Жаңғақ ағаштары: Түрлері, өсіру және пайдалы қасиеттері

Кіріспе

Ағаштар туысы

Жаңғақ ағаштары – Juglans туысына жататын кез келген ағаш түрі, Juglandaceae тұқымдасының типтік туысы. Олардың тұқымдары жаңғақ деп аталады. Барлық түрлері жапырақты, биік ағаштар, 5–25 жапырақшасы бар қауырсын жапырақтарымен ерекшеленеді. Сабақтарында бөлімделген өзегі болады, бұл қанатжаңғақтармен (Pterocarya) ортақ ерекшелік, бірақ осы тұқымдасқа жататын хикорияларда (Carya) жоқ. Туыстағы 21 түр Солтүстік және орталық белдеудің Еуропаның оңтүстік-шығысынан бастап Жапонияға дейін, ал Жаңа әлемде Оңтүстік-Шығыс Канададан Калифорнияға дейін және Аргентинаға дейін таралған. Әлемде кеңінен тұтынылатын жеуге жарамды жаңғақтар көбінесе Juglans regia түрінің егілген сорттарынан жиналады. Қытай әлемдегі жаңғақтың жартысын өндіреді.

Этимология

Жалпы атауы жаңғақ көне ағылшын тіліндегі wealhhnutu сөзінен шыққан, мағынасы "шетелдік жаңғақ" (wealh "шетелдік" + hnutu "жаңғақ"), себебі ол Галлия мен Италиядан әкелінген. Латын тілінде жаңғақ nux Gallica деп аталған, яғни "Галлия жаңғағы".

Фольклорлық

Дәстүр бойынша жаңғақ ағашын соғу керек. Бұл өлі бұтақтарды жойып, жаңа өршіктердің өсуіне көмектеседі.

Өсіру және пайдалану

Екі ең маңызды коммерциялық түрі – J. regia ағаш және жаңғақ үшін, ал J. nigra ағаш өндірісі үшін қолданылады. Екі түрдің де өсіру талаптары ұқсас және олар қоңыржай аймақтарда кеңінен таралған. Жаңғақ – жарыққа талапты, желден қорғау қажеттілігі бар түр. Жаңғақ сондай-ақ құрғақшылыққа өте төзімді. Жаңғақ плантацияларын азотты бекітетін Elaeagnus × ebbingei немесе Elaeagnus umbellata, сондай-ақ түрлі Alnus түрлерімен араластыру ағаштардың биіктігі мен жуандығын 30%-ға арттырады (Hemery 2001). Жаңғақ өндірісі үшін тозаңдану мақсатында үйлесімді сорттарды таңдауға ерекше назар қойылуы керек; кейбір сорттар «өздігінен жеміс беретін» деп сатылса да, олар әдетте басқа тозаңдау серіктесімен жақсырақ жеміс береді. Өсірушілерге көптеген әртүрлі сорттар қолжетімді, олар өсу ерекшеліктері, гүлдеу және жапырақ шығару, ядроның дәмі және қабықтың қалыңдығы бойынша әртүрлі ұсыныстар береді. Солтүстік Америка мен Еуропаның солтүстік ендіктері үшін маңызды қасиет – фенология, ал көктемгі аязға қарсы үшін «кешіккен жапырақ шығару» ерекше маңызды. Кейбір сорттар Еуропада дамыған жаңа «тірі қоршау» өндіріс жүйелері үшін шығарылған және дәстүрлі бау-бақша жүйелеріне сәйкес келмейді.

Гүлдер

Жаңғақ ағашының жапырақтары мен гүлдері әдетте көктемде пайда болады. Еркек цилиндрлі гүлшоғырлары өткен жылғы жапырақсыз бұтақтардан өседі; олардың ұзындығы шамамен [ұзындық мөлшері] және көптеген кішкентай гүлдері болады. Ұрғашы гүлдер ағымдағы жылғы жапырақты бұтақтардың төбесіндегі гүл шоғырында пайда болады.

