Оливер Голдсмиттың "Жаңылған Түн" комедиясы

Кіріспе

Оливер Голдсмит комедиясы. Ол жеңуге тұрады (2015 жылғы фильм)

«Ол жеңуге тұрады» – Оливер Голдсмиттің комедиясы, алғаш рет 1773 жылы Лондонда қойылған. Бұл пьеса ағылшын тілінде сөйлейтін елдердегі ағылшын әдебиеті мен театр сабақтарында оқылатын сүйікті туынды. 18-шы ғасырдың пьесаларының ішінде өзінің тартымдылығын сақтап, бүгінге дейін жиі қойылатын санаулы пьесалардың бірі. Пьеса бірнеше рет, соның ішінде 1914 және 1923 жылдары фильмге бейімделген. Алғашқыда пьеса «Түннің қателіктері» деп аталған, ал пьесадағы оқиғалар бір ұзақ түнде өтеді. 1778 жылы Джон О’Кифф «Тони Лампкин қалада» атты еркін жалғасын жазды. Бұл пьеса ағылшын тіліндегі «Маған сұрақ қойма, мен саған жалған айтпаймын» деген мақалдың пайда болуына себепкер болды (пьесада «fibs» деп келеді).

Бірінші акт

Бірінші акт Хардкастлдердің ауылдағы үйінен басталады. Г-жа Хардкасл күйеуіне олар қаладағы жаңалықтарды көру үшін ешқашан ауылдан шықпайтынына шағымданады. Хардкастл өзінің ескі әйелімен бірге барлық ескі нәрсені жақсы көретінін айтады. Г-жа Хардкастл өзінің алғашқы күйеуінен Тони атты ұлын туған кезде жас болғанын, ал Тони әлі жиырма бірге толмағанын айтады; Хардкастл Тонидің жас екеніне және әзіл-қалжыңға құмарлығына шағымданады. Тони бараға бара жатқанда, анасы сахнадан кейін оған еріп, олармен уақыт өткізу үшін қалуын өтінеді. Хардкастлдың қызы Кейт кіреді. Ол өзіне ұнамайтын сәнді киімдерін айтады. Кейт оған жасасқан келісімін еске салады: ол таңертең қалаған киімін киіп, кешке ол жақсы көретін ескі стильде киінеді. Содан кейін Хардкастл үлкен жаңалықты жариялайды: оның досы сэр Чарльздың ұлы Марлоу келіп жатыр, Хардкастл Кейт пен Марлоу үйленетінін үміттеніп отыр. Хардкастл Марлоудың әдемі, ақылды және өте қарапайым екендігін айтады. Кейтке бұл сипаттаманың соңғы бөлігі ұнамайды және Марлоуға жақсы әсер қалдыруға бел буады. Хардкастл шығып кетеді, Кейтті қонағы туралы ойлауға қалдырады. Оған Марлоудың жақын арада келетінін айтып, оның туысы Констанс қосылады. Констанс оған Марлоуды танитынын айтады: ол оның күйеуі Гастингстің жақын досы. Марлоудың ерекшелігі - ол жоғары топтағы әйелдердің алдында өте ұялшақ, сондықтан көбінесе төмен топтағы әйелдерге көңіл бөледі. Г-жа Хардкастл Констанстың өзінің туысы Тониге үйленуін қалайды, сонда Констанстың мұрагерлік зергерлік бұйымдары отбасында қалады. Констанс Кейтке Тониге үйленуге дайын екендігін көрсетеді, сонда Г-жа Хардкастл оның Гастингсті сүйетінін сезінбейді. Констансқа орай, Тони де Констансқа үйленгісі келмейді, ол да оған үйленгісі келмейді. Көрініс барға ауысады, онда Тони төмен топтағы адамдармен ішіп отыр. Бардың иесі екі сәнді жігіт келгенін айтады. Олар мистер Хардкастлдың үйін іздеп жүр дейді. Тони бұл Марлоу екенін түсінеді және Марлоуды Хардкастлдың үйі қонақүй екеніне сендіруге тырысады.

