Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз саясаткері (1925–2023)
French politician (1925–2023)
Жак Люсьен Жан Делорс (20 шілде 1925 – 27 желтоқсан 2023) – 1985 жылдан 1995 жылға дейін Еуропалық комиссияның сегізінші президенті қызметін атқарған француз саясаткері. Делорс бірыңғай нарықтың, евроның және қазіргі Еуропалық Одақтың құрылуында маңызды рөл атқарды. Еуропалық комиссияның (ЕК) президенті ретінде Делор еуропалық істердегі ең белгілі және ықпалды көшбасшы болды. Ол мүше елдерді тығыз байланыстыратын және бірлік қажеттілігін күшейткен саясатты жүзеге асырды. Ол Еуропалық экономикалық қауымдастық (ЕЭҚ) ішінде адамдардың, капиталдың, тауарлар мен қызметтердің еркін қозғалысын қамтамасыз ететін бірыңғай нарықты құрды. Ол сонымен қатар, жеке ұлттық валюталарды алмастыратын жаңа бірыңғай валюта – евроны құру үшін валюталық одақты ұсынған «Делор комитеті» деп аталатын комитетке жетекшілік етті. Бұл 1992 жылы Маастрихт шартына қол қою арқылы іске асырылды. Делорс француз социалистік партиясының мүшесі болды. ЕК президенті болуға дейін 1981 жылдан 1984 жылға дейін Францияның қаржы министрі, ал 1979 жылдан 1981 жылға дейін Еуропалық парламент депутаты болды.
Jacques Lucien Jean Delors (; 20 July 192527 December 2023) was a French politician who served as the eighth president of the European Commission from 1985 to 1995. Delors played a key role in the creation of the single market, the euro and the modern European Union. As president of the European Commission (EC), Delors was the most visible and influential leader in European affairs. He implemented policies that closely linked the member nations together and promoted the need for unity. He created a single market that made the free movement of persons, capital, goods, and services within the European Economic Community (EEC) possible. He also headed the so called Delors Committee which proposed the monetary union to create the euro, a new single currency to replace individual national currencies. This was achieved by the signing of the Maastricht Treaty in 1992. Delors was a member of the French Socialist Party. Before becoming president of the EC, he was France's finance minister from 1981 to 1984, and a member of the European Parliament from 1979 to 1981.
Француз саясаты
Парижде, Коррезден шыққан отбасында дүниеге келген Делор 1940-1960 жылдары Франция банкісінде және мемлекеттік жоспарлау саласында бірнеше лауазымдарды атқарды. Француздық христиандық жұмысшылар конфедерациясының (CFTC) мүшесі ретінде, ол оның діни сипаттан айырылуына және Француздық демократиялық еңбек конфедерациясының (CFDT) құрылуына қатысты. 1969 жылы ол голлистік премьер-министр Жак Шабан Делмастың әлеуметтік мәселелер жөніндегі кеңесшісі болды. Бұл қадам Шабанның орталық саяси күштерге жақындауының бір бөлігі ретінде ұсынылды және Делорға алғаш рет бұқаралық ақпарат құралдарының назарын аударды. Ол 1979 жылдан 1981 жылға дейін Еуропалық парламентте қызмет етіп, экономикалық және валюталық мәселелер комитетінің төрағасы болды, экономикалық, әлеуметтік және валюталық саясаттар туралы пікірталастарға белсенді қатысты.
Born in Paris in a family originating from Corrèze, Delors first held in the 1940s through the 1960s a series of posts in French banking and state planning with the Bank of France. As a member of the French Confederation of Christian Workers (CFTC), he participated in its secularization and the foundation of the French Democratic Confederation of Labour (CFDT). In 1969, he became social affairs adviser to the Gaullist Prime Minister Jacques Chaban Delmas, a move which was presented as part of Chaban's outreach to the centre ground and first attracted media attention to Delors personally. He served in the European Parliament from 1979 to 1981, becoming chairman of its Committee on Economic and Monetary Affairs, actively taking part in debates about economic, social, and monetary policies.
Еуропалық Комиссияның президенті
1985 жылдың қаңтарында Делорс Еуропалық комиссияның президенті болды. Президенттік кезінде ол маңызды бюджеттік реформаларды жүзеге асырып, Еуропалық қауымдастықта бірыңғай нарықты құруға негіз салды. Бұл 1993 жылдың 1 қаңтарында күшіне еніп, қауымдастық ішінде адамдардың, капиталдың, тауарлардың және қызметтердің еркін қозғалысын қамтамасыз етті. Делорс Экономикалық және валюталық одақты зерттеу комитетіне де жетекшілік етті, бұл комитет 1989 жылдың басында ұлттық валюталарды алмастыру үшін жаңа валюта – евроны құруды ұсынды. Бұл 1992 жылғы Маастрихт шарты арқылы іске асырылды. АҚШ президенті Рональд Рейганның (1981–1989) американдық саяси күн тәртібінде үстемдік құрған қатаң неолиберализміне қарсы, Делорс капитализмді Еуропаның әлеуметтік құрылымымен байланыстыратын баламалы түсіндіруді ұсынды. Ол үш негізгі идеяны біріктірді. Біріншіден, солшылдардан байлықты қайта бөлуді және әлсіздерді қорғауды қолдау келді. Екіншіден, Еуропаның өнеркәсіптік өндірісін арттыруға бағытталған неомеркантилистік тәсіл қабылданды. Үшіншіден, нарыққа сенім артылды. Еуропаның әлеуметтік аспектісіне оның жасаған баса назары Еуропалық Одақтың өзін-өзі тануының маңызды бөлігі болды және осы күнгейін сақтап келеді. Делорс төрағалығы Еуропалық комиссияның Еуропалық интеграцияға тигізген ықпалының ең жоғары нүктесі деп есептеледі. Бұл жұмыс өмір бойы білім беру туралы пікірлерге әсерін тигізе беруде, Канаданың біріктірілген оқу индексінің және Еуропалық өмір бойы білім беру көрсеткіштері (ELLI) жобасының тұжырымдамалық негізін қалыптастырды. 