Кіріспе

Америкадағы адам құқықтарын бақылау ұйымы. Америкааралық адам құқықтары жөніндегі комиссия (АХҚК немесе басқа үш ресми тілде – испан, француз және португал тілдерінде CIDH, Comisión Interamericana de los Derechos Humanos, Commission Interaméricaine des Droits de l'Homme, Comissão Interamericana de Direitos Humanos) – Америка мемлекеттері ұйымының (АМҰ/OAS) дербес органы болып табылады. Адам құқықтары жөніндегі Америкааралық соты – Коста-Риканың Сан-Хосе қаласында орналасқан дербес сот мекемесі. Сот және Комиссия бірлесіп АМҰ-ның адам құқықтарын қорғау жүйесін құрайды.

Америкааралық адам құқықтары жүйесінің тарихы

Адам құқықтарын қорғаудың Америкааралық жүйесі 1948 жылғы сәуірде Ұйымның (ОАС) Адам құқықтары мен міндеттерінің Америкалық декларациясын қабылдауымен құрылды. Бұл – жалпы сипаттағы алғашқы халықаралық адам құқықтары құжаты, ол Балама Жалпыға ортақ Адам құқықтары декларациясынан алты айдан астам бұрын жарық көрді. АҚХК 1959 жылы құрылған. Ол 1960 жылы алғашқы отырысын өткізді және 1961 жылы Доминикан Республикасындағы адам құқықтары жағдайын тексеру үшін алғашқы сапарды жүзеге асырды.

Бұрынғы комиссия мүшелері

Жыл Мемлекеттік комиссарлар Президент (2001 жылдан кейін) Төраға (2001 жылға дейін) 1960–1963 Ромуло Галлегос 1960 1960–1964 Рейнальдо Галиндо Поль 1960–1968 Гонсало Эскудеро 1960–1972 Анхела Акунья де Чакон 1960–1972 Дувард В. Сандифер 1960–1972 1960–1979 Габино Фрага 1964–1968 Даниэль Уго Мартинс 1964–1983 Карлос А. Дунши де Абраншес 1968–1972 Марио Алсамора Вальдес 1968–1972 Хустино Хименес де Аречега 1972–1976 Хенаро Р. Каррио 1972–1976 Роберт Ф. Вудворд 1972–1985 Андрес Агилар 1976–1979 Карлос Гарсия Бауэр 1976–1979 Фернандо Волио Хименес 1976–1983 Том Дж. Фарер 1976–1978 Хосе Хоакин Гори 1978–1987 1980–1987 Франсиско Бертран Галиндо 1980–1985 Сезар Сепульведа 1980–1985 1984–1988 Р. Брюс МакКолм 1984–1987 Луис Адольфо Силес Салинас 1984–1991 Гилда Масиэл Корреа Руссомано 1986–1989 Эльса Келли 1986–1993 Марко Тулио Бруни Челли 1986–1993 Оливер Х. Джекман 1988–1991 Джон Риз Стивенсон 1988–1995 Лео Вальядарес Ланса 1988–1995 Патрик Липтон Робинсон 1990–1997 Оскар Лухан Фаппиано 1992–1995 Майкл Рейсман 1994–1997 Джон С. Дональдсон 1997 1998–1999 Сэр Генри де Булей Форде 1992–1999 1995 1996–1999 Карлос Аяла Корао 1998 1996–1999 Жан Жозеф Эксуме 1994–2001 Клаудио Гроссман 1996, 2001 1998–2001 Элио Бикудо 2000 1999–2001 Питер Лори 2002–2002 Диего Гарсия Саян 1996–2003 Роберт К. Голдман 1999 2000–2003 2003 2000–2003 Хуан Э. Мендес 2002 2000–2003 Хулио Прадо Вальехо 2002–2005 Сусана Вильяран 2001–2005 Хосе Салакветт 2004 2004–2007 Эвелио Фернандес Аревалос 2006 2004–2007 Фредди Гутьеррес 2002–2009 Сэр Клэр Камау Робертс 2004–2009 Флорентин Мелендес 2006–2009 Виктор Абрамович 2006–2009 Паоло Кароцца 2008 2004–2011 Пауло Серхио Пиньейро 2008–2011 Лус Патрисия Мехия 2009 2009–2011 Мария Сильвия Гильен 2010–2013 Родриго Эскобар Гиль 2010–2013 Динах Шелтон 2008–2015 Фелипе Гонсалес Моралес 2010 2012–2015 Роуз Мари Белл Антуан 2015 2012–2015 Трейси Робинсон 2014 2012–2015 Роза Мария Ортис 2017–2019 2016–2019 Франсиско Хосе Эгигурен Праэли 2018–2021 Антония Уррехола Ногуэра 2018–2021 Флавия Пиовесан 2018–2023 Хоэль Эрнандес Гарсия

Атқарушы хатшылар

МАСҚК-ның қызметкерлері оның хатшылығынан тұрады, оны атқарушы хатшы басқарады, ол соңғы кезде төрт жылдық, жаңаруға болатын келісімшарттармен қызмет етеді. 2020 жылдың тамызында ҰАҚ Бас хатшысы Луис Алмагро Пауло Абраудың МАСҚК атқарушы хатшысы ретіндегі келісімшартын жаңартпайтынын жариялады, себебі ұйым қызметкерлерінен 61 қызметкерлік шағым түскен. МАСҚК комиссарлары 2020 жылдың қаңтарында келісімшартты ұзартуды бірауыздан мақұлдады.

2021 жылы мексикалық Тания Ренеум жаңа атқарушы хатшы болып тағайындалды. Америкааралық адам құқығы комиссиясының атқарушы хатшылары Аты-жөні Елі Мерзімі Ескертулер Луис Реке Боливия 1960 – 1976 жылғы маусым Чарльз Д. Мойер АҚШ 1977 жылғы қаңтар – тамыз Уақытша атқарушы хатшы. Эдмундо Варгас Карреньо Чили 1977 жылғы қыркүйек – 1990 жылғы наурыз Дэвид Дж. Падилья АҚШ 1990 жылғы наурыз – маусым Уақытша атқарушы хатшы. Эдит Маркес Родригес Венесуэла 1990 жылғы мамыр – 1996 жылғы ақпан Дэвид Дж. Падилья АҚШ 1996 жылғы қаңтар – мамыр Уақытша атқарушы хатшы. Хорхе Энрике Таяна Аргентина 1996 жылғы наурыз – 2001 жылғы шілде Аргентина 2001 жылғы тамыз – 2012 жылғы маусым Эмилио Альварес Икаса Мексика 2012 жылғы тамыз – 2016 жылғы тамыз Пауло Абрао Бразилия 2016 жылғы тамыз – 2020 жылғы тамыз Мария Клаудия Пулидо Колумбия 2020 жылғы 17 тамыз – 2021 жылғы маусым Атқарушы хатшының міндетін атқарушы. Тания Ренеум Панци Мексика 2021 жылғы маусым – қазіргі уақыт. Дереккөз: ҰАҚ, бұрынғы МАСҚК атқарушы хатшылары.