Act I begins at the Hardcastles’ home in the countryside. Mrs. Hardcastle complains to her husband that they never leave their rural home to see the new things happening in the city. Hardcastle says he loves everything old, including his old wife. Mrs. Hardcastle says she was a young woman when she had her first husband’s son, Tony, and he is not yet twenty one; Hardcastle complains about Tony’s immaturity and love of pranks. Tony enters on his way to a pub, and his mother follows him offstage, begging him to stay and spend time with them. Hardcastle’s daughter Kate enters. He remarks on her fashionable clothing, which he dislikes. Kate reminds him of their deal: she wears what she likes in the morning and dresses in the old fashioned style he prefers at night. Hardcastle then reveals big news: his friend Sir Charles’s son, Marlow, is coming to visit, and Hardcastle hopes Kate and Marlow will marry. Hardcastle says Marlow has a reputation for being handsome, intelligent and very modest. Kate likes all but the last part of this description and resolves to try to make a good impression on Marlow. Hardcastle exits, leaving Kate to think over her visitor. She is joined by her cousin Constance, whom she tells about Marlow’s impending visit. Constance tells her that she knows Marlow: he is the best friend of her suitor, Hastings. The odd thing about Marlow is that he is terribly shy around upper class women, and therefore often seduces lower class women instead. Mrs. Hardcastle wants Constance to marry her cousin, Tony, so that Constance’s inherited jewels stay in the family. Constance tells Kate that she pretends to be willing to marry Tony so that Mrs. Hardcastle won’t suspect she loves Hastings. Luckily for Constance, Tony doesn’t want to marry Constance any more than she wants to marry him. The scene changes to a bar, where Tony is drinking with a group of lower class men. The bar’s owner says that two fashionable looking men have arrived who say they are looking for Mr. Hardcastle’s house. Tony realizes that this must be Marlow and decides to trick Marlow into believing that Hardcastle’s house is an inn.

ІІ акт

Екінші акт Хардкастлдың қызметшілеріне қонақтардың алдында қалай мінездесу керектігін үйретуімен басталады. Ұзақ өтпей, Марлоу мен Гастингс өздерінің қонақүй деп ойлаған жерге жетеді. Хардкастл кіріп, қонақтарымен сөйлесуге тырысады, бірақ екі жас жігіт оның сөздерін елемейді, оны қарапайым қонақүйші деп санайды. Хардкастл олардың өрескел және жоғарыдан қарауына таңғалады. Марлоу бөлмесін көрсетуді талап етеді, сондықтан Хардкастл оны бірге алып жүреді. Гастингс жалғыз қалғанда, Констанс кіреді. Гастингс оның қонақүйге келгенін естігенде, бұл Тонидің әрекеті деп ойлайды. Гастингс Марлоудың қатесін одан жасыру керектігін айтады, себебі ол шындықты білсе, ұялып, бірден кетеді. Гастингс Констанспен бірге қашып кетуді ұсынады, бірақ ол мүлігінен – тек қана тәтесінің рұқсатымен мұраға ие болатын әшекейлерінен айырылуға құштар емес. Ол әшекейлерді алғаннан кейін онымен бірге қашуға уәде береді. Марлоу қайта оралып, Хардкастл оны тыныш қалдырмайтынына шағымданады. Гастингс Марлоуға Констанс пен оның туысы Кейт осы қонақүйде екенін айтады. Марлоу үрейленеді. Кейт кіріп, Марлоумен сөйлесуге тырысады, бірақ Гастингс пен Констанс Кейт пен Марлоуды жалғыз қалдырғаннан кейін, Марлоу тіл тиек біреуін аяқтап айтуға немесе тіпті Кейтке қарауға да батыл болмайды. Ол әңгімені күрт тоқтатып, қашып кетеді. Сахнадан шығар алдында Кейт өзіне-өзі: "Егер ол соншалықты ұялшақ болмаса, мен оған қызығушылық танытар едім" деп ойлайды. Тони мен Констанс кіреді, олардан кейін Гастингс пен миссис Хардкастл келеді. Констанс миссис Хардкастлдың көзінше Тонимен әдемі сөздерге тартылып, ол оның ықыласына қарсы тұруға тырысады. Гастингс миссис Хардкастлмен әңгімелеседі, ол Констанс пен Тониді көрсетіп, олардың никелесетінін айтады. Тони бұған жоғары дауыспен қарсылық білдіреді. Гастингс миссис Хардкастлға Тониді ақылға келтіруге тырысатынын айтады, ал Констанс пен миссис Хардкастл шығып кетеді. Гастингс Тониге Констансқа ғашық екенін және онымен қашып кеткісі келетінін айтады. Тони қуанып, оларға бар күшімен көмектесуге уәде береді.