Жемістер

Жаңғақтың жемісі – псевдодрупа (немесе жаңғақ тәрізді друпа) деп аталатын қосымша жемістердің бір түрі, жемістің сыртқы қабығы – гүлшоғыр. Нағыз друпада қабық аналық гүл мүшесінен (карпельден) пайда болады.

Жаңғақ және дәнді дәндер

Барлық түрлердің жаңғақ дәндері жеуге жарамды, бірақ ең көп саудаланатыны – J. regia, қабығы жұқа және дәні ірі жаңғақ. АҚШ-та J. nigra тұқымдары да коммерциялық мақсатта өндіріледі. Әлемдік экспорт нарығының үштен екісі және АҚШ-тағы жаңғақтың 99% Калифорнияның Орталық аңғарында және Солтүстік Реддингтен Оңтүстік Бейкерсфилдке дейінгі жағалау аңғарларында өсіріледі. Онда өсірілетін J. regia-ның 30-дан астам сорттарының жартысынан астамын Чандлер мен Хартли құрайды. Кейбір елдерде жас жаңғақтар қабықтарымен бірге сірке суында сақталады. Ұлыбританияда оларды маринадталған жаңғақ деп атайды, және бұл шағын көлемдегі егістерден алынған жаңа жаңғақтың маңызды қолданылуының бірі. Армения асханасында піспеген жаңғақтар, қабықтарымен бірге, қант сиропында сақталып, тұтас жейді. Италияда жаңғақ қосылған Ночино және Ночелло ликерлері жасалады, ал Сальса ди Ночи (жаңғақ соусы) – Лигуриядан шыққан макарон соусы. Грузияда жаңғақ соусын дайындау үшін жаңғақтар басқа ингредиенттермен бірге ұнтақталады. Үндістанда жаңғақ кеңінен қолданылады. Джаммуда ол Ана ғипайы Вайшнав Девиге арналған прасад (құрбандық) ретінде, сондай-ақ Дивали сияқты мерекелерде құрғақ тағам ретінде жиі қолданылады. Жаңғақ майға бай, оны жаңа және пісірілген күйінде жейді. Жаңғақ майының бағасы жоғары болғандықтан, оны азырақ қолданады, көбінесе салатқа қосады. Жаңғақ майы майлы бояуларда тиімді байланыстырғыш ретінде қолданылады, ол айқын, жылтыр консистенциясымен және улы еместігімен белгілі. Манос және Стоун Rhoipteleaceae және Juglandaceae тұқымдастарының бірнеше түрлерінің тұқым майының құрамын зерттеді және жаңғақ майының, әдетте, қоңыржай аймақтарда өсетін түрлерде қанықпаған, ал тропикалық аймақтарда өсетін түрлерде қаныққан екенін анықтады. Солтүстік өсетін бөлімдегі Trachycaryon-да J. cinerea майының құрамында 15% линолен қышқылы (баяндамада линолен қышқылының альфа (n3) немесе гамма (n6) изомері, немесе олардың қоспасы екені көрсетілмеген), 2% қаныққан пальмитин қышқылы және линолеаттың ең жоғары концентрациясы 71% құрайды. Juglans бөлімінде J. regia жаңғақ майының құрамында 10-11% линолен қышқылы, 6-7% пальмитин қышқылы және линолеаттың ең жоғары концентрациясы (62-68%) бар екені анықталды. Cardiocaryon бөлімінде J. ailantifolia және J. mandshurica жаңғақ майының құрамында (сәйкесінше) 7% және 5% линолен қышқылы, 2% пальмитин қышқылы және линолеаттың ең жоғары концентрациясы 74% және 79% бар. Rhysocaryon бөлімінде АҚШ-та өсетін қара жаңғақ J. microcarpa және J. nigra жаңғақ майының құрамында (сәйкесінше) 7% және 3% линолен қышқылы, 4% және 3% пальмитин қышқылы, 70% және 69% линолеат бар екені айтылды. Қара жаңғақтар үшін қалған нәтижелер: J. australis құрамында 2% линолен қышқылы, 7% пальмитин қышқылы және 61% линолеат; J. boliviana құрамында 4% линолен қышқылы, 4% пальмитин қышқылы және 70% линолеат; J. hirsuta құрамында 2% линолен қышқылы, 5% пальмитин қышқылы және 75% линолеат; J. mollis құрамында 0% линолен қышқылы, 5% пальмитин қышқылы, 46% линолеат және 49% олеин қышқылы; J. neotropica құрамында 3% линолен қышқылы, 5% пальмитин қышқылы және 50% линолеат; ал J. olanchana құрамында линолен қышқылының ізі ғана, 9% пальмитин қышқылы және 73% линолеат бар.

