен 1830 жылдан бастап қол жетімді болды және вагондардың жалпы құрылғысы болып табылады. Тамақ пісіру пешінде түтінді шығару үшін түтіндік қажет. Карауанның шамы әрқашан сол жағында болады, өйткені ол жолдың сол жағында жүріп, шамы сол жақтағы төменгі ағаш бұтақтарынан қауіптенуден қорқады. Пеш ағаш отқа орнатылған. Вагонның ішкі бөлмесі әдетте орындықтар, шкафтар, гардероб, кербеннің артқы жағындағы төсектер, сөрелер және шыны қытай шкафымен жабдықталған. Сол жақта және артқы жақта терезелер бар. Кейбір түрлерінің жарық пен ауаны кіргізген есіктері бар. Мұнай шамдары үшін ұстағыш шатырдың қарама-қарсы жағындағы сөреде орнатылған; сөредің жоғарғы бөлігі үстел ретінде жұмыс істейді. Вагонның сыртқы көрінісі қарапайымнан күрделі ою-өрнектерге дейін, жарқын түстерге боялған және алтын жапырағымен қапталған.

Тарих

Романишальдар 1850 жылы вардоста өмір сүре бастады. Бұған дейін олар көлбеу арбамен немесе жаяу жүріп, арбаның астында немесе ішінде немесе шағын шатырларда ұйықтады. Бастапқыда романдар басқа рома топтарына тән жеңіл ат арбаларымен немесе "бендер" шатырларын салатын. Олар иілгіш бұтақтардан жасалғандықтан, олар су өткізбейтін жабынды қолдау үшін ішіне бүгілгендіктен, осылай аталады. Рома кервандарының ең жақсы кезеңдері XIX ғасырдың соңғы жылдары болды. Бастапқыда арзан немесе құйылған аттарды шатырлы тірі арбаларды тарту үшін пайдаланып, Романичалдар біртіндеп өздерінің жылқы тұқымын жасады. (Көріңіз циган аты) Вагондар алғаш рет 1810 жылы Францияда цирк труппалары үшін пайдаланылды. Үлкен көлік вагондары қойма мен тұрғын үйді бір көлікке біріктіріп, оларды ат командалары тартты. 19 ғасырда арбалар кішірейіп, қажетті жылқылардың санын азайтты. 19 ғасырдың ортасынан аяғына дейін (1840-1870) Ұлыбританиядағы романишальдар ішкі бөлмелерде тұратын арабаларды қолдана бастады және сәндеудің өзіндік стилін қосты. "Ескі қызық дүкен" (тарау. XXVII), Чарльз Диккенс Джарли ханымның жақсы жабдықталған фургонын сипаттады: мәтін= Оның жартысы кілеммен қапталған, әрі қарай ұйқы орны ретінде бөлінген, кемедегі төсектегі орынға сәйкес салынған, терезелер сияқты ақ перделермен көлеңкеленген. Сондай-ақ, онда шкаф, бірнеше сандық, үлкен құмыра, ас пісіру және ыдыс-аяқ бұйымдары сақталатын. Бұл соңғы қажеттіліктері қабырғаларға ілінеді, бұл бөлмеде бөлінген керуеннің ханымға арналған, осындай жарқын және жеңіл безендірулермен безендірілген үшбұрышты және жақсы бармақты домбыралар. Бұл кішігірім вагондар рома тілінде "вардо" деп аталды (осеттік "вальддон" сөзінен шыққан). Роман вардосы саяхаттау вагонының ең озық түрлеріне айналды, олар практикалық, сондай-ақ эстетикалық дизайны мен сұлулығы үшін бағаланады. Романдықтардың ең танымал және танымал символы - романдықтар орнаған вардо. Вардоларды әдетте отбасылар немесе жас жұбайлар арнайы вагондар жасаушылардан тапсыратын. Вардоны салу үшін алты айдан бір жылға дейін уақыт қажет болды; оның құрылысында әр түрлі ағаштар, соның ішінде емен, күл, емен, кедр және қарағай пайдаланылды. Рома, кейіннен рома еместер, оның ішінде басқа саяхатшылар топтары, олардың практикалық, сондай-ақ эстетикалық сұлулығы үшін бағаланған вардоларды алты негізгі стильге жіктеуге болады; олар: Бруш вагон, Reading, Ledge, Bow Top, Open lot және Burton. Жалпы дизайн уақыт өте келе дамыды және үйдің иелерінің есімімен, олардың дәстүрлі стилі (Ледж), оның құрылысы (Оқыту) немесе құрылысшының атымен аталды.