Act II begins with Hardcastle trying to teach his servants how to behave in front of his guests. Soon after, Marlow and Hastings arrive at what they believe to be an inn. Hardcastle enters and tries to engage his guests in conversation, but the two young men ignore what he says, believing him to be a lowly innkeeper. Hardcastle is shocked by their rude, presumptuous treatment of him. Marlow insists on being shown his room, so Hardcastle accompanies him. When Hastings is left alone, Constance enters. Upon hearing that Hastings believes he is in an inn, she guesses it is a trick of Tony. Hastings says that they should keep Marlow’s mistake from him, because he will be embarrassed and leave immediately if he learns the truth. Hastings urges Constance to elope with him, but she is reluctant to lose her fortune: the jewels, which she will only inherit if she marries with her aunt’s permission. She promises to run away with him once she has the jewels. Marlow returns, complaining that Hardcastle will not leave him alone. Hastings tells Marlow that by coincidence, Constance and her cousin Kate are both at this inn. Marlow freezes in anxiety. Kate enters and tries to engage Marlow in conversation, but once Hastings and Constance leave Kate and Marlow alone, Marlow is too nervous to complete his sentences or even look at Kate’s face. He ends the conversation abruptly and rushes off. Before exiting the stage, Kate reflects to herself that if he weren’t so shy, she would be interested in him. Tony and Constance enter, followed by Hastings and Mrs. Hardcastle. Constance makes a show of flirting with Tony for Mrs. Hardcastle, while he tries to repel her advances. Hastings chats with Mrs. Hardcastle and she points out Constance and Tony, saying that they are betrothed. Tony objects to this loudly. Hastings tells Mrs. Hardcastle that he will try to talk some sense into Tony, and Constance and Mrs. Hardcastle exit. Hastings reveals to Tony that he loves Constance and wants to elope with her. Tony is thrilled and promises to help the couple any way he can.

ІІІ акт

III акт Хардкастл мен Кейт Марлоу туралы өте әртүрлі пікірлерін салыстыра бастайды. Ол Марлоудың батылдығына таңғалады, ал Кейт оны тым ұялшақ деп санайды. Кейт әкесін Марлоуға тағы бір мүмкіндік беруге көндіреді, осылайша оның нағыз мінезін көруге болады. Тони Хейстингске Констанцияның зергерлік бұйымдарын, оны анасының жәшігінен ұрлаған, салынған қорапты сыйлайды. Констанция мен миссис Хардкастл кіреді, ал Хейстингс шығып кетеді. Констанция тәтесін зергерлік бұйымдарын киіп көруге көндіруге тырысады, бірақ миссис Хардкастл келіспейді. Тони миссис Хардкастлға зергерлік бұйымдардың жоғалғанын айтуды ұсынады, ол осылай істейді, бұл Констанцияны қатты ренжітеді. Тони Констанцияға зергерлік бұйымдарын Хейстингске бергенін, ол қашып кетуге дайындалып жатқанын айтады. Міне, миссис Хардкастл зергерлік бұйымдардың жоғалғанын байқайды. Тони қайғыға батқан анасын қызықтырып, екеуі бөлмеден шығып кетеді. Кейт кіреді, оның ілесінде Пимпл тұр, және әкесі ұнататын ескі көйлек киген. Ол Тонидің әзілін біліп, Марлоудың қонақүйге келгеніне сенгеніне күледі. Пимплдің айтуынша, Марлоу Кейтті қонақүйдің барменшісі деп қателескен. Кейт қателіктен пайдаланып, оған ұялмастан сөйлесуге мүмкіндік алатынын айтады. Пимпл шығып кетеді, ал Марлоу кіріп келеді. Кейт, қызметші рөлінде, Марлоумен төменгі топқа жататын әйелдің акцентімен сөйлейді. Марлоу оны әдемі деп санайды және бірден оған қызығушылық танытады. Ол оны сүйіп алуға тырысады, бірақ Хардкастл бөлмеге кіріп, оларды көреді. Марлоу бөлмеден қашып кетеді, ал Хардкастл Кейтке Марлоуды үйден қууға ниеттенгенін айтады. Кейт әкесін Марлоудың өзгеше екенін дәлелдеу үшін оған уақыт беруге көндіреді.

