Мәрмәр: ежелгі дәуірден бергі үш өлшемді өнер материалы
Marble sculpture
Мәрмәр – ежелгі заманнан бері мүсін жасау үшін тамаша материал. Жұмсақ әрі берік, адам терісін бейнелеуге қолайлы. Тарихы, түрлері мен артықшылықтары туралы біліңіз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мәрмәрден жасалған үш өлшемді өнер түрі.
Three dimensional art form from marble
Мәрмәр ежелгі заманнан бері тас монументалды мүсін жасау үшін басым материал болып келген, геологиялық "аналық" әктасына қарағанда бірнеше артықшылықтары бар. Атап айтқанда, ол жер астындағы шашырау кезінде жарықты сындырмас бұрын, жарықты бетіне аз ғана қашықтықта сіңіре алады. Бұл оған тартымды, жұмсақ көрініс береді, әсіресе адам терісін бейнелеуге өте қолайлы, оны жылтыратуға да болады. Мәрмәрдің көптеген түрлерінің ішінде мүсін жасау үшін көбінесе таза ақ түрлері қолданылады, ал түрлі-түстілері архитектуралық және декоративтік мақсаттар үшін артықшылыққа ие. Оның қаттылық деңгейі қиындықсыз кесуге мүмкіндік береді, бірақ қышқыл жаңбырға немесе теңіз суына ұшырамаса, өте берік болады. Белгілі түрлері мен карьерлеріне классикалық дәуірден бері Парос аралынан алынған Пария мәрмәрі (Венера де Мило және көптеген ежелгі грек мүсіндері үшін қолданылған) және Афинаның жанындағы Пентелик мәрмәрі (Парфенон мүсіндерінің көп бөлігіне, сондай-ақ римдіктер қолданған) жатады. Солтүстік Италиядан алынған Каррара мәрмәрін римдіктер пайдаланған, және соңғы онжылдықтарға дейін, таза ақ статуария сортының қоры таусыларға дейін кеңінен қолданылды. Оны Микеланджело және басқа да Ренессанс мүсіншілері қолданды, кейіннен Америкаға экспортталды.
Marble has been the preferred material for stone monumental sculpture since ancient times, with several advantages over its more common geological "parent" limestone, in particular the ability to absorb light a small distance into the surface before refracting it in subsurface scattering. This gives an attractive soft appearance that is especially good for representing human skin, which can also be polished. Of the many different types of marble the pure white ones are generally used for sculpture, with coloured ones preferred for many architectural and decorative uses. The degree of hardness is right to carve without too much difficulty, but still give a very durable result, if not exposed to acid rain or seawater. Famous individual types and quarries include from classical times Parian marble from Paros, used for the Venus de Milo and many other Ancient Greek sculptures, and Pentelic marble, from near Athens, used for most of the Parthenon sculptures, and by the Romans. Carrara marble from northern Italy was used by the Romans, and very extensively up to recent decades, when the pure white statuario grade more or less ran out. This was used by Michelangelo and other Renaissance sculptors, and later exported, including to America.
Материалдың шығу тегі мен сапасы
Мрамор – көбінесе кальциттен (кальций карбонатының кристалдық түрінен, CaCO3) тұратын, әктастан пайда болған метаморфты тау жынысы. Әктастың бастапқы көзі – теңіз түбіндегі кальций карбонатының микроскопиялық жануарлар қаңқалары немесе осыған ұқсас материалдардың шөгіндісі. Мрамор басқа материалдардың үстіне жабылып, жылу мен қысымға ұшырағанда әктастан өзгереді. Мүсін жасауға ең қолайлы мраморда дақтар болмайды немесе азады, бірақ табиғи дақтарды өнер туындысына енгізуге болады.
Marble is a metamorphic rock derived from limestone, composed mostly of calcite (a crystalline form of calcium carbonate, CaCO3). The original source of the parent limestone is the seabed deposition of calcium carbonate in the form of microscopic animal skeletons or similar materials. Marble is formed when the limestone is transformed by heat and pressure after being overlain by other materials. The finest marbles for sculpture have no or few stains, though natural stains can be incorporated into the work itself.