The nut kernels of all the species are edible, but the walnuts most commonly traded are from the J. regia, the only species which has a large nut and thin shell. J. nigra kernels are also produced commercially in the US. Two thirds of the world export market and 99% of US walnuts are grown in California's Central Valley and in Coastal Valleys, from Redding in the north to Bakersfield in the south. Of the more than 30 varieties of J. regia grown there, Chandler and Hartley account for over half of total production. In some countries, immature nuts in their husks are preserved in vinegar. In the UK, these are called pickled walnuts and this is one of the major uses for fresh nuts from the small scale plantings. In Armenian cuisine, unripe walnuts, including husks, are preserved in sugar syrup and eaten whole. In Italy, liqueurs called Nocino and Nocello are flavoured with walnuts, while Salsa di Noci (walnut sauce) is a pasta sauce originating from Liguria. In Georgia, walnuts are ground with other ingredients to make walnut sauce. Walnuts are heavily used in India. In Jammu, it is used widely as a prasad (offering) to Mother Goddess Vaisnav Devi and, generally, as a dry food in the season of festivals such as Diwali. The nuts are rich in oil, and are widely eaten both fresh and in cookery. Walnut oil is expensive and consequently is used sparingly; most often in salad dressings. Walnut oil has been used in oil paint, as an effective binding medium, known for its clear, glossy consistency and nontoxicity. Manos and Stone studied the composition of seed oils from several species of the Rhoipteleaceae and Juglandaceae and found the nut oils were generally more unsaturated from species which grow in the temperate zones and more saturated for species which grow in the tropical zones. In the northerly growing section Trachycaryon, J. cinerea oil was reported to contain 15% linolenate (the report did not specify whether the linolenate was the alpha (n 3) or gamma (n 6) isomer, or perhaps a mixture), 2% of saturated palmitate, and a maximum concentration of 71% linoleate. In the section Juglans, J. regia nut oil was found to contain from 10% to 11% linolenate, 6% to 7% palmitate, and a maximum concentration of linoleate (62% to 68%). In the section Cardiocaryon, the nut oils of J. ailantifolia and J. mandshurica were reported to contain (respectively) 7% and 5% of linolenate, 2% of palmitate, and maximum concentrations of 74% and 79% linoleate. Within the section Rhysocaryon, the nut oils of the U. S. native black walnuts J. microcarpa and J. nigra were reported to contain (respectively) 7% and 3% linolenate, 4% and 3% palmitate, and 70% and 69% linoleate. The remaining results for black walnuts were: J. australis contained 2% linolenate, 7% palmitate, and 61% linoleate; J. boliviana contained 4% linolenate, 4% palmitate, and 70% linoleate; J. hirsuta contained 2% linolenate, 5% palmitate, and 75% linoleate; J. mollis contained 0% linolenate, 5% palmitate, 46% linoleate, and 49% oleate; J. neotropica contained 3% linolenate, 5% palmitate, and 50% linoleate; and J. olanchana contained only a trace of linolenate, 9% palmitate, and 73% linoleate;

Қабықшалар

Жаңғақ қабықтары көбінесе мата, жіп немесе ағаш бояуға, сондай-ақ басқа да мақсаттарға қолданылатын сары қоңырдан қара қоңырға дейінгі бай түсті бояу жасау үшін пайдаланылады. Бұл бояуға дәнекерлеу заттың қажеті жоқ және қолғапсыз ұстағанда қолды бірден бояп алады.