IV акт

IV акт Констанс пен Гастингс қашып кетуді жоспарлап отырғанда басталады. Констанс Гастингске сэр Чарльзтың жақын арада келетінін естігенін айтады, ал Гастингс Констансқа оның әшекейлік қорабын Марлоуға сақтап беруге сеніп тапсырғанын жеткізеді. Екеуі де шығып кетеді. Марлоу кіреді, әшекейлік қорапты үй иесіне (яғни, миссис Хардкастлға) сақтап беруді ойлағаны үшін өзін-өзі мақтан етеді. Гастингс кіреді, ал Марлоу оған әшекейлерді үй иесінің қолында қалдырғанын айтады. Гастингс миссис Хардкастлдың әшекейлерді қайта алып, кетіп қалғанына көңілі толады. Хардкастл кіріп, Марлоумен дауласа бастайды, оның қызметшілері мас болыпты. Ашуланып, Хардкастл Сэр Чарльздың ұлынан мұндай бейшаралық күтпегенін айтады. Марлоу бұл сөзге түсініксіздікпен қарайды, бірақ сол сәтте Кейт кіріп келеді. Марлоу бірдеңе дұрыс емес екенін сезе бастайды, Кейтке олардың қайда екенін сұрайды, ал ол олардың мистер Хардкастлдың үйінде екенін жауап береді. Марлоу өзінің қателігіне қорқады. Кейт әлі өз кімдігін ашпай, отбасының кедей туысы болып әрекет етеді. Марлоу кететінін хабарлайды, ал Кейт жаңалықты естіп жылайды. Оның оған деген қамқорлығын көріп, ол жүрегі жылиды. Тони мен Констанс оның Гастингспен әшекейлерсіз қашып кету жоспарын талқылайды. Миссис Хардкастл кіреді, ал екі туыс ойнақы сөйлесіп, оның күдік тудырмауына тырысады. Кейін Гастингстен Тониге хат келеді, бірақ Тони оқи алмайтындықтан, анасы оны оқып береді. Хат қашып кету жоспарын ашады. Миссис Хардкастл ашуланып, Констансты алыс Педигри әпкесінің үйіне жіберуге ниеттенетінін айтады. Гастингс кіріп, Тониге құпияны ашқаны үшін бәңгіліктейді. Марлоу кіріп, Тони мен Гастингске оның қайда екені туралы алдағаны үшін ашуланып айқайлайды. Констанс мүлдем күйзеліп, Гастингстен бірнеше жыл күтіп тұрса да, оған адал болуын өтінеді. Констанс кеткеннен кейін Тони Гастингске екі сағаттан соң бақта кездесуге шақырып, бәрін түзетуге уәде береді.

