Кіріспе
Крымдағы әуежай Симферополь халықаралық әуежайы - Крым Республикасының іс жүзіндегі астанасы Симферопол қаласында орналасқан әуежай. 1936 жылы салынған әуежайда бүгінде бір халықаралық және бір ішкі терминал бар. 2015 жылдың 14 мамырында Украинаның Жоғарғы Радасы 2014 жылдан бері Ресейдің Қырымды басып алып, әуежайды бақылап отырғанына қарамастан, Амет хан Сұлтанның есімімен Амет хан Сұлтан халықаралық әуежайы деп атауға дауыс берді. Әмет хан Сұлтанның есімімен аталған тағы бір әуежай - Ресейдің Дагестан облысы Махачкала қаласында орналасқан Уыташ әуежайы. Алайда 2018 жылы ресейлік азаматтар әуежайға суретші Иван Айвазовскийдің есімін беру үшін дауыс берді. Алдын ала дауыс беру кезеңінде ең танымал болғанмен, Амет ханның атын соңғы үш нұсқаның тізіміне енгізуге рұқсат етілмеген. Ресей Федерациясы 2014 жылы Қырымды аннексиялағаннан кейін, аннексияны халықаралық тану шектеулі болғандықтан, әуежай тек Ресей әуежайларына және одан ұшулар үшін пайдаланылады.
Simferopol International Airport is an airport located in Simferopol, de facto the capital of the Republic of Crimea. Built in 1936, the airport today has one international terminal and one domestic terminal. On 14 May 2015, the Verkhovna Rada of Ukraine voted to rename it Amet khan Sultan International Airport in memory of Amet khan Sultan, despite that Russia occupied Crimea and controlled the airport since 2014. Another airport named after Amet khan Sultan is Uytash Airport located in Makhachkala, Dagestan, Russia. However, in 2018, Russian citizens voted for the airport to be named after the painter Ivan Aivazovsky after Amet khan's name was not allowed in the list of final three options to vote for despite being the most popular in the preliminary round of voting. Since the annexation of Crimea by the Russian Federation in 2014, the airport is only used for flights to and from Russian airports due to limited international recognition of the annexation.
Тарих
1936 жылы 21 қаңтарда Қырым Автономиялық Республикасының Халық Комиссарлары Кеңесі жер бөлуді және Симферополь әуежайының құрылысын бастауды шешті. 1936 жылы мамыр айында Симферопольден Мәскеуге ұшулар басталды. Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын Симферополь мен Киев, Харьков және басқа да әуежайлар арасында тұрақты әуе қатынасы орнатылды. 1957 жылы терминал пайдалануға берілді. Құрлықтан жасалған ұшу-қону жолына жарықтандыру қондырғылары орнатылды, IL 12, IL 14 және Mi 4 ұшақтары әуежайға қонуға кірісті. 1960 жылы бетоннан қақпан және көлік тұрағы салынған ұшу-қону жолағы салынды. Әуежай жаңа Антонов Ан-10 және ИЛ-18 сияқты ұшақтарды пайдалана отырып, тәулік бойы және қолайсыз ауа райы жағдайында жұмыс істей бастады. 1950-1960 жылдары АН-2 Крымның аймақтық орталықтарына жүк және жолаушылар рейстерін жүргізді, ал Ми-4 Ялтаға ұшты. 1960 жылы жазда алғаш рет Украина КСР-інде Ту-104 эскадрильясы құрылды. 1964 жылдан бастап An 24 әуежайда орналасқан. 1977 жылы IL 86, IL 76, IL 62 және Tu 154 ұшақтарына арналған екінші ұшу-қону жолағының құрылысы басталды. 1982 жылы 19 мамырда Симферополь әуежайы Украина КСР-інде IL 86 кең әуежайындағы алғашқы әуежай болды. Кейінгі жылдары бұл типті ұшақтар күніне орта есеппен 5,6 рет Мәскеуге ұшып барады. 1989 жылдың жазында әуежай "Батыс баламалы әуежайы" ретінде тағайындалды. 2000 жылдардың басында 01R/19L (ұзындығы 2700 м, PCN 22/R/B/X/T, ұшақтың ең көп салмағы 98 тонна) ескі ұшу-қону жолағы жеткіліксіз ұзындығы мен беріктігі үшін пайдаланудан шығарылды. Содан бері ол 2100