Француз ақыны Франсуа де Малерб өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Француз ақыны, сыншысы және аудармашысы (1555–1628)

Франсуа де Мальгерб (fʁɑ̃swa də malɛʁb, 1555 – 16 қазан 1628) – француз ақыны, сыншысы және аудармашысы.

Өмір

Ол Ле-Лошёрде (Кен, Нормандия маңы) беделді отбасында дүниеге келді, бірақ отбасының тегі 16 ғасырға дейінгі ақсүйектік дәрежесіне қатысты талаптар бойынша геральдикалық сарапшыларды толық қанағаттандырмады. Франсуа ақын, Каен магистратурасының король кеңесшісі Франсуа де Мальгербтің үлкен ұлы болды. Ол өзі Каенде, Парижде, Гейдельбергте және Базельде білім алды. Жиырма бір жасында, әскери қызметті кеңсе жұмысынан артық көріп, Прованс губернаторы Генрих II-нің заңды емес ұлы Анри д’Ангулемнің үйіне қызметке кірді. Ол осы ханзадаға Прованста хатшы болып қызмет етті және 1581 жылы сол жерде үйленді. Ол осы кезеңде өлеңдер жазған болуы мүмкін, бірақ Таллеман де Реоның сөзіне сүйенсек, олар өте нашар болғанға ұқсайды. Оның меценаты Мальгерб туған жеріне сапармен барғанда қайтыс болды, және ол біраз уақыт бойы белгілі бір жұмыспен қамтылмады, бірақ кейбір құлшыныс өлеңдер арқылы Генрих III-тен айтарлықтай ақшалай сыйлық алды, кейін оны сынады. Осы оқиғадан кейін көп жылдар бойы Прованста және Нормандияда өмір сүрді, бірақ осы кезеңдегі өмірі туралы көп мәлімет жоқ. Оның «Сан-Пьердің жасы» 1587 жылы Луиджи Тансиллодан үлгі алып жазылған. 1600 жылы ол Мария де Медичиге құттықтау өлеңін, өзінің ең танымал өлеңдерінің бірін тарту етті. Бірақ тағдыры бұрын бейтарап болған соң, тағы да бірнеше жыл өтті, одан кейін өзгере бастады. Отанынан, кардинал Дю Перрон Генрих IV-ке оны ұсынды. Бұл сақталған ханзада бастапқыда ақынды қызықтыруға құштарлық танытпаса да, ақырында оны сарайға шақырып, түрлі тәсілдермен қамтамасыз етті. Оған уәделенген зейнетақы келесі патшалыққа дейін төленбеген деседі. 1606 жылы әкесі қайтыс болды, ол мұрасын алды. Осы уақыттан бастап ол сарайда тұрып, әйелімен жақын қарым-қатынаста болды, бірақ оны жиырма жыл ішінде тек екі рет көрді. Қартайған шағында үлкен қайғыға ұшырады. Оның ұлы Марк Антуан, үміткер жас жігіт, Поль де Фортия де Пильске қарсы болған жекпе-жекте қаза тапты. Мальгерб бұл әдейі жасалған қылмыс деп күдіктенді және де Фортия мен Жан Батист де Кове (де Фортияның жекпе-жегіндегі екіншісі) сотқа тартылуын қамтамасыз ету үшін бар ықпалын жұмсады. Мальгерб сот шешімі шығарылғанға дейін қайтыс болды, ол патшаға өтініш білдіру үшін Ла-Рошель қамалына барғанда ауруға шалдыққан деседі. Мальгерб 1628 жылдың 16 қазанында Парижде 73 жасында, ұлынан кейін 15 ай өткен соң қайтыс болды. Францияның Каен қаласындағы футбол командасы «Стад Мальгерб де Каен» оның құрметіне аталған.

He was born in Le Locheur (near Caen, Normandie), to a family of standing, although the family's pedigree did not satisfy the heralds in terms of its claims to nobility pre 16th century. Francois the poet was the eldest son of another François de Malherbe, conseiller du roi in the magistracy of Caen. He himself was elaborately educated at Caen, at Paris, at Heidelberg and at Basel. At the age of twenty one, preferring arms to the gown, he entered the household of Henri d'Angoulême, the illegitimate son of Henry II, governor of Provence. He served this prince as secretary in Provence, and married there in 1581. It seems that he wrote verses at this period, but, to judge from a quotation of Tallemant des Réaux, they must have been very bad ones. His patron died when Malherbe was on a visit in his native province, and for a time he had no particular employment, though by some servile verses he obtained a considerable gift of money from Henry III, whom he afterwards libelled. He lived partly in Provence and partly in Normandy for many years after this event; but very little is known of his life during this period. His Larmes de Saint Pierre, imitated from Luigi Tansillo, appeared in 1587. It was in 1600 that he presented to Maria de' Medici an ode of welcome, the first of his remarkable poems. But four or five years more passed before his fortune, which had hitherto been indifferent, turned. He was presented by his countryman, the Cardinal Du Perron, to Henry IV; and, though that economical prince did not at first show any great eagerness to entertain the poet, he was at last summoned to court and endowed after one fashion or another. It is said that the pension promised him was not paid till the next reign. His father died in 1606, and he came into his inheritance. From this time forward he lived at court, corresponding affectionately with his wife, but seeing her only twice in some twenty years. His old age was saddened by a great misfortune. His son, Marc Antoine, a young man of promise, died in a duel against Paul de Fortia de Piles. Malherbe suspected foul play and used his utmost influence to have the de Fortia and Jean Baptiste de Covet (de Fortia's second in the duel) brought to justice. Malherbe died before the suit was decided; it is said in consequence of disease caught at the siege of La Rochelle, where he had gone to petition the king. Malherbe died in Paris, on October 16, 1628, at the age of seventy three, only 15 months after his son. The football team from Caen, France, Stade Malherbe de Caen, is named after him.