Ағаш

Қара жаңғақ және оның туысқан түрлері тартымды ағаш материалымен маңызды, ол қатты, тығыз, жіңішке талшықты және өте тегіс жылтырлыққа дейін жылтыратады. Жүрегіндегі түсі қара шоколад немесе оған ұқсас, ал шөп бөлігінде күрт шекарамен кремовый ақ түске өтеді. Пеште кептірілгенде жаңғақ ағашы көңілді қоңыр түске ие болады, ал ауада кептірілгенде бай күлгін қоңыр түске айналады. Түсі, қаттылығы және талшықтылығының арқасында ол құнды жиһаз және ою-өрнек ағашы болып саналады. Жаңғақ камбиі бұтақтардың айқасқан жерінде (жамбас) ерекше мінез-құлық көрсетеді, ағашта ерекше "жамбас өрнегін" құрайды. Жаңғақ бұтағының бір бөлігі кіріп, екі бөлігі шыққан жерінен жазық кесілгенде, ашылатын талшық өрнегі әдемі және ізделісті болады. Еуропалық жаңғақ (Juglans regia) пен қара жаңғақ (Juglans nigra) ағаштары арасында кейбір айырмашылықтар бар. Мысалы, Juglans regia ағашында кейде толқынды текстуралы бөліктер кездеседі. Қара жаңғақ ағашы еуропалық жаңғақтан қараңғырақ болады және ағаш кесілгенде ғана көрінетін ақшыл шөп бөлігінен зардап шегуі мүмкін. Ғасырлар бойы қару жасаушылар осы ағашты таңдап алған, соның ішінде Бірінші дүниежүзілік соғыста қолданылған Gewehr 98 және Lee–Enfield мылтықтарын жасауда пайдаланған. Ол мылтық пен ату қаруының дулы үшін ең танымал таңдаулардың бірі болып қалады және дән бойымен қысылуға төзімділігінің арқасында ең жоғары және ең дәстүрлі ағаш саналады. Жаңғақ ағашы музыкалық аспап жасау және орган корпусын жасау үшін де қолданылады. Жаңғақ түйіндері (немесе әлемнің басқа жерлерінде "бұрлар") әдетте ыдыстар және басқа да бұрылған бұйымдар жасау үшін қолданылады. Жаңғақ түйінді қаптамасы ең құнды және жиһаз жасаушылар мен престижті автомобиль өндірушілер үшін жоғары бағаланады. Боттер-нат және Азияның туысқан түрлерінің ағаштары әлдеқайда төмен құнды, жұмсақ, қалың, нашар күшті және жеңіл, сондай-ақ ашық түсті болады. Жаңадан кесілген жаңғақ жүрегінің түсі жасыл болуы мүмкін, бірақ ауамен байланысқанда пигмент тотығу салдарынан тез қоңыр түске өтеді. Солтүстік Америкада, негізінен J. nigra-ға қатысты, егістік материалдарының және нарықтардың сапасын жақсарту мақсатында орман шаруашылығы зерттеулері жүргізілді. АҚШ-тың кейбір аймақтарында қара жаңғақ ең құнды коммерциялық ағаш түрі болып табылады. Жаңғақ кеңесі өсірушілерді ғалымдармен байланыстыратын негізгі орган болып табылады. Еуропада Еуропалық Одақ басшылығымен жүргізілген түрлі ғылыми бағдарламалар жаңғақ өсіруді зерттеді. Чероки тайпасы жаңғақ қабығынан қара бояу жасап, оны матаға бояу үшін қолданған. Біздің заманымыздың 2-ші ғасырында Левантта жеуге жарамды жаңғақтың қабықтары мен түйіршіктері бояу ерітіндісін жасау үшін қолданылған.