Артықшылықтар
Жалпы қол жетімді тастардың ішінде тек мәрмәр ғана адам терісімен салыстырылатын аздап мөлдірлікке, яғни беткі қабаттағы шағылысуға ие. Осы мөлдірлік мәрмәр мүсінге бетінен әрі тереңдік сезімін береді және бейнелі туындыларда нақтылықты қамтамасыз етеді. Мармордың кейбір түрлері алғашқыда қазылғанда салыстырмалы түрде жұмсақ болып келеді, сондықтан оны өңдеу, тазарту және жылтырату оңай. Алайда, мәрмәр уақыт өте келе қатая түсіп, беріктігі артады. Арзан әрі мөлдір емес әктасқа қарағанда мәрмәрді таңдаудың басты себебі – оның ұсақ түйіршікті құрылымы, ол мүсіншіге әктаспен әрқашан мүмкін бола бермейтін ең ұсақ бөлшектерді де нақты бейнелеуге мүмкіндік береді. Әктасқа қарағанда мәрмәр ауа райына өте төзімді келеді. Осының салдарынан, қоршаған ортаның әсерінен туындаған беткі өзгерістер көзбен бірден байқала бермейді. Бұл ерекшелік көне туындылардың жасалу мерзімін анықтауда қиындықтар тудыруы мүмкін.
Among the commonly available stones, only marble has a slight translucency i. e. subsurface scattering that is comparable to that of human skin. It is this translucency that gives a marble sculpture a visual depth beyond its surface and this evokes a certain realism when used for figurative works. Some types of marble also have the advantage that, when first quarried, it is relatively soft and easy to work, refine, and polish. As the finished marble ages, it becomes harder and more durable. Preference to the cheaper and less translucent limestone is based largely on the fineness of marble's grain, which enables the sculptor to render minute detail in a manner not always possible with limestone. In contrast to limestone, marble is also extremely weather resistant. As a result, surface changes due to the immediate environment are not always visible to the naked eye. This feature can pose challenges when dating ancient works.
Кемшіліктер
Мәрмәрдан мүсін жасаушылар материалды қолданғанда сақтық танытуы керек, себебі тас тері майын сіңіріп алып, сары немесе қоңыр дақтар пайда болуы мүмкін. Әктасқа қарағанда төзімді болғанымен, ол әлсіз қышқылдарға ұшырайды, сондықтан қышқыл жаңбырға ұшырайтын сыртқы ортада нашар жұмыс істейді. Ауыр жағдайларда гранит ұзаққа сақталарлық материал, бірақ оны өңдеу әлдеқайда қиын және күрделі жұмыстарға онша қолайлы емес. Сонымен қатар, қола сияқты металдармен салыстырғанда, мәрмәр икемсіз және сынуға осал. Бұл кемшілік мүсіншілердің мүсін құлап кетпеуі үшін оған арнайы тіреу элементтерін енгізуін қажет етеді. Мысалы, Томас Риджвей Гулдтың "Батыс желі" атты туындысында ол фигураның қысқа әрі нәзік білегін кішкентай аяқтарының басына деликатты түрде қойған. Бұл Гулдтың мәрмәрдің салмағын оның кең, аққан етегіне тарату туралы қасақана шешімі болмаса мүмкін емес еді. Бұл мүсін қоладан жасалған мүсіндерден айырмашылығы – іші қуыс емес, оның киімі бір тікелей мәрмәр блоктан тұрады.
