Кіріспе

Римге қарсы германдық суэбтер, римдік жеңіске дейін, Цезарь мен Ариовист шайқастан бұрын келіссөздер өткізді. Ариовист атты әскері римдік атлы әскерге таспен және қарумен атқылады. Цезарь келіссөздерді тоқтатып, өз адамдарына шабуыл жасамауды бұйырды, бұл швебтердің сөйлесуге мүмкіндік беру арқылы тұзаққа түсіп қалды деп айтуына жол бермеу үшін болды. Келесі шайқаста Рим жеңіске жетті, ол Галлияның шығыс шекарасын қамтамасыз етті және Цезарьдің Рейндегі көпірлерін уақытша салуға мүмкіндік берді.

Өмірбаян

Б. з. б. 61 жылы суэб тайпасының басшысы және герман халықтарының патшасы Ариовист тайпаның шығыс Германиядан Марна мен Рейн аймақтарына көшіп келуін қайтадан бастады. Бұл көші-қон Секуан жеріне енгеніне қарамастан, олар Ариовисттің эдуилерге қарсы адал болуын іздеді. Б.з.д. 61 жылы Секуандықтар Магетобрига шайқасындағы жеңісінен кейін Ариовистке жер сыйлады. Ариовист өз халқының 120 мың адамын алып, осы жерге қоныстанды. 24000 харудтар оған қосылғанда, ол секванилерден оларды орналастыру үшін оған көбірек жер беруді талап етті. Бұл талап Римді алаңдатады, өйткені егер секвандықтар келісім берсе, Ариовист олардың бүкіл жерін тартып алып, қалған Галлияға шабуыл жасай алады. Галлияның көптеген рулары Цезардың елге қарсы жеңісін құттықтап, жалпы жиналыс өткізгісі келді. Адуан үкіметінің басшысы және Галлия делегациясының өкілі Дивикияк Ариовисттің жаулап алуларына және ол тұтқынға алғандарға алаңдаушылық білдірді. Дивикияк Цезарьдан Ариовистті жеңуді және германдық басқыншылық қаупін жоюды талап етті, әйтпесе олар жаңа елден бас сауғалауға мәжбүр болады. Бұл ұсынысты қабылдау арқылы Римнің шекарасын кеңейту, Цезарь әскерінің арасындағы адалдықты нығайту және оны Римнің шетелдегі әскерлерінің қолбасшысы етіп бекіту мүмкіндігі туды. 59 жылы сенаты Ариовистті "Рим халқының патшасы және досы" деп жариялаған, сондықтан Цезарь суэб тайпасына оңай соғыс жариялай алмады. Цезарь эдуилердің көрген азабын елемейтінін айтты және Ариовистке ешқандай герман тайпасының Рейннен өтпеуін, эдуи тұтқындарын қайтаруды және эдуилерді және Римнің басқа да достарын қорғауды талап ететін ультиматум берді. Ариовист Кесарға жыл сайынғы алым-салық төлейтін болса, онда ол әулиелер аман қалады деп уәде бергенімен, ол римдіктермен бірге жеңімпаздар екендіктерін және Римнің оның әрекеттеріне билік етпейтінін айтты. Харудтардың Эдуиге шабуыл жасауы және жүзге жуық суэб тайпаларының Рейннен Галлияға өтуге тырысқаны туралы хабармен Цезарь б.з.д.