The common walnut, and the black walnut and its allies, are important for their attractive timber, which is hard, dense, tight grained and polishes to a very smooth finish. The color is dark chocolate or similar in the heartwood changing by a sharp boundary to creamy white in the sapwood. When kiln dried, walnut wood tends toward a dull brown color, but when air dried can become a rich purplish brown. Because of its color, hardness and grain, it is a prized furniture and carving wood. When walnut vascular cambium is involved in a crotch (a branch fork), it behaves unusually, producing characteristic "crotch figure" in the wood which it makes. The grain figure exposed when a crotch in a walnut log is cut in the plane of its one entering branch and two exiting branches is attractive and sought after. There are some differences between the wood of the European walnut (Juglans regia) and the wood of the black walnut (Juglans nigra). For example, Juglans regia wood sometimes has patches with a wavy texture. Black walnut wood tends to be darker than European walnut wood, and can suffer from paler sapwood that only really comes to light when the wood has been planed. Walnut wood has been the timber of choice for gun makers for centuries, including the Gewehr 98 and Lee–Enfield rifles of the First World War. It remains one of the most popular choices for rifle and shotgun stocks, and is generally considered to be the premium – as well as the most traditional – wood for gun stocks, due to its resilience to compression along the grain. Walnut is also used in lutherie and for the body of pipe organs. Walnut burls (or "burrs" in the rest of the world) are commonly used to create bowls and other turned pieces. Walnut burl veneer is one of the most valuable and highly prized by cabinet makers and prestige car manufacturers. The wood of the butternut and related Asian species is of much lower value, softer, coarser, less strong and heavy, and paler in colour. Freshly sawn walnut heartwood may be greenish in color, but with exposure to air this color quickly changes to brown due to oxidation of the pigment. In North America, forestry research has been undertaken, mostly on J. nigra, aiming to improve the quality of planting stock and markets. In some areas of the US, black walnut is the most valuable commercial timber species. The Walnut Council is the key body linking growers with scientists. In Europe, various EU led scientific programmes have studied walnut growing for timber. The Cherokee Indians would produce a black dye from walnut bark, which they used to dye cloth. As early as the 2nd century CE, shells and kernels of the edible walnut were used to make a dye solution in the Levant.

Парк және бау-бақша ағаштары

Жаңғақ ағаштары – саябақтар мен кең бақтардағы өте әдемі ағаштар. Жаңғақ ағаштарын жаңғақтан оңай өсіруге болады. Жақсы топырақта көшеттер тез өседі. Дегенмен, жаңғақтың түрлері тамырлары мен түскен жапырақтарынан бөлінетін жугалон мөлшері бойынша өзгеше. Атап айтқанда, қара жаңғақ (J. nigra) өсімдіктерге де, жылқыларға да зияндылығымен белгілі. Жугалон помидор, алма және қайың сияқты өсімдіктер үшін улы, сондай-ақ жақын жердегі өсімдіктердің өсуін тежеп, тіпті өлімге әкелуі мүмкін. Жугалон жаңғақтың су, қоректік заттар және күн сәулесі сияқты ресурстар үшін күресіп жатқан өсімдіктерге қарсы негізгі қорғаныс механизмі болып көрінеді, ал оның әсері ағаштың "тамшы сызығының" ішінде (ағаштың ең сыртқы бұтақтарының көлденең арақашықтығымен белгіленген айналасы) ең күшті сезіледі. Алайда, тамшы сызығынан сыртқа қарай алыс орналасқан өсімдіктерге де зиян келтіруі мүмкін, тіпті жаңғақ ағашы алынып тасталғаннан кейін де жугалон топырақта бірнеше жыл сақталып қалуы мүмкін, себебі тамырлары баяу шіріп, топыраққа жугалон бөліп шығарады.