Бертон вагоны

Бёртон вагоны - британдықтардың үйі ретінде пайдаланылатын ең көне үлгісі. Бастапқыда безендірілмеген Бёртон вагон күрделі Романи вардоға айналды, бірақ кіші дөңгелектері болғандықтан, ол жолдан тыс пайдалануға жарамсыз болды.

Қалқалы арба

Бруш немесе фен вагон, ол сондай-ақ белгілі болды, стандартты Романи вардодан тұрады, тік қабырғалары және дөңгелектері денеден тыс орналасқан. Brush Reading vardo-ға ұқсас болды, бірақ басқа стильдерден айырмашылығы, щетка вагонында екі ерекше ерекшелік бар еді: жартылай есігі бар, шыны жақтаулары бар, vardo-ның артқы жағында орналасқан, сатылар жиынтығы бар, екеуі де басқа вагондардан қарама-қарсы бағытта орналасқан және шатырдағы mollycroft (skylight) жоқ. Сыртқы жағы жапсырмалармен жабдықталған, ал сыртқы рама мен арбаның ілесуіне орнатылған, бұл иесіне щеткалар, сыпыртқылар, сабандық орындықтар және себеттер сияқты сауда заттарын тасымалдауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, үш жеңіл темір рельс бүкіл төбені айналдыра жүреді, олар үлкен жүктерді, кейде сауда белгілерін сақтауға арналған. Арбалар өте сәнді және түрлі-түсті боялған.

Оқу вагоны

Reading немесе kite wagon деп аталады, өйткені оның тік жақтары сыртқа қарай көлбеу, биік доғалы доңғалақтар және салыстырмалы жеңіл салмағы; Рома жылқыларының алтын дәуірін бейнелейтін басқа да vardo жоқ. Ол 1870 жылдан бастап пайда болды және бастапқы құрылысшы Дунтон мен Редингтің ұлдарымен синоним болып табылады, содан кейін вардо өз атын алады. Рома арбалары өзінің эстетикалық дизайны, сұлулығы және фордтарды кесіп өту, жолдан шығу және қиыр жерлерден өту үшін тиімділігі үшін жоғары бағаланды, бұл Бёртон сияқты кіші дөңгелекті арбалар жасай алмады. Reading вагонының ұзындығы 10 фут, ал алды мен артында веранда бар. Арқадағы дөңгелектер алдыңғы дөңгелектерге қарағанда 18 дюйм үлкен болатын. ХХ ғасырдың басында дизайнға көтерілген көкжиектер енгізілген. Төсектің екі жағында жарты дюйм қалыңдықтағы айналар кең тараған және сәнді безендірілген. Көлікте қозғалыс болмау үшін шкафтар мен шкафтар орнатылған. Бүйір және артқы терезелер безендіріліп, жапсырылған, ал вардоның өзі бастапқыда қызыл түсте боялған, сары және жасыл түсті боялған, бұрандалы тілден және саңылаулы шыршадан жасалған. Басқа вардолар сияқты, күрделі безендірудің көлемі отбасының байлығын көрсетеді, оюлы арыстан бастары мен гаргульдермен мақтанады; олар алтынға боялған немесе алтын жапырағымен кеңінен безендірілген болуы мүмкін. Бүгінде мұражайлар мен жеке коллекцияларда сақталған "Рединг" арбалары өте бағалы көріністер болып табылады. Оның бір үлгісі Рединг университетінің ағылшын ауыл өмірінің мұражайында орналасқан.

Қақпақ арба

Қаптама немесе үй пішінді вагондардың ерекше дизайны вагондардың үлкен артқы дөңгелектері арқылы өтетін, мықтырақ фреймді және тұрғын бөлмені қамтиды. Көлік құралының аясын мыс тіректер және әдетте 12 фут биіктіктегі қалың доғалы шатыр қолдады, көліктің ұзындығы бойымен созылып, екі шетінде де верандалар пайда болды және саңылаулы тақталарда тілмен панельді. Алқаның төбесін темір тіректермен ұстап тұрды, ал қабырғалары арабаның ұзындығы бойына әшекейленген орамалармен және ою-өрнектермен безендірілген.