Кіріспе

Цезарь алыс емес, мүмкін Бибракте немесе оның маңында, ол сол жерде ғана Гелвети және басқа да кельт тайпаларына үлкен жеңіске жетті және қалған Боилерді жоюға мүмкіндік берді, оларға Эдуан жеріне қоныстануға мүмкіндік берді. Ұрыстан кейін аз ғана бои қалды, сондықтан эдуилер оларға көмектесті. Сона аңғарына қарай өрлеп бара жатқан кезі. Ариовист өзінің білікті генералы ретінде Весонтионды стратегиялық Дубс аңғарының кілті ретінде анықтады және оған қарай жүріп кетті, бірақ Цезарь, мүмкін, галлдардан алынған барлау мәліметтеріне сүйеніп, алдымен сол жерге жетіп, негізгі базаны құрды. Ол өз жауынгерлерінің арасында болған дүрбелеңмен күресуге мәжбүр болды, олар немістердің қандай да бір жоғары жауынгерлер екенін естіген еді. Ол жиналысты шақырып, жүзбасыларды солай істегендері үшін сөгіп, жөн сілтеп, әмірлерін орындамағандарын ескертті. Ол өзінің белгілі сөздерінің бірінде оларды міндеттілікке шақырды және келесі күні таңертең ерте 10-лигиямен ғана шерумен кетуге қауіп төндірді, оның батылдығына ешқандай күмәні жоқ екенін айтты. Бұл сөз 10-шы бөлімде фанатикалық адалдықты, ал қалғандарында ұят пен бәсекелестікті оятуды мақсат еткен. Везонтий Рейннен шамамен 75 миль (121 км) қашықтықта орналасқан. Ариовист Римнің сол жерде екенін білген, өйткені ол жүріп-тұруды тоқтатып, күткен. Дивисиактың басшылығымен Цезарь әскерлері 7 күн ішінде 80 шақырым жол жүріп, Белфорт маңындағы аймаққа жетеді. Әскер күніне 7 миль ғана қозғалды және оларды ашық ел арқылы алып өту үшін Дивисиакқа арқа сүйеді; сондықтан, сол кезде Бесансон мен Белфорт арасында римдік жолдар болмаған деп болжау қауіпсіз. Цезарь өзінің ашық жерде, әрине, Дубстан батысқа қарай, келт одақтастарының жері арқылы жүру үшін жолды бұрып өткенін айтады. Ариовист патшаның алдына елшілерін жіберіп, патшаның өзіне келгенін растады. Ал, қарсыластарына соңғы мүмкіндіктерін беріп отыратын Цезарь, Ариовист ақылға келе жатыр деген ойға келді. Олар ат үстінде, тек ат әскерімен бірге кездесуі керек деп келісті. Цезарь 10-шы легионның атты сарбаздарын алып келді, олар өздерін рыцарь деп жарқыратып, 10-шы легионның лақап аты Эвестрис болды. Екі жақтың кездесуі лагерьлердің арасындағы биік төбеде, бірнеше жүз метр қашықтықтағы жансакшылармен кездесуі парлейлер тарихында сирек кездесетін оқиға. Екеуі де өз көзқарастарын басқалардың фильтрлері мен араласуынсыз, бетпе-бет айтып, қорғауға мүмкіндік алды. Рим саясатына үңілді. Ариовист енді айдуилер өзіне қарсы емес, өзіне қарсы шабуыл жасады деп мәлімдеді. Цезарь Ариовисттің "аллоброгтармен соңғы соғыста эдуилердің римдіктерге көмек көрсетпегенін, сондай-ақ эдуилердің өзімен және секвандықтармен күресінде римдіктерден ешқандай көмек алмағандығын білмейтін, сондай-ақ істерді білмейтін, сондай-ақ беймәдени емес екенін" айтқандығын айтады. Жоғарыда "әлеуметтік емес" деп аударылған сөз (МакДевитт пен Бонның аудармасы) варварлық. Классикалық өркениеттер ұзақ әдеби кезеңдерінде солтүстік пен шығыстағы халықтарды үнемі варварлар деп сипаттады, әдетте ағылшын тілінде "варварлар" деп аударылады. Бұл сөз гректер мен римдіктердің өздерінің өркениеттері мен құндылықтарын бөліспейтіндерге деген қарапайымдылығы, қорқынышы мен қорқынышын білдіреді. Мұндай варварлар бұл ұғымды осындай пайдалану туралы өз сезімін білдіруге өте сирек қол жеткізді, бұл жағдайда Ариовист сияқты. Ариовист Римнің ресми достығын жалған деп сипаттады және тағы бір таңғажайып пайғамбарлықты айтты: ол Цезарьді өлтіру арқылы Римдегі көптеген беделді адамдардың шынайы достығына ие бола алады. Оның үстіне, сенаттың шешімі бойынша, Галлия өз заңдарымен басқаруға тиіс және сондықтан ол еркін болуы керек. Ол кезде Цезарь өзінің жансакшыларына қашып құтылуға мәжбүр болды, өйткені германдық ат әскері зымыран тастай бастады. Келесі күні Ариовист Кесарды тағы да бір кездесуге шақырды. Ол немістерге сенім артуға болмайтынын түсіндіру үшін, екі кіші офицерін, Гай Валериус Процилл мен Маркус Меттиусты жіберді. Олар Ариовисттің әскерін көтеру барысында ұстап алып, шынжырлап тастады.