Тамақ туралы ақпарат

Жаңғақтың жеуге жарамды шикі тұқымы 4% су, 14% көмірсу, 15% ақуыз және 65% майдан тұрады. 100 грамм мөлшерінде жаңғақ 654 калория береді және ақуыз, талшық, В витаминдері, ниацин, В6 витамині және фолий қышқылы, сондай-ақ бірнеше минералдық заттардың, әсіресе марганецтің бай көзі болып табылады (күнделікті қажетті мөлшердің ≥20%).

Бөлімдер мен түрлері

Бөлімнің сипаттамасы Сурет атауы Ортақ атау Түрдің таралуы Бөлімнің жүректі жапырақтары өте үлкен (40–90 см), 11–19 кең жапырақшалары бар, жұмсақ, төменгі жағынан жапырақшалы, шеттері тісті. Ағашы жұмсақ, жемістері 20 данаға дейін жиналады. Жаңғақтың қабығы қалың. Солтүстік-шығыс Азияда өседі. J. ailantifolia Carr. (J. cordiformis Maxim., J. sieboldiana Maxim.) Жапон жаңғағы J. ailantifolia var. cordiformis – Heartnut Жапония және Сахалин J. mandshurica Maxim. (J. cathayensis Dode, J. formosana Hayata, J. hopeiensis Dode, J. stenocarpa Maxim.) Маньчжур жаңғағы немесе қытай жаңғағы Қытай, Ресейдің Қиыр Шығысы, Корея Бөлімдері Жапырақтары үлкен (20–45 см), 5–9 кең жапырақшалары бар, түктері жоқ, шеттері бүтін. Ағашы қатты. Оңтүстік-шығыс Еуропадан Орталық Азияға дейін таралған. J. regia L. (J. duclouxiana Dode, J. fallax Dode, J. orientis Dode) жалпы жаңғақ, парсы, ағылшын немесе Карпат жаңғағы Балқаннан Гималайға дейін, Қытай J. sigillata Dode темір жаңғақ (J. regia-дан айырмасы күмәнді) Қытай Бөлім Rhysocaryon (қара жаңғақтар) Жапырақтары үлкен (20–50 см), 11–23 жұқа жапырақшалары бар, ұсақ түкпен жабылған, шеттері тісті. Солтүстік және Оңтүстік Америкада өседі. J. australis Griseb. (J. brasiliensis Dode) Аргентина жаңғағы, Бразилия жаңғағы Аргентина, Боливия J. boliviana (C. DC.) Dode Боливия жаңғағы, Перу жаңғағы Боливия мен Перудің Анд таулары J. californica S. Wats. Калифорниялық қара жаңғақ Калифорния J. hindsii (Jepson) R. E. Smith Hinds' қара жаңғағы Калифорния J. hirsuta Manning Nuevo León жаңғағы Мексика J. jamaicensis C. DC. (J. insularis Griseb.) Батыс Үндістан жаңғағы Куба, Доминикан Республикасы, Гаити және Пуэрто-Рико J. major (Torrey) Heller (J. arizonica Dode, J. elaeopyron Dode, J. torreyi Dode) Аризона қара жаңғағы J. major var. glabrata Manning Мексика, АҚШ J. microcarpa Berlandier (J. rupestris Engelm.) Техас қара жаңғағы J. microcarpa var. microcarpa J. microcarpa var. stewartii (Johnston) Manning АҚШ J. mollis Engelm. Мексикалық жаңғақ Мексика J. neotropica Diels (J. honorei Dode) Анд жаңғағы, cedro negro, cedro nogal, nogal, nogal Bogotano Колумбия, Эквадор және Перу J. nigra L. Шығыс қара жаңғақ Канада, АҚШ J. olanchana Standl. & L. O. Williams cedro negro, жаңғақ, жаңғақ J. olanchana var. olanchana Орталық Америка, Мексика J. olanchana var. standleyi J. soratensis Manning Боливия J. steyermarkii Manning Гватемалалық жаңғақ Гватемала J. venezuelensis Manning Венесуэла жаңғағы Венесуэла Бөлім Trachycaryon Жапырақтары өте үлкен (40–90 см), 11–19 кең жапырақшалары бар, жұмсақ, төменгі жағынан жапырақшалы, шеттері тісті. Ағашы жұмсақ. Жемістері екі-үштен топтасып шығады. Жаңғақтың қалың, дөрекі қабығы бар, оның үстінде өткір қырқалар орналасқан. Солтүстік Американың шығысында өседі. J. cinerea L. Butternut Канада, АҚШ