Marble sculptors must be careful when handling their materials, as the stone can absorb skin oils and develop yellow or brown stains. While more resistant than limestone it is subject to attack by weak acids, and so performs poorly in outdoor environments subject to acid rain. For severe environments, granite is a more lasting material but one which is far more difficult to work and much less suitable for refined works. Compared to metals such as bronze, furthermore, marble is inflexible and vulnerable to fracturing. This drawback means that sculptors must incorporate specific supporting features into the sculpture to prevent collapse. In Thomas Ridgeway Gould's The West Wind, for example, he poised the figure's short and slender ankles delicately upon the balls of her small feet. This would not be possible without the deliberate decision by Gould to distribute almost all of the marble's weight to her massive, flowing skirt. Unlike bronze sculpture, this statue is not hollow; her drapery is one solid block of marble.
Скульптураны жасау
Мүсіншілер әдеттегідей, қажетсіз тастардың үлкен бөліктерін "қырқу" арқылы жұмысты бастайды. Бұл үшін ұзын, ауыр болаттан жасалған, бір жағы ұшы бар, екінші жағы кең соққы алатын ұшты кескіш құрал қолайлы. Осы бастапқы кезеңде кең, жалпақ шеті бар кене тәрізді кескіш құрал да қолданылуы мүмкін. Бұл құрал тасты бөліп, үлкен, керексіз кесектерді алып тастауға көмектеседі. Мүсінші сондай-ақ, кең, барабан тәрізді басы бар, балғаға ұқсас балға қолданады. Балға құралға тигенде, энергия құрал арқылы беріліп, тасты қиратады. Көптеген мүсіншілер әр соққыда құралды бұрып, тасты жылдам және тегіс алып тастауға тырысады. Бұл – мүсінді "дөңгелетіп шығару" кезеңі. Балға күшін мармарды сындыру үшін қолданғандықтан, оны дәл пайдалану қажет. Кез келген ең кішкентай қателік көздеген мүсінді бүлдіріп, тіпті мүсіншіге жарақат келтіруі мүмкін. Кейбір суретшілер модельсіз, тікелей тасқа қашап жасауды жақсы көреді; мысалы, Ренессанс суретшісі Микеланджело, оның жұмысы – блок ішінде тұтқындалған адам бейнесін босату екенін айтқан. Басқа суретшілер саз немесе балауыздан алдын ала үлгі жасап, содан кейін оның ерекшеліктерін циркуль немесе нүктелеу машинасы арқылы тасқа көшіреді. Мүсіннің жалпы пішіні анықталғаннан кейін, мүсінші оны жетілдіру үшін басқа құралдарды қолданады. Тісті немесе тырнақты кескіш құралдың бірнеше ойыс беттері таста параллель сызықтар жасауға мүмкіндік береді. Бұл құралдар көбінесе мүсінге текстура қосу үшін қолданылады. Суретші белгілі бір сызықтарды циркуль көмегімен тасқа өлшеп, алып тасталатын жерді қарындашпен, көмірмен немесе мелмен белгілей алады. Тас кесуші әдетте осы кезеңде беткейінен сызып өтеді. Соңында мүсінші тас блогын дөңгелетіп, оны дайын мүсіннің жалпы пішініне келтіреді. Содан кейін, бұрғылар мен рифльдер деп аталатын құралдар форманы соңғы күйіне жетілдіру үшін қолданылады. Бұрғы – дөрекі беті бар, тегіс болаттан жасалған құрал. Мүсінші үлкен, кең қозғалыстармен артық тасты ұсақ сынықтар немесе шаң түрінде алып тастайды. Рифль – бұрғының кіші нұсқасы, оны киімнің бүктемелері немесе шаштың торы сияқты егжей-тегжейлі бөлшектер жасау үшін қолдануға болады. Жыластыру – ою-өрнек процесінің соңғы кезеңі. Мүсіншілер тастағы үлгілерді ерекшелендіру және оның табиғи жылтырлығын күшейту үшін түрлі-түрлі ұсақ, абразивті материалдарды, мысалы, қағаз немесе эмера қағазын пайдаланады. Кейбір мүсіншілер жоғары жылтырлықты алу үшін қалайы оксидін де қолданады. Дегенмен, қолданылған әдіс қандай болмасын, жылтыр мармардан жасалған мүсін жылтырамайтын мүсінге қарағанда көбірек мөлдір болып көрінеді.