Шайқас

Келесі бірнеше күн ішінде Ариовист өзінің қосын Кесарға екі шақырымдай жерде орналастырды. Герман тайпалары арнайы күш құрамын жасақтады. Бұл күште ат әскері мен жеңіл жаяу әскердің саны тең, олардың жалғыз міндеті - жеке немесе бірлікте, жауынгерлерге қолдау көрсету. Кесарияның сарбаздары күн сайын оның қонысының қабырғасының сыртында шайқас тізбегінде тұрды, бірақ тек қана шайқас болды. Ақырында, Ариовист екі шақырым қашықтықта Цезарьдің гарнизонын оқшаулап, оның жабдықтау желісін кесіп тастады. Цезарь германдықтар күшпен шабуыл жасамағанын айтады, өйткені олардың ақылды әйелдері өздерінің төлшеуі бойынша жаңа айға дейін шайқасқа қатыспау керектігін айтқан. Алайда, Ариовисттің шайқастан бас тартуының тағы бір себебі бар екені анық: ол Цезарьды қоршауға алды. Дио Кассиус лагерьдің артындағы төбе басында немістердің болғанын атап өтті, онда Порта Квестория, азық-түлік әкелетін қақпа болуы керек. Ариовист Цезарьді қоршауға алып, оны аштықтан құртуды ойлады. Рим әскері өзінің ең жақсы қолбасшысының қол астында бүкіл Жерорта теңізі аймағын Римнің қолына тапсырған классикалық тактиканы көрсетті, сондықтан римдіктер оны "біздің теңіз" деп атай алды. Ариовисттің не болатынын білгені екіталай. Цезарь немістердің санынан көп екенін және оның ең жақсы және жалғыз қорғанысы шабуыл екенін білген. Ол немістерді соғысуға мәжбүрлеуі керек еді, немесе бас тарту үшін аштықтан өлуге мәжбүр болды. Лагерьдегі жеңіл қорғанысты қалдырып, Цезарь үш еселік атпен неміс лагерінің ішіне қарай алға жылды. Бірінші екі қатардың күзетінде үшінші кастра (лагерь) тұрғызды, онда Цезарь екі легионды және көмекшілерді орналастырды, ал қалған төрт легион негізгі лагерьге оралды. Аристовтың бүкіл күшін соғыстың екі желісіне қарсы жіберуі керек еді, ал үшінші (резерв) қамтылған немесе төрт легионға екіге бөлінген кезде шабуыл жасауы керек еді, бірақ шайқастың ағымдары ешқашан болжауға болмайды, қандай жағдай болмасын. Келесі күні Цезарь алдыңғы лагерьдегі көмекшілерді қорғаныш ретінде пайдаланып, барлық алты легионды үш еселенген формациямен бастау сызығына әкелді. Әр трибун жеке бір легионға басшылықты, ал квестор 6-шы легионға басшылықты қолға алды. Цезарь бұл жігіттердің өздерін бақылап отырған барлық басшыларды көргісі келді. Содан кейін олар германдық күштердің ең әлсіз жеріне, ашық лагеріне қарай алға жылжи бастады. Цезарьдің айтуынша, жау лагерін неміс әскерінің артына қайырылған соғыс арбалары қорғап тұрды. Қайыққа әдеттегідей жылап-сықтап жатқан әйелдер қосылды. Оның неміс сарбаздарына қандай әсер еткені әлі белгісіз. Бұл мақсат - тайпаны жеңіп шығуға немесе әйелдері мен балаларымен бірге жойылуға мәжбүр ету еді. Германдар римдіктерге дейін этникалық топ бойынша құрылған: Харудтар, Маркоманндар, Трибоци, Вангиондар, Неметтер, Седусийлер және Суэбилер. Олар қосалқы қаруды қолданбайтын сияқты, сондықтан римдіктер екі бірлікпен алға, бірлікпен артқа қарай жүруге дағдыланған. Цезарь соғыс жолағының ең әлсіз бөлігі болып көрінген германдық сол жаққа қарсы шабуыл жасады. Римдіктер әр жауынгерге еркіндік бергендіктен, олар жеңіске жетті. Неміс әскері қалың топқа бірігіп, римдіктерді артқа итермелей бастады, бірақ римдіктер жаудың қалқандарына секіріп, оларды төмен қарай итермеледі. Атты әскердің бір офицері Публий Лициний Красс ат үстінде болған жағдайды жақсы түсінгендіктен, үшінші қатардағы жауынгерлерге (пехота резервінен) Римнің сол жақтарына қолдау көрсетуді бұйырды. Сол жақта римдіктер бір сәтке жеңімпаз болды. Бұл шешім әдетте жоғары офицерлерге берілді, бірақ Красс шайқастан кейін оны жоғары бағалады және тез алға жылжу үшін жоспарланған болуы мүмкін. Жаудың саптары бұзылып, әйелдер мен барлық адамдар 24 шақырым қашықтықтағы Рейнге қарай жүгірді, ал римдік атты әскер оларды қызу қуып жүрді. Кейбіреулері, соның ішінде Ариовист те, өзеннен қайықпен немесе жүзіп өтуге тырысты. Қалғандарын римдік ат әскері өлтірді, соның ішінде Ариовисттің екі әйелі мен бір қызы; тағы бір қызы тұтқынға алынды. Екі Цезарь елшілері де аман-есен құтқарылды, олар немістердің (олардың қатысуымен) сол кезде немесе кейіннен өртелу керектігі туралы пікір алысқан кезде олардың қорқынышты оқиғаларын баяндады. Цезарь Прокилге қарсы шығып, оны шынжырларынан босату жеңіске қарағанда оған көп қуаныш әкелгенін айтқан, бұл Цезарь әскерлерінің эмоционалды ахуалын біраз түсінуге мүмкіндік береді. Офицерлер бір отбасыдай бол�...