Act IV begins with Constance and Hastings planning their elopement. Constance tells Hastings that she has heard Sir Charles will soon be arriving, and Hastings tells Constance that he has entrusted her box of jewels to Marlow to keep them safe. They both exit. Marlow enters, congratulating himself on thinking to give the box of jewels to the landlady (i. e., Mrs. Hardcastle) to keep it safe. Hastings enters, and Marlow tells him he stashed the jewels securely with the landlady. Hastings conceals his disappointment that Mrs. Hardcastle has the jewels back and leaves. Hardcastle enters and begins to argue with Marlow, whose servants have gotten drunk. Storming away, Hardcastle says he would never have predicted such rudeness from Sir Charles’s son. Marlow is confused by this remark, but at that moment, Kate enters. Marlow, beginning to understand something is amiss, asks Kate where they are, and she tells him that they are at Mr. Hardcastle’s house. Marlow is horrified at his error. Kate does not yet reveal her true identity, pretending instead to be a poor relation of the family. Marlow announces his departure, and Kate weeps at the news. He is touched to see how much she cares about him. Tony and Constance discuss her plan to elope with Hastings, even without the jewels. Mrs. Hardcastle enters and the two cousins pretend to flirt so she won’t suspect the planned elopement. A letter comes from Hastings addressed to Tony, but because Tony cannot read, his mother reads it to him. The letter reveals the plan for the elopement. Mrs. Hardcastle is furious and tells Constance she is sending her far away to Aunt Pedigree’s house. Hastings enters and yells at Tony for giving away the secret. Marlow enters and yells at both Tony and Hastings for deceiving him about where he is. Constance is utterly distraught and begs Hastings to stay faithful to her even if they have to wait several years to marry. After Constance leaves, Tony tells Hastings to meet him in the garden in two hours, promising to make it all up to him.

V акт

V актінде Хардкасл мен жаңа келген сэр Чарльз Марлоудың үйді қонақүй деп жаңылысқанына күледі. Хардкасл Марлоудың Кейттің қолын ұстағанын көргенін, олар үйленетінін айтады. Марлоу кіріп, Хардкаслдан ресми түрде кешірім сұрайды. Хардкасл бұл маңызды емес дейді, себебі Марлоу мен Кейт жақын арада үйленеді, бірақ Марлоу Кейтке ешқандай сезімі жоқ екенін мәлімдейді. Хардкасл оған сенбейтінін білдіргенде, Марлоу ашуланып кетеді. Кейт кіріп, екі әкеге Марлоу оны ұнататынын жеткізеді. Оларға жарты сағаттан соң экранның артына жасырынып, Марлоудың сезімін өз көздерімен көруге шақырады. Сыртта, бақта Тони келіп, Гастингске анасы мен Констансты Педигри әпкесінің үйіне емес, айналып келгенін айтады. Миссис Хардкасл қорқып, олар қауіпті жерде адасып қалғанын ойлайды. Гастингс Констансты іздеуге асығады. Бақтың басқа бөлігінде Гастингс Констанцияны қашып кетуге көндіруге тырысады. Ол түнгі оқиғалардан шаршап, қашып кетуге күші жетпейтінін айтады. Оның орнына, олардың жағдайын Хардкаслға түсіндіріп, оның әйеліне олардың некесіне рұқсат беруге ықпал етуді жөн көреді. Үй ішінде Хардкасл мен сэр Чарльз экранның артына жасырынып, Марлоу мен Кейттің әңгімесін тыңдайды. Кейт енді қызметші емес, әдеттегідей сөйлейді. Марлоу оның қасында қалуды қалайтынын білдіреді, бірақ отбасын ренжіту үшін тегі төмен кісімен үйленгісі келмейді. Кейт оған өзінің де оның іздеген әйел сияқты тегі бірдей екенін айтады. Марлоу оның алдында тізе бүгіп, екі әке экраннан шығып, неге оларға Кейтке деген сезімі туралы жалған айтқанын сұрайды. Марлоу Кейттің кім екенін біліп, оны алдағанына қатты ұялады. Миссис Хардкасл мен Тони кіреді (Миссис Хардкасл қайда екенін білген соң). Миссис Хардкасл Констанс пен Гастингс қашып кеткенін айтады, бірақ Констанстың әшекейлерін өзі сақтай алатынына көңілі толады. Бірақ сол сәтте Гастингс пен Констанс кіреді. Сэр Чарльз Гастингсті таниды және Хардкаслға оның жақсы адам екенін хабарлайды. Хардкасл Тониден өзінің туысына үйленгісі келмейтініне сенімді ме деп сұрайды. Тони сенімді екенін, бірақ бұл маңызды емес екенін айтады, себебі ол жиырма бірге толғанға дейін Констанспен некеге тұрудан бас тарта алмайды. Хардкасл Миссис Хардкасл Тонидің жасы жиырма бірге толғанын жасырғанын айтады. Осыған Тони Констансқа үйленбейтінін мәлімдейді, осылайша ол Гастингске үйленіп, мүлкін сақтап қалады. Барлығы, Миссис Хардкастлдан басқа, екі жас жұптың – Гастингс пен Констанстың, Марлоу мен Кейттің – үйленетініне қуанышты.