Шығармалары

Мальерб француз әдебиетіне зор және ұзаққа созылған әсер етті, бірақ бұл әсер толығымен пайдалы болған жоқ. Мальербтің заманынан бастап «классицизмнің» поэзиялық ережелерінің біртіндеп дамуы басталды, бұл ережелер романтизм дәуіріне дейін шамамен екі ғасыр бойы үстемдік құрды. Техникалық жетілуді, әсіресе лексика мен өлең құрылымындағы қарапайымдық пен тазалықты қадағалаған Мальербтің сыншылдығы мен шектеуге ұмтылысы Пьер де Ронсар мен Ла Плеядтың шектен тыс әуесқойлықтары мен жаңашылдығына тиімді түзету болды. Бірақ Никола Бойло Депренің «Enfin Malherbe vint» («Соңында Мальерб келді») деп басталатын мақтаулары Бойлоның ескі француз поэзиясын білмеуі себепті толыққанды қолданылмайды. Мальербтің жеке мінезі, оның жазбаларында зор күшпен әрекет ететін зиялылық байқалады, ол мейірімділікке мүлдем жат еді. Мальербтің теориясы мен практикасының жақсы және жаман жақтарын оның замандасы және қарсыласы Матурин Регнье тамаша сипаттаған, ол Мальербке қарсы болды, себебі ол Ронсарға деген адалдығы ғана емес, сонымен қатар Мальербтің Регньедің ағасы Филипп Деспортқа көрсеткен сыпайылықсыздығынан да ашуланды. Мальербтің реформалары классикалық трагедия үшін қажетті өлең түрін қалыптастыруға көмектесті, бірақ оның поэзиялық мұрасы шамалы, көбінесе суық және шабыттан мүлдем құр. Оның ең жақсы есте сақталатын шығармалары – «Дюпериерге көңіл айту», онда «Et, rose, elle a vécu ce que vivent les roses» деген әйгілі жол кездеседі, сондай-ақ Мари де Медичи мен Людовик XIII-ге арналған одалары. Оның прозалық шығармалары одан да көп, стиль және өрнекке деген ұқыптылығымен ерекшеленеді және одан да маңызды құндылыққа ие. Ол Ливий мен Сенеканың бірнеше аудармаларынан, сондай-ақ ғылымға адал Пеиреске жолданған көптеген қызықты және көркем жазылған хаттардан тұрады, оның өмірін Гассенди латын тілінде жазған. Сондай-ақ, ол Деспортқа арналған өте қызықты түсіндірмелерді қамтиды, онда Мальербтің сөздерге қатысты ұсақ-түйекке дейін сынға алу стилі кең көлемде көрсетілген. Мальербтің ең маңызды шәкірттері – Франсуа Мейнар мен Ракан; Клод Фавр де Вогелас шамамен сол кезде француз тілінің тазаруына үлкен үлес қосты.

Malherbe exercised, or at least indicated the exercise of, a great and enduring effect upon French literature, though not exactly a wholly beneficial one. From the time of Malherbe dates the gradual development of the poetic rules of "Classicism" that would dominate for nearly two centuries until the Romantics. The critical and restraining tendency of Malherbe who preached greater technical perfection, and especially greater simplicity and purity in vocabulary and versification, was a sober correction to the luxuriant importation and innovation of Pierre de Ronsard and La Pléiade, but the lines of praise by Nicolas Boileau Despréaux beginning Enfin Malherbe vint ("Finally Malherbe arrived") are rendered only partially applicable by Boileau's ignorance of older French poetry. The personal character of Malherbe, whose writings demonstrate a bludgeon like wit, was far from amiable; the good as well as bad side of Malherbe's theory and practice is excellently described by his contemporary and rival Mathurin Régnier, who was animated against Malherbe, not merely by reason of his own devotion to Ronsard but because of Malherbe's discourtesy towards Régnier's uncle Philippe Desportes, whom the Norman poet had at first distinctly plagiarized. Malherbe's reforms helped to elaborate the kind of verse necessary for the classical tragedy, but his own poetical work is scanty in amount, and for the most part frigid and lacking inspiration. The beautiful Consolation a Duperier, in which occurs the famous line Et, rose, elle a vécu ce que vivent les roses the odes to Marie de' Medici and to Louis XIII, are the best remembered of his works. His prose work is much more abundant, not less remarkable for care as to style and expression, and of greater positive value. It consists of some translations of Livy and Seneca, and of a very large number of interesting and admirably written letters, many of which are addressed to Peiresc, the man of science of whom Gassendi has left a delightful Latin life. It also contains a most curious commentary on Desportes, in which Malherbe's minute and carping style of verbal criticism is displayed on the great scale. Malherbe's two most important disciples were François Maynard and Racan; Claude Favre de Vaugelas is credited with having purified French diction at about the same time.

Танымал мәдениетте

1913 жылы құрылған Каен қаласындағы "Стад Малхербе Каен" футбол клубы атын ақыннан алған.