Кіріспе

Иссабелла I мен Фердинанд II (1470-1520 жылдар) тұсында Испаниядағы сәулет стилі Изабеллина стилі, сондай-ақ Изабеллина готикасы (lang es) немесе Кастилияның кеш готикасы деп аталады, бұл Кастилияның католикалық монархтары, Кастилияның королевасы Изабелла I және Арагонның королі Фердинанд II билік еткен кездегі Кастилияның монархиялық стилі. Француз Эмил Берто бұл стильді королева Изабелланың құрметіне атады. Ол кеш готика мен ерте қайта өрлеу дәуірінің сәулетінің арасындағы ауысуды білдіреді, Кастилия дәстүрінің, фламандтық, мудежарлық және әлдеқайда аз дәрежеде итальяндық сәулет өнерінің түпнұсқалық ерекшеліктері мен сәндік әсерлері бар. Изабеллинді готика немесе ренессанс стилі ретінде, немесе эклектика стилі ретінде, немесе үлкен Платерекс тұқымдықтың бір кезеңі ретінде қарастыру немесе қарамау - өнер тарихшылары талқылаған және шешілмеген мәселе.

Шолу

Изабеллин стилі Кастилия дәстүрінің бірнеше құрылымдық элементтерін және Фландрияның әдеттегі жарқын формаларын, сондай-ақ Мудежар ықпалының кейбір әшекейлерін енгізді. Бұл стильде салынған көптеген ғимараттарға католик монархтары тапсырыс берген немесе олар қандай да бір жолмен демеушілік жасаған. Португалияда осыған ұқсас стиль - мануэлиндік стиль пайда болды. Изабеллиннің ең айқын ерекшелігі - геральдикалық және эпиграфикалық мотивтердің басымдығы, әсіресе католик монархтарына қатысты иық пен жебелер мен гранат алмасының символдары. Бұл кезеңге сондай-ақ гипсте жасалған немесе тастан оюланған шарлардың бұрандалы мотивтерін пайдалана отырып орнату тән. Католик монархтары 1492 жылы Реконкистаны аяқтап, Американы отарлауды бастағаннан кейін, императорлық Испания өзінің өсіп келе жатқан күші мен байлығы туралы сананы дамыта бастады және оның өркендеуінде оларды бейнелеу үшін ұлы ескерткіштердің құрылысы басталды. Бұл ескерткіштердің көбісі патшайымның бұйрығымен салынған; осылайша Изабеллина готикасы испан билеуші сыныптарының өздерінің билігі мен байлығын көрсету құштарлығын білдірді. Бұл өршіліс платереск деп аталатын сәндік сәннің шексіз молшылығында параллель көрініс тапты. Испанияның сәулетінде классикалық антикалыққа сілтеме жасау әдебиетке көбірек қатысты, ал Италияда рим дәуіріндегі ғимараттардың таралуы "готикаға" итальяндық классицистік дәстүрге бейімделген мағына берді. Пиреней түбегінде Ренессанс дәуірі басталғанға дейін испан сәулетінде "заманауи" стильден "римдікке" көшу әлі басталмаған еді. Бұл терминдер "соңғы заман" дегенді білдіреді, бұл бастапқыда испандық стиль, готикаға және оның рационалды тиімділігіне қатысты, ал "римдік" итальяндық Ренессанс архитектурасының неоклассикалық немесе эмоционалдық және сезімтал стилі болды. Ішкі бөлмелердің кеңістіктік ерекшеліктеріне қарамастан, готика ғимараттары дәлелденген құрылымдық жүйелерді қолданды. Иберия түбегіндегі готика стилі жергілікті дәстүрдің әсерінен бірқатар өзгерістерге ұшырады, соның ішінде әлдеқайда кіші терезелер, бұл шатырларды салыстыруға мүмкіндік берді. Бұл шын мәнінде бірегей стильді, бірақ тиімді құрылыс жасады. Готикалық құрылымға дағдыланған испан сәулетшілері итальян сәулетшілері көлденең итермелеуге қарсы тұру үшін ғимараттардың аркаларына қоюға мәжбүр болған көрінетін металл тіреулерге кейбір кемсітушілікпен қарады, ал олардың готикалық құрылыс әдістері бұл проблемадан аулақ болды. Иберия түбегіндегі классикалық сәулет өнерінің дамуы, басқа жерлердегідей, ғасырлар бойы готика дәстүрінде салынған ғимараттар кезінде өлі болып қалды, ал итальяндық қайта өрлеудің неоклассикалық қозғалысы сонда кешікті. Қазіргі заманғы элементтері бар бірегей стиль Испаниядағы готика мұрасынан пайда болды. Мүмкін, осы синкретистік стильдің ең жақсы мысалы - Толедодағы Сан-Хуан-де-лос-Реис монастыры; архитектор Хуан Гуас жобалаған, оның готикалық идеалдары ішкі кеңістіктің дизайнынан гөрі құрылыста көбірек көрініс табады, өйткені түпнұсқа француз готикасының құрылыс техникасымен қарым-қатынасы уақыт өте келе кетіп қалды. Изабеллин стиліне итальяндық дәстүрлі элементтермен біріктірілген сәндік элементтер орнамаларды жапсыратын әшекейлік кешендерді құрады, сонымен қатар көптеген готика элементтерін, мысалы, шыңдар мен тік аркаларды сақтады. Изабеллиндік сәулетшілер бағаналарға (роман немесе итальяндық қайта өрлеу стильдеріндегідей қабырғаларға емес) қысым көрсететін күмбездердің салмақ жүктемесін қалай бөлу керек деген мәселенің готика шешімін ұстады: яғни оларды ұшатын бекіністермен бекітіп. 1530 жылдан кейін, егер Изабеллин стилі қолданыла берсе де және оның сәндік әшекейлері әлі де дамып келе жатса да, испан сәулет өнерінде қайта өрлеу дәуірінің форма мен құрылым идеялары енгізіле бастады.

Ескертпелер мен сілтемелер

Чуэка Гоития, Фернандо: Испан сәулетінің тарихы, екі том. Авиланың депутаты, 2001 жыл.