Бұғаттың жоғарғы жағы

Ledge вагонының дизайнына сүйенсек, Bow Top айтарлықтай жеңіл және қатты желде бұрылу ықтималдығы аз. Дизайнға ағаштан жасалған рамамен бекітілген жеңіл кенепті төбе кірді: бұл дизайн Романишаль қолданған ескі "бендер шатырларын" еске түсіреді. Арқа және алдыңғы қабырғалары орама, тіл және саңылаулармен безендіріліп, көк түсті бояумен боялған. Bow Top-тың ішкі жағында да жоғары түрме немесе шенил матасы, пеш, үстел және қос кереует бар. Бұғаттың жоғарғы жағы әдетте қызғылт түсті кенеппен жабылған деп есептеледі. Бұл дәстүр Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын, мақта жөтелінің арзан және мол болған кезде басталған.

Ашық жер

Бұрыштағы арабаның көлемі мен құрылысы жағынан бірдей, ашық жер немесе "Йоркшир Бу" басқа арабаларға тән есіктің орнына пердесі бар. Арбаның кіреберіс жағын жеке өмір үшін пердемен жауып қойған.

Жасалған сәндік бұйымдар мен бояулар

Вардолар сәнді безендірілген, қолмен оюланған және дәстүрлі рома символдарымен әсем боялған. Вагон суретшілерінің атақты үлгілері бар, олар вардо өнерінің ерте дамуына жауапты Джим Берри, Джон Покет, Том Стивенс, Томми Гаскин, Джон Пикет және осы түрлі-түсті дәстүрді қалыптастыруды жалғастыратын қазіргі заманғы сәндік жасақтамашылар. Вардоның байлығының көп бөлігі ою-өрнектерде көрініс тапқан, олар рома өмір салтының аттары мен иттері, сондай-ақ құстар, арыстандар, гриффиндар, гүлдер, жүзім бұталары және күрделі орамалардың сәнді дизайндары сияқты аспектілерін қамтиды. Кескінделген бөлшектер көбінесе алтынмен боялған немесе ең қымбат вагондарда әшекей ретінде қолданылған 4-15 кітап алтын жапырағы қолданылған. Көптеген жеке өндірушілер өздерінің ерекше дизайндарымен танылды.

Жерлеу рәсімдері

19 және 20 ғасырлардағы араба уақытында Романишальдық жерлеу рәсіміне иеленушінің өлімінен кейін араба мен заттарын өртеу кірді. Әдет бойынша, қайтыс болған адамның мүлкі, зергерлік бұйымдары, қыш-қоймағы немесе ақшасы отбасына қалдырылса да, ештеңе сатылмайтын. Қалғаны, соның ішінде арба да, жойылған.

Қазіргі дәстүрлі қолданысы

1920 жылдары рома саяхатшылары сәнді вардоларына адалдықпен берілді, бірақ олардың өмір сүру салтының экономикасы жылқы саудасының қысқаруы мен дәстүрлі қолөнерінен өзгерістерге байланысты күрт өзгерді. Қазіргі уақытта романдар көбірек кербендерде тұрады. 1940 жылы тек 1%-ға жуық рома саяхатшылары салтқа сай атпен тартылатын вардода өмір сүрді деп есептелді. Американдық фотограф Джон С. Хокенсмит 2004 жылы осындай саяхатты құжаттандырды, Харкер отбасының Appleby-ге 60 мильдік сапарын боу-топтағы тіршілік арбаларда бірге жүріп, суретке түсірді.

Басқа қолданыстар

Британ жазушысы Роалд Даль 1960 жылдары балаларының ойын үйі ретінде пайдаланылған дәстүрлі вардоны сатып алды; кейіннен ол вардоны жазу бөлмесі ретінде пайдаланды, онда ол Дэнни, әлем чемпионы деп жазды. Джон Леннонның психоделикалық Rolls Royce-ін жеке автобус өндіруші J. P. Fallon Ltd. суретшісі Стив Уивер цыгандық вагон стиліне бояған.