Sculptors usually begin by knocking off, or "pitching," large portions of unwanted stone. A suitable tool for this task is a point chisel, which is a long, hefty piece of steel with a point at one end and a broad striking surface at the other. A pitching tool may also be used at this early stage, which is a wedge shaped chisel with a broad, flat edge. The pitching tool is useful for splitting the stone and removing large, unwanted chunks. The sculptor may also use a mallet, which is similar to a hammer with a broad, barrel shaped head. When the mallet connects to the tool, energy is transferred through the tool, shattering the stone. Most sculptors work rhythmically, turning the tool with each blow so that the stone is removed quickly and evenly. This is the "roughing out" stage of the sculpting process. While a mallet provides the force needed to fracture the marble, it must be used accurately. The smallest miscalculation can ruin the intended sculpture and even injure the sculptor. Some artists prefer to carve directly onto the stone, without a model; the Renaissance artist Michelangelo, for example, claimed that his job was to free the human form trapped inside the block. Other artists sculpt a preliminary model out of clay or wax and then translate its features to stone through the use of calipers or a pointing machine. Once the general shape of the statue has been determined, the sculptor uses other tools to refine the figure. A toothed chisel or claw chisel has multiple gouging surfaces which create parallel lines in the stone. These tools are generally used to add texture to the figure. An artist might mark out specific lines by using calipers to measure an area of stone to be addressed and marking the removal area with pencil, charcoal or chalk. The stone carver generally uses a shallower stroke at this point in the process. Eventually, the sculptor has changed the stone from a rough block into the general shape of the finished statue. Tools called rasps and rifflers are then used to enhance the shape into its final form. A rasp is a flat, steel tool with a coarse surface. The sculptor uses broad, sweeping strokes to remove excess stone as small chips or dust. A riffler is a smaller variation of the rasp, which can be used to create details such as folds of clothing or locks of hair. Polishing is the last step of the carving process. Sculptors use a variety of fine, abrasive materials such as sandpaper or emery paper to highlight patterns in the stone and to accentuate its natural sheen. Some sculptors may also use tin oxide to achieve a high lustre polish. Regardless of the method, however, a glossy marble sculpture will appear more translucent than one that has not been polished.
Құрал техникасы
Тасқа балғамен және ұштықпен жұмыс істеу – тас өңдеуде қолданылатын техника, бұл әдіс кем дегенде рим дәуірінен бері қолданылып келеді, себебі ол Пигмалион туралы аңызда сипатталған. Тіпті одан да ертерек, б.з.д. 650 жылдар шамасында ежелгі грек мүсіншілері де осы техниканы пайдаланған. Бұл техника ұштық шағырды тасқа бекітіп, балғамен барынша күшпен соғудан тұрады. Балға ұштықтың соққыға арналған бөлігіне тигенде, энергиясы ұзындығы бойымен беріліп, тас бетінің бір нүктесіне шоғырланады, нәтижесінде тас сынып қалады. Бұл процесс қажетті контур бойымен жалғастырылады. Бұл қарапайым сияқты көрінеді, бірақ тиісті білікке ие болу үшін көп айлар қажет. Кәсіби тас шебері салыстырмалы түрде ұзақ соққылардың (секундына шамамен бір соққы) белгілі бір ырғағын сақтай алады, балғаны кеңірек қисықпен соғады, соққылар арасында ұштықты көтеріп, кедергі келтіретін сынықтарды шығарып тастайды және келесі соққыға дайындап қайта орналастырады. Осылайша, ұштықты тасқа тереңірек кіргізіп, бір соққымен көбірек материалды алып тастауға болады. Кейбір тас шеберлері балғамен соққанда, ұштықты саусақтарымен айналдырады, соның арқасында әр соққыда ұштықтың басқа бөлігі тасқа тиеді. Бұл ұштықтың сынғануын болдырмауға көмектеседі.