In Act V, Hardcastle and the newly arrived Sir Charles laugh over Marlow’s having mistaken the home for an inn. Hardcastle says that he saw Marlow take Kate’s hand, and he thinks that they will marry. Marlow enters and formally apologizes to Hardcastle. Hardcastle says it doesn’t matter, since Marlow and Kate will soon marry, but Marlow denies having feelings for Kate. When Hardcastle refuses to believe him, Marlow storms out. Kate enters and assures the two fathers that Marlow likes her. She tells the two fathers to hide behind a screen in half an hour to see proof of Marlow’s feelings. Out in the garden, Tony arrives and tells Hastings that he has driven his mother and Constance in a circle instead of taking them to Aunt Pedigree’s house. Mrs. Hardcastle is terrified, thinking they are lost in dangerous territory. Hastings rushes off to find Constance. Elsewhere in the garden, Hastings tries to convince Constance to elope with him. She says she is too exhausted from the stress of the night to run off. Instead she wants to explain their situation to Hardcastle and hope that he can influence his wife to allow their marriage. Inside the house, Hardcastle and Sir Charles hide behind a screen and watch Marlow and Kate talk. Kate no longer pretends to be a barmaid, but speaks in her normal voice. Marlow says he wishes he could stay with her, but he does not want to disappoint his family by marrying someone of lower birth. Kate tells him she has the same background as the woman he came to see. Marlow kneels before her, and the two fathers burst out from behind the screen, asking why he lied to them about his feelings for Kate. Marlow learns Kate’s true identity and is embarrassed again at having been so deceived. Mrs. Hardcastle and Tony enter (Mrs. Hardcastle having realized where she is). Mrs. Hardcastle says that Constance and Hastings have run off together, but she is consoled by the fact that she will get to keep Constance’s jewels. At that moment, however, Hastings and Constance enter. Sir Charles recognizes Hastings and tells Hardcastle that he is a good man. Hardcastle asks Tony if he is really sure that he doesn’t want to marry his cousin. Tony says he is sure, but that it doesn’t matter, since he cannot formally refuse to marry Constance until he is twenty one. Hardcastle then reveals that Mrs. Hardcastle has been hiding the fact that Tony is in fact already twenty one. At this, Tony says he will not marry Constance, freeing her to marry Hastings and keep her fortune. Everyone except Mrs. Hardcastle is thrilled that the two young couples – Hastings and Constance, and Marlow and Kate – will marry.