1994 жылы Социалистік партия мүшелері Делорс президенттікке кандидат болсын деп инабаттандыруға тырысты. Сауалнамалар оның консерваторлардың басты үміткерлері – премьер-министр Эдуар Балладур және Париж мэрі Жак Ширакты жеңуге жақсы мүмкіндігі бар екенін көрсетті. Алайда Делорс қатысудан бас тарды, нәтижесінде социалистік партияның үміткері Лионель Жоспен 1995 жылғы президенттік сайлауда Жак Ширактан жеңілді. 1996 жылы Делорс Париж қаласындағы Notre Europe орталық-солшыл ой-санау орталығын құрды және өмірінің соңына дейін оның президенті болып қызмет етті. Ол Conseil de l'emploi, des revenus et de la cohésion sociale төрағасы және Institut Aspen France және Рим клубының құрметті мүшесі болды. 2010 жылы Делорс "Леонардо" Еуропалық корпоративтік оқу сыйлығына ие болды. 2012 жылы Handelsblatt газетінде Делорс: "Егер британдықтар Еуропадағы интеграцияға қолдау көрсетпесе, біз бәрібір достас бола аламыз, бірақ басқа негізде. Мен Еуропалық экономикалық аймақ немесе еркін сауда туралы келісім сияқты форманы көріп тұрмын" деді. 2015 жылдың 25 маусымында Дональд Туск Делорс еуропалық жобаны дамытуға қосқан еңбегі үшін үшінші болып Еуропаның құрметті азаматы атағына ие болғанын жариялады. 2024 жылдың наурыз айында Делорс еуропалық жобаға қосқан үлесін мойындау мақсатында The Parliament Magazine жылдық MEP Awards сыйлығында қазадан кейін "Арнайы мойындау" сыйлығымен марапатталды.
Delors became the President of the European Commission in January 1985. During his presidency, he oversaw important budgetary reforms and laid the groundwork for the introduction of a single market within the European Community. It came into effect on 1 January 1993 and allowed the free movement of persons, capital, goods, and services within the Community. Delors also headed the Committee for the Study of Economic and Monetary Union, widely known as the Delors Committee, that in early 1989 proposed the creation of a new currency—the euro—to replace individual national currencies. This was achieved in the 1992 Maastricht Treaty. In opposition to the strident neoliberalism of US president Ronald Reagan (1981–1989) that dominated the American political agenda, Delors promoted an alternative interpretation of capitalism that embedded it in the European social structure. He synthesized three themes. First, from the left came support for the redistribution of wealth and protection of the weakest. Second, a neo mercantilist approach was designed to maximize European industrial output. And the third was reliance on the marketplace. His emphasis on the social dimension of Europe was and remains central to a strong narrative that became a key element of the self identification of the European Union. The Delors presidency is considered to have been the apex of the European Commission's influence on European integration. This work continues to have a significant influence on discourse on lifelong learning, forming the conceptual foundation for both the Canadian Composite Learning Index as well as the European Lifelong Learning Indicators (ELLI) project. In 1994, members of the Socialist Party attempted to persuade Delors to run for president. Polls showed that he would have a very good chance of defeating either of the main conservative contenders, Prime Minister Édouard Balladur and Mayor of Paris Jacques Chirac. However Delors declined to run and the eventual Socialist nominee, Lionel Jospin, was defeated in the 1995 presidential election by Jacques Chirac. Delors founded the Paris based, centre left think tank Notre Europe in 1996 and remained one of its presidents for the rest of his life. He was president of the Conseil de l'emploi, des revenus et de la cohésion sociale, and an honorary member of both the Institut Aspen France and the Club of Rome. In 2010, Delors was the first to be given the Leonardo European Corporate Learning Award. In 2012, Delors stated in the Handelsblatt newspaper that "If the British cannot support the trend towards more integration in Europe, we can nevertheless remain friends, but on a different basis. I could imagine a form such as a European economic area or a free trade agreement." On 25 June 2015, Donald Tusk announced that Delors would become the third person to have the title of Honorary Citizen of Europe bestowed upon them, in recognition of "his remarkable contribution to the development of the European project". In March 2024, Delores was posthumously given a "Special Recognition" award at The Parliament Magazine annual MEP Awards, in recognition of his contributions towards the European project, to mark the awards' 20th anniversary.
Жеке өмір және өлім
Делор 2020 жылы қайтыс болғанға дейін Мари Лефайльмен үйленген. Олардың Мартин Обри деген қызы болды, ол 2008 жылдан 2012 жылға дейін Социалистік партияның бірінші хатшысы қызметін атқарды.
Delors was married to Marie Lephaille until her death in 2020. They had a daughter, Martine Aubry, who served as First Secretary of the Socialist Party from 2008 to 2012,
Делор 2023 жылдың 27 желтоқсанында Париждегі үйінде ұйықтап жатып 98 жасында қайтыс болды. 5 қаңтарда Париждегі Инвалидтер үйінде бүкіл Еуропадан келген саяси тұлғалардың қатысуымен мемлекеттік жерлеу рәсімі өтті, содан кейін ол әйелі мен ұлының қасында Фонтейн-ла-Гейлард зиратына жерленді.
Delors died in his sleep at his home in Paris, on 27 December 2023, aged 98. He was honored with a state funeral at the Hôtel des Invalides in Paris on 5 January in the presence of political figures from all over Europe before his burial alongside his wife and his son at the Fontaine la Gaillarde cemetery.