Hammer and point work is the technique used in working stone, in use at least since Roman times, as it is described in the legend of Pygmalion, and even earlier, the ancient Greek sculptors used it from c. 650 BC. It consists of holding the pointed chisel against the stone and swinging the hammer at it as hard as possible. When the hammer connects with the striking end of the chisel, its energy is transferred down the length and concentrates on a single point on the surface of the block, breaking the stone. This is continued in a line following the desired contour. It may sound simple but many months are required to attain competency. A good stone worker can maintain a rhythm of relatively longer blows (about one per second), swinging the hammer in a wider arc, lifting the chisel between blows to flick out any chips that remain in the way, and repositioning it for the next blow. This way, one can drive the point deeper into the stone and remove more material at a time. Some stoneworkers also spin the subbia in their fingers between hammer blows, thus applying with each blow a different part of the point to the stone. This helps prevent the point from breaking.
Автоматтандыру және роботпен кесу техникасы
Қазіргі заманғы кейбір мүсіншілер мәрмәрден өрнек ойып жасауға көмектесетін жетілдірілген роботтар мен автоматтандыру бағдарламаларын пайдаланады. 2021 жылғы New York Times мақаласында Италияның Каррара қаласында орналасқан, 13 футтық мырыш қорытпасынан жасалған ABB2 сияқты робот қолдың, АҚШ, Ұлыбритания және басқа елдерден келген суретшілер жасаған эскиздерге сәйкес мәрмәр тақталарды қалай кесетіні сипатталған. Суретшілер көбінесе роботпен ойып жасауды қолмен ойып жасаумен үйлестіреді. Процесс суретшілер жасаған цифрлық файлдармен басталады, олар роботтық ойып жасау жүйелерін басқарады. "Деректер компьютермен басқарылатын, алмаз және карбид ұштарды қолданатын тас кесу машиналарын қозғайды, олар мүсіннің шикі нұсқасын бірте-бірте кесіп шығарады", - деді 2020 жылғы сұхбатында Нью-Йорк мүсіншісі Барри Х. Болл. "Содан кейін біз осыдан әрі жұмысты жалғастырамыз". Боллдың "Ұйықтаған гермафродит" мүсінін жасау үшін роботпен алғашқы кезең аяқталғаннан кейін 10 000 сағат қолмен жұмыс істеу қажет болды. Кейбір суретшілер мен ғалымдар мәрмәр мүсіндерінде роботтық технологияны қолдануды сынға алса, ал басқалары оны классикалық дәстүрдің табиғи дамуы деп санайды. 2021 жылғы мақалада өнер тарихшысы Марко Чямполини тарихтағы ең ұлы суретшілердің көптеген, соның ішінде Микеланджелоның, шәкірттеріне жұмыс тапсырғанын және цифрлық автоматизацияны қолдану мен осы практика арасындағы жалғыз айырмашылық – қазіргі заманғы көмекшілердің адамдар емес, роботтар екендігінде екенін айтты.
Some contemporary sculptors use advanced robots and automation software to help them create carved works in marble. A 2021 New York Times article describes how robots like ABB2, a 13 foot zinc alloy robotic arm located in Carrara, Italy, mill marble slabs to fit designs created by artists from the United States, Great Britain, and elsewhere. Artists often blend robotic carving with hand carving. The process begins with digital files artists create to guide their robotic carving systems. “The data drives computer controlled, stone carving machines that use diamond and carbide bits that slowly mill away a rough version of the sculpture,” described New York sculptor Barry X Ball in a 2020 interview. “Then, we take it from there.” Ball's sculpture Sleeping Hermaphrodite required 10,000 hours of hand sculpting after the initial robot sculpting phase was completed. While some artists and scholars criticize the use of robot technology in marble sculpture, others see it as a natural evolution of the classical tradition. In a 2021 article, art historian Marco Ciampolini stated that many of history's greatest artists, including Michelangelo, delegated work to apprentices, and that the only difference between that practice and the use of digital automation is the fact that modern day helpers are robots, rather than humans.