Өндірістер

Оригиналдық қойылым 1773 жылғы 15 наурызда Лондондағы Ковент-Гарден театрында Мэри Булклидің Констанция Хардкастл рөлінде ойнауымен дебют жасады және бірден сәтті болды. XIX ғасырда актер және комедия шебері Лионель Бро 1869 жылы Тони Лампкин рөлінде алғаш рет сахнаға шықты және 1777 қойылымға дейін осы кейіпкерді ойнауын жалғастырды, ал 1881 жылғы қойылым әлеуметтік беделді актриса Лилли Лэнгтри үшін үлкен жетістік болды. 1964 жылы Виктор Карин режиссерлік еткен Эдинбург Gateway компаниясы осы пьесаны сахналады. 1978 жылы, жабылып 130 жыл өткен соң, Грузиялық Ангелдер театрын қайта ашу үшін осы пьесаны Ангелдер театры компаниясы таңдады. Леверингтондағы үйдің жанындағы оқиға пьесаның негізі болған болуы мүмкін. Голдсмит достары Лампкиндерге Паркфилд, Леверингтондағы үйлерінде қонаққа барған. Лампкин кейін Висбехке көшіп кетті және бұл пьеса жергілікті театрларда өте танымал болды. «Ол өзіне-өзі жеңіске ұмтылады» пьесасының ең танымал заманауи нұсқаларының бірі – Питер Холлдың 1993 жылы сахналаған және Мириам Марголиестің миссис Хардкастл рөлінде ойнаған нұсқасы. Ең танымал телеқойылым – 1971 жылғы нұсқа, онда Ральф Ричардсон, Том Куртенэй, Джульет Миллс және Брайан Кокс түскен, ал Тревор Пикок Тони Лампкин рөлінде ойнады. Куртенэй, Миллс және Пикок 1969 жылы Лондондағы Гаррик театрында осы пьесада да өнер көрсетті. 1971 жылғы нұсқа Росс-он-Уай, Херефордшир маңында түсірілді және BBC архивінің бір бөлігі болып табылады. Бұл пьеса «Классикалық театр, драмадағы гуманитарлық ғылымдар» деп аталатын он үш британдық және еуропалық пьесалардың сериясын құраған 13 BBC қойылымының бірі болды. Бұл серия АҚШ-тағы Ұлттық гуманитарлық қормен қаржыландырылды және мыңдаған американдық студенттер үшін бейнежазбада оқу құралы ретінде пайдаланылды. 2008 жылы бұл пьеса Висбехте қайтадан қойылды. Деректерге сәйкес, Оливер Голдсмит осы пьесаны Лампкин отбасымен бірге Леверингтондағы Парк-хауста, Висбехке жақын жерде тұрғанда жазған және досы Николас Лампкинды оның танымал кейіпкері Тони Лампкинге айналдырып, оны пародизациялаған. Нақты Лампкин ақшасы бітіп қалғаннан кейін Висбехке көшіп кетті.

The original production premiered in London at Covent Garden Theatre on 15 March 1773 with Mary Bulkley as Constantia Hardcastle, and was immediately successful. In the nineteenth century, actor and comedian Lionel Brough debuted as Tony Lumpkin in 1869 and continued to play the character in 1777 performances, whilst an 1881 production of the play was socialite and actress Lillie Langtry's first big success. In 1964, the play was staged by the Edinburgh Gateway Company, directed by Victor Carin. It was chosen by the Angles Theatre company to relaunch the Georgian Angles Theatre in 1978, about 130 years after it closed. An incident in a nearby house in Leverington may have been the basis of the play. Goldsmith is supposed to have visited his friends the Lumpkins at their home Parkfield, Leverington. Lumpkin moved to Wisbech later and this play was very popular in the local theatre. Perhaps one of the most famous modern incarnations of She Stoops to Conquer was Peter Hall's version, staged in 1993 and starring Miriam Margolyes as Mrs. Hardcastle. The most famous TV production is the 1971 version featuring Ralph Richardson, Tom Courtenay, Juliet Mills, and Brian Cox, with Trevor Peacock as Tony Lumpkin. Courtenay, Mills, and Peacock also performed in this play at The Garrick Theatre, London, in 1969. The 1971 version was shot on location near Ross on Wye, Herefordshire, and is part of the BBC archive. This play was one of 13 BBC productions that formed the series of thirteen British and European plays called Classic Theatre, the Humanities in Drama. The series was funded in the U. S. by the National Endowment for the Humanities and used as a study aid on video tape by thousands of U. S. students. In 2008 the play was again produced in Wisbech. The story goes that Oliver Goldsmith wrote the play while staying with the Lumpkin family at Park House in Leverington, near Wisbech and that he lampooned his friend, Nicholas Lumpkin, by turning him into his famous creation, Tony Lumpkin. The real Lumpkin moved to Wisbech after his money ran out.

