Кіріспе

"Бронза сақина" - Эндрю Лэнгтің "Көк ертегі кітабының" алғашқы әңгімесі. Лэнгтің алғы сөзінде айтылғандай, Таяу Шығыстағы немесе Орталық Азиядағы осы ертегі нұсқасы Карной мен Николаидтың (Париж: Maison neuve, 1889) "Традиции Populaires de l'Asie Mineure" (Традициялардың халықтық кіші Азия) аудармасынан және бейімделуімен жасалған.

Қысқаша мазмұны

Патшаның үміті үзілді, өйткені оның сарайы жемісті бақтың орнына бос жермен қоршалған. "Ата-бабасы да бағбан болған" бағбанның көмегімен ол мұндай адамды табады. Бұл бағбанның қамқорлығымен жер гүлдейді, бірақ жаңа проблема туындайды. Ханшайым бағбанның ұлын жақсы көреді және басқа ешкімге үйленбейді. Ол әкесі таңдаған күйеуден (премьер-министрдің ұлынан) бас тартқаннан кейін, ол мәселені шешу үшін байқау ұйымдастырады: екі адам алыс жерге кетуге тиіс, ал бірінші қайтып келген адам ханшайымға үйленуі керек. Олар тең дәрежеде емес. Министрдің ұлына жақсы ат пен алтын беріледі, ал бағбанның ұлына сал ат пен мыс беріледі. Бірде оның ұлы тез жүріп бара жатып, киім-кешекті әйелге тап болады. Ол әлсіз әрі аш күйде Исадан көмек сұрап жалбарынады. Ол оны елемейді. Бағбанның ұлы әйелді кездестіреді. Ол қызға қапшағын беріп, артына мініп жүруге шақырады. Келесі қалада хабаршылар сұлтанның ауырып қалғанын және оны емдеген адамға сыйлық тағайындалатынын хабарлайды. Әйел балаға үш итті тауып өлтіріп, өртеп, күлін жинап, сол сұлтанға жол салуды тапсырады. Өлі сұлтанды отқа салып, сүйектеріне дейін қайнатып, Соңында сүйектерді дұрыс орналастырып, иттердің күлін үстіне шашыраңыз. Бағбанның ұлы осылардың бәрін жасайды, сол кезде сұлтан қайта тіріледі, жас шағында. Жігіт соны айтып, бау-бақшашының ұлы қола сақинаны сыйлық ретінде алады. Бұл сақинада тілектерін орындайтын джинн бар. Енді бағбанның ұлы өзінің жолын жалғастырады, әсем желкенді кемеде, асыл тастар, брокат желкендер және алтын корпус жүкпен, ондаған әдемі теңізшілермен, әрқайсысы патшадай сәнді киінген, барлығы қола сақинадан жасалған сыйлықтар. Ақырында ол өзінің барлық байлығын жұмсап қойған бәсекелесінің қасына келеді. Бағбанның ұлы танылмай, оның артындағы терісіне қола сақинаның таңбасы қойылып, отта қыздырылса, оның бәсекелесіне кеме беруді ұсынады. Осыны бітірген соң бағбанның ұлы сақинадан жартылай шіріп қалған ағаштан жасалған, қара боялған, жыртылып кеткен желкендер мен мүгедек және науқас экипажмен кеме дайындауды сұрайды. Бұл кеменің ішінде премьер-министрдің ұлы қайтып келеді де, патшадан өзінің қалыңдығын талап етеді. Бақытсыз ханшайымның үйлену тойы дайындалып жатқанда, патша портқа қарап, алтыннан жасалған жылтыр кемеге таңғалады. Ол өзінің капитанын (бақшының ұлын) көргенде қатты таңғалады, сондықтан оны тойға шақырады және оны мұқият тексергеннен кейін, оны қалыңдықты беруге шақырады. Бағбанның ұлы келіседі, бірақ күйеу жігітті көргенде, ол қарсылық білдіреді, патшаға ол жігіт ханшайымға лайық емес екенін айтады, ол өзінің құлынан артық емес. Премьер-министрдің ұлы мұны жоққа шығарады, бірақ оның арқасындағы қола сақинаның таңбасы бұл мәлімдемені дәлелдейді. Бағбанның ұлы патшаның батасымен сол күні қуанышты ханшайымға үйленеді. Олардың бақыты қысқа. Осы арада қара өнеріне үйренген бір адам қола сақинаның джинни туралы білуге келді. Принц алтын кемесінде саяхатқа шыққанда, ол қызыл балыққа арналған сақинаға айырбастау үшін ханшайымды көндіреді. Қолына кірпіш алған соң, ол ханзаданың қайығын алтыннан шіріп кеткен ағашқа, оның экипажын әміршіге ұқсаған адамдардан қорқынышты құлдарға, ал асыл тастар жүкін аш қара мысықтарға айналдырады. (Француз тіліндегі түпнұсқада сиқыршы - еврей, ал төмендеу топқа қара нәсілділер кіреді. "Көк аңыздар кітабының" қазіргі басылымдарында бұл мәліметтер жоқ.) Жаудың қола сақинасын алу керектігін түсінген ханзада мысықтар мекендеген аралға жеткенше жүзіп кетеді. Мысық патшайымы кемеге мысықтарды алып кетуге хабаршы жібереді. Принц қоладан жасалған сақинасын тауып, оған қайтару шартымен келіседі. Мысық патшайымы әлемдегі барлық мысықтарға хабарласады, олардың үшеуі сиқыршының қола сақинасын оянған кезде қалтасында және ұйықтағанда аузында ұстайтынын біледі. Үшеуі сақинаны алуға барады. Олардың бірі ұйықтап жатқан сиқыршының мұрнын құйрығымен тістеп, ал ол кішкене тыныштандырады. Кейбір қиындықтардан кейін, тышқандар перстені ханзадаға қайтаруға тырысады, ол алтын ыдысын қалпына келтіріп, ханшайымға үйге оралады. Ол сиқыршыны ұстап алады да, оны жабайы қашырдың құйрығына байлап, бөлшектеріне бөледі.