Section Description Image Name Common Name Subspecies Distribution Section Cardiocaryon Leaves are very large (40–90 cm), with 11–19 broad leaflets, softly downy, margins serrated. The wood is soft, and the fruits borne in racemes of up to 20. The nuts have thick shells. Native to northeast Asia. J. ailantifolia Carr. (J. cordiformis Maxim., J. sieboldiana Maxim. )Japanese walnutJ. ailantifolia var. cordiformis – Heartnut Japan and SakhalinJ. mandshurica Maxim. (J. cathayensis Dode, J. formosana Hayata, J. hopeiensis Dode, J. stenocarpa Maxim. )Manchurian walnut or Chinese walnutChina, Russian Far East, Korea Section JuglansLeaves are large (20–45 cm), with 5–9 broad leaflets, hairless, margins entire. The wood is hard. Native to southeast Europe to central Asia. J. regia L. (J. duclouxiana Dode, J. fallax Dode, J. orientis Dode)common walnut, Persian, English, or Carpathian walnutBalkans eastward to Himalaya, ChinaJ. sigillata Dode iron walnut (doubtfully distinct from J. regia)China Section Rhysocaryon (black walnuts)Leaves are large (20–50 cm), with 11–23 slender leaflets, finely pubescent, margins serrated. Native to North America and South America. J. australis Griseb. (J. brasiliensis Dode)Argentine walnut, Brazilian walnut Argentina, BoliviaJ. boliviana (C. DC.) DodeBolivian walnut, Peruvian walnut Andes of Bolivia and PeruJ. californica S. Wats. California black walnut CaliforniaJ. hindsii (Jepson) R. E. Smith Hinds' black walnut CaliforniaJ. hirsuta Manning Nuevo León walnut MexicoJ. jamaicensis C. DC. (J. insularis Griseb.) West Indies walnut Cuba, the Dominican Republic, Haiti, and Puerto RicoJ. major (Torrey) Heller (J. arizonica Dode, J. elaeopyron Dode, J. torreyi Dode) Arizona black walnutJ. major var. glabrata ManningMexico, United StatesJ. microcarpa Berlandier (J. rupestris Engelm.) Texas black walnutJ. microcarpa var. microcarpa
J. microcarpa var. stewartii (Johnston) Manning United StatesJ. mollis Engelm. Mexican walnut MexicoJ. neotropica Diels (J. honorei Dode) Andean walnut, cedro negro, cedro nogal, nogal, nogal Bogotano Colombia, Ecuador, and PeruJ. nigra L. Eastern black walnutCanada, United StatesJ. olanchana Standl. & L. O. Williams cedro negro, nogal, walnutJ. olanchana var. olanchana
J. olanchana var. standleyiCentral America, MexicoJ. soratensis ManningBoliviaJ. steyermarkii Manning Guatemalan walnutGuatemalaJ. venezuelensis Manning Venezuelan walnut Venezuela Section Trachycaryon Leaves are very large (40–90 cm), with 11–19 broad leaflets, softly downy, margins serrated. The wood is soft. Fruits are borne in clusters of two to three. The nuts have a thick, rough shell bearing distinct, sharp ridges. Native to eastern North America. J. cinerea L. Butternut Canada, United States