Салдары

Егер Цезарь герман әскерінің бөлімдерін солдан оңға қарай атаса, суэбтер Цезарьдың оң жағында болды, ең көп зардап шекті, оларды римдік ат әскері қуып жүрді. Рейн өзенінен өтуге ниеттенген суэбтер кері бұрылды. Ал енді шабуылға шыққан суэбтерге қосылған герман тайпалары оларға қарсы шығып, кері шегінген кезде шабуыл жасап, бейбітшілік сатып алды. Бірнеше күн ішінде суэбтер Рейн өзенінің үстінде немесе өзенде кез-келген шабуыл жасауға мүмкіндігі болмады, олар болашақтағы аламандықтар ретінде Қара Орманға бас сауғалап, біраз уақыт бойы бұл шабуылдан қашқан. Ариовист қашып құтылған болуы мүмкін, бірақ ол суэбтердің азаматтық әскерінде ешқандай лауазым сақтаған жоқ. 55 жылы суэбтер Усипеттер мен Тенктерилерді өз жерлерінен қуып шыққанда, ол туралы айтылмаған. Ол б. з. б. 54 жылы қайтыс болған, бұл оқиға немістердің ашуын туғызған. Рейннің сол жағалауында Цезарь еркін жүрді. Ол дереу бельгиялықтарға қарсы жорыққа аттанды, ал Рейндегі жерлерді бөлу туралы мәлімет оның есебіне кірмейді. Эльзастың кімнің қолында болғаны туралы мәселе тарихи тұрғыдан маңызды. Онда жер атаулары кельт тілінде жазылған, бірақ кельттер қайда болды? Олар Цезарьдің Ариовистке қарсы жорығында кездеспейді. Олардың бір бөлігі Бойлар болған шығар, олар Дунайда күшті күш болған, бірақ Маркоманн мен Квадтармен кездескен. Германдардан қорқып, олар аймақтан кетуге мәжбүр болды, тек Цезарьге қарсылық танытуымен ғана жойылды. Кейінгілердің соңғысы Аэдуидің арасына қоныстанғаннан кейін ғана Ариовистке қарсы жорық басталды. Ерте империяда Ариовист үшін соғысқан герман тайпалары Рейннің екі жағында да Альзаста пайда болды. Ол кезде олар аралас ұлтты болғандықтан, енді герман тілінде сөйлемесе керек. Римдіктер оларға суэбтерге қарсы буфер ретінде қызмет ету үшін, қазір жоғалған Боидің бұрынғы жерлерін алуға рұқсат бергені анық. Олар ұзақ уақыт адал қызмет етті. Олардан Жоғары Германия провинциясы құрылды. Кельттер арасында қоныстанған немістерге қатысты, оларға не болғаны белгісіз; алайда, этникалық тазалау туралы ешқандай дерек жоқ. Олар жаңа роман кельт халқына қосылған болуы ықтимал.