Кіріспе

Яһуди дәстүріне сәйкес, Торада 613 өсиет бар (תרי״ג מצוות). Бұл дәстүр бірінші рет біздің заманымыздың 3-ші ғасырында, рабби Симлай Талмуд Маккот 23б-де жазылған уағызда айтқан кезде тіркелген. Бұл көзқарасты ұстанатын басқа да классикалық даналарға рабби Симеон бен Аззай және Галилеялық рабби Елеазар бен Йосе жатады. Бұл туралы Мидраш Шығу Рабба 33:7, Сандар Рабба 13:15–16; 18:21 және Талмуд Йевамот 47б-де айтылған. 613 өсиетке «оң өсиеттер» – бір амал жасау (мицвот асех) және «теріс өсиеттер» – бір амалдан бас тарту (мицвот ло таасех) кіреді. Теpіс өсиеттердің саны 365-ке тең, бұл күн жылдың күндері санымен сәйкес келеді, ал оң өсиеттердің саны 248-ге тең, бұл адам денесіндегі сүйектер мен негізгі мүшелер санымен байланысты. 613 саны Талмудта айтылғанымен, оның нақты маңызы кейінгі ортағасырлық раввиндік әдебиеттерде, мицвоттарды тізімдейтін немесе реттейтін көптеген еңбектерде артты. Олардың ең танымалдарының бірі – Маймонидтің 613 өсиетті санауы. Өсиеттердің жалпы саны 613 болғанымен, ешбір адам олардың барлығын орындай алмайды. Көптеген өсиеттерді тек Иерусалимдегі ғибадатханада ғана орындауға болар еді, ол қазір жоқ. Бір стандартты есептеу бойынша, бүгін сақтауға болатын 77 оң және 194 теріс өсиет бар, олардың ішінде 26 өсиет тек Израиль жерінде ғана қолданылады. Сонымен қатар, кейбір өсиеттер тек яһудилердің белгілі бір топтарына ғана қатысты: кейбіреулерін тек коханимдер ғана, ал басқаларын тек ерлер немесе әйелдер ғана сақтайды.

Бұйрықтарды санап шығаратын еңбектер

613 өсиетті толыққанды түсіндіретін бірде-бір нақты тізім жоқ. Мысалы, тізімдер Торадағы бірнеше жағдайды бір заң ретінде немесе бірнеше жеке заң ретінде қарастыратын үзінділерді қалай түсіндіруде өзгешеліктер бар. Торадағы басқа “бұйрықтар” бір рет іске асырылатын амалдар ретінде шектеледі және басқа адамдарға міндетті “мицвот” ретінде есептелмейді. Раввиндік әдебиетте Ришонимдер мен кейінгі ғалымдар өсиеттерді санауды түсіндіру және негіздеу үшін еңбек етті: “Халахот Гедолот” (“Ұлы заңдар”), рабби Симеон Каяра (Бахаг, “Халахот Гедолот” авторы) жазған деп саналады, бұл 613 мицвоттың ең ерте кезде жасалған санағы. Рабби Саадия Гаонның “Сефер ха Мицвот” (“Бұйрықтар кітабы”). Геонимдер дәуірінде жазылған Саадияның еңбегі қарапайым тізім (бірақ кейіннен рабби Ерухам Фишель Перлоу оны кеңейтті). Маймонидтің “Сефер Хамитцвот” (“Бұйрықтар кітабы”), Нахманидтің түсіндірмесімен. Маймонид тізімге енгізуді анықтайтын он төрт қағидадан (шорашим) тұратын жиынтықты қолданады. Осы еңбегінде ол әр мицваның дұрыстығын мидраш халаха мен Гемарадан келтірілген цитаталар арқылы дәлелдейді. Нахманид бірқатар маңызды тұжырымдар айтады және тізімдегі кейбір элементтерді басқаларымен ауыстырады. “Сефер ха Чиннух” (“Тәрбие кітабы”). Бұл еңбек көбінесе Маймонидтің 613 өсиетті санауына сәйкес келеді. Ол Таураттағы өсиеттердің санаты бойынша емес, олардың орналасқан тәртібімен (Маймонидтің еңбегіндегідей) жазылған. “Сефер ха-хинух” өсиеттерді санаумен және тиісті заңдарға қысқаша шолу жасаумен қатар, мицвоттардың философиялық негіздерін түсіндіруге тырысады. Оның авторлары әртүрлі, ең көп таралғаны – Барселоналық раввин Аарон ха Леви (Раа), бірақ оның нағыз авторлығы белгісіз. Рабби Мұса бен Яков Кусидің “Сефер Мицвот Гадол” немесе SMaG (“Үлкен бұйрықтар кітабы”). Рабби Израил Мейр Каганның “Шафетс Хаим” (“Chafetz Chaim”) “Сефер ха Мицвоф” (“Бұйрықтар кітабы”). “Шафетс Хаимнің” еңбегі Маймонидтің есептеуін ұстанады, бірақ бүгінгі күні өзекті өсиеттерді ғана келтіреді. Бұл тізімде ғибадатханадағы қызмет, діни тазалық, құрбандықтар және т.б. қатысты өсиеттер жоқ. Алғашқы нұсқада барлық жерде және барлық уақытта қолданылатын заңдар ғана болса, кейінгі басылымдарда тек Израиль жерінде қолданылатын ауыл шаруашылығы заңдары да қосылған.