Бұл тұқымның ең танымал мүшесі – парсы жаңғағы (J. regia, сөзбе-сөз «патша жаңғағы»), оның шығу тегі Балқаннан Оңтүстік-Шығыс Еуропаға, Оңтүстік-Батыс және Орталық Азияға дейін Гималайға және Оңтүстік-Батыс Қытайға дейін. Жәңібек – Иран асханасының дәстүрлі ерекшелігі; елде аймақтық экономиканың маңызды ерекшелігі болып табылатын кең бау-бақшалар бар. Қырғызстанда 230 700 га жаңғақ жемісті орманы бар, онда J. regia басым ағашы болып табылады (Hemery and Popov 1998). Еуропадан тыс ағылшын тілінде сөйлейтін елдерде J. regia жаңғағы жиі «ағылшын жаңғағы» деп аталады; Ұлыбританияда «жалпы жаңғақ». Шығыс қара жаңғақ (J. nigra) – Солтүстік Американың шығысында таралған, сонымен қатар басқа жерлерде де кең таралған өсімдік. Жаңғағы жеуге жарамды, бірақ қымбат нан пісіру өнімдеріне жиі қолданылады, ал күнделікті қолдану үшін парсы жаңғағы артықшылыққа ие, себебі оның қабығынан жаңғақ етін алу оңай. Ағашы аса құнды. Hinds' қара жаңғағы (J. hindsii) солтүстік Калифорнияда өседі, онда ол J. regia ағаштарының тамыршасы ретінде кеңінен пайдаланылады. Hinds қара жаңғағының қабықтарында шығыс қара жаңғағына тән терең саңылаулар жоқ. Жапон жаңғағы (J. ailantifolia) бутернутқа ұқсас, ұзындығы 90 см-ге дейінгі үлкен жапырақтарымен және дөңгелек (овал емес) жаңғақтарымен ерекшеленеді. Cordiformis сорты, көбінесе жүрек жаңғағы деп аталады, жүрек пішінді жаңғақтары бар; бұл сорттың жалпы атауы – секциялық Cardiocaryon атауының көзі. Бутернаттар (J. cinerea) Солтүстік Американың шығысында да өседі, онда қазіргі уақытта Sirococcus clavigignenti juglandacearum саңырауқұлағының салдарынан пайда болған, боттернаттар қатерлі ісігімен қатерлі. Оның жапырақтары 40–60 см, жемістері овал тәрізді, қабықшасы өте биік, өте жұқа жоталы, ал өзегінде май мөлшері ерекше жоғары.

Гибридтер

Ж. × bixbyi Rehd. – Ж. аилантфолия x Ж. синерея
Ж. × интермедиа Carr. – Ж. қара түсті x Ж. регия
Ж. × нота Rehd. – Ж. аилантфолия x Ж. регия
Ж. × төртбұрышты (Carr.) Rehd. – Ж. синерея x Ж. регия
Ж. × синезис (D. C.) Rehd. – Ж. манджурика x Ж. регия
Ж. × парадокс Бёрбанк – Ж. хиндси x Ж. регия
Ж. × роял Бёрбанк – Ж. хиндси x Ж. қара түсті

Палеонтология тарихы

Солтүстік Америкадағы үшінші дәуірден бастап жаңғақ жаңғақтарының қазба қалдықтары сипатталған. Еуропадағы Juglans regia палеонтологиялық тарихы мұз дәуірінен кейін оңтүстік-шығыстағы паналық аймақтардан қайта кеңеюдің белгілерін көрсетеді, бұл ауыл шаруашылығының басталуынан кейін адам саны артып, адамдардың жаңғақтарды тасымалдауының нәтижесінде болды.