Комедияның түрі

Пьеса алғаш рет қойылған кезде, ол 1722 жылы сэр Ричард Стилдің "Жақын ғашықтар" атты пьесасының табысынан кейін ағылшын сахнасында үстемдік құрған сезімтал комедияға қарағанда, күлдіргіш комедияның қайта жаңғыруының мысалы ретінде талқыланды. 1773 жылы Лондон журналында жарияланған "Театр туралы эссе; немесе Күлдіргіш және сезімтал комедияны салыстыру" атты мақала сезімтал комедияның, комедияның бұрмаланған түрі, ескі және шынайы күлдіргіш комедияның орнын басып алғанын айтты. Кейбір театр тарихшылары осы эссені Голдсмиттің "Күлкілі комедияның" үлгісі ретінде "Сейін иіліп жүру" пьесасын жарнамалау мақсатында жазғанын санайды. Голдсмиттің есімі "Қарсыластар" және "Скандал мектебі" атты пьесалардың авторы Ричард Бринсли Шериданның есімімен байланысты, олар күлдіргіш комедияның қайта жандануының көшбасшылары болды. Бұл пьесаны әдепкі комедиясы ретінде де қарастыруға болады, онда комедия кейіпкерлердің жоғары қоғамда дұрыс деп санайтын мінез-құлық стандарттары мен олар осындай стандарттармен шектелмеген орталарда қолдануға дайын немесе рұқсат ететін бейресми мінез-құлық арасындағы қақтығыстан туындайды. Кейттің еңкейіп жүруі және Марлоудың шаршаңқылығы да романтикалық комедияның мысалы, сондай-ақ Констанс Невилл мен Джордж Гастингстің махаббаты және қашып кету жоспары да соған жатады.

Кейіпкерлер

Чарльз Марлоу – Жас, әдемі Кейт Хардкастлға қалыңдыққа шығуға ниеттенген басты ер адам кейіпкері. "Оқымысты болып тәрбиеленген" білімді адам Марлоу, "Либерти-холлдың" (Лондонның басқа бір жеріне сілтеме) иесі, мистер Хардкастлға (Марлоу оны мейрамханашы деп санайды) қатыгез және бейшара болады. Марлоу әлемді аралаған, өте білімді адам. Жұмысшы сыныбының әйелдерімен Марлоу адалсыздыққа құмар, ал жоғарғы сыныптың әйелдерімен ол шаршаңқы, баяу адам. Джордж Хейстингс – Чарльз Марлоудың досы және мисс Констанс Невиллге ғашық. Хейстингс – білімді адам, ол Констансқа шын ниетпен қамқорлық жасайды және онымен бірге Францияға қашуды жоспарлайды. Тони Лампкин – Миссис Хардкастлдың ұлы және мистер Хардкастлдың кеңдауы, Тони – тәлкекке құмар, білімсіз еркек. Мистер Хардкастл – Кейт Хардкастлдың әкесі, бірақ Марлоу мен Хейстингс оны мейрамханашы деп жаңылысады. Миссис Хардкастл – Мистер Хардкастлдың әйелі және Тонидің анасы, Миссис Хардкастл – сыбайлас және ерекше кейіпкер. Ол Тониді жақсы көреді, бірақ оған оның жасы жеткенін айтпайды, сондықтан ол жылына 1500 фунт стерлинг алуға құқылы. Мисс Кейт Хардкастл – Мистер Хардкастлдың қызы, пьесаның "бағынып жеңіске жеткен" басты кейіпкері. Мисс Констанс Невилл – Миссис Хардкастлдың қызы, Хейстингстің қалыңдыққа шығуға ниеттенген әйелі. Сэр Чарльз Марлоу – Аристократ азамат және Чарльз Марлоудың әкесі; ол ұлынан бірнеше сағат кейін келеді.

Қабылдау

Голдсмиттің досы және замандасы Сэмюэл Джонсон бұл пьесаны жоғары бағалады. Джеймс Босвелл оның айтқанын келтірді: "Көп жылдар бойы көрермендерді осы деңгейде көтеріп, комедияның басты мақсатына – көрермендерді қуантуға жақын келген комедияны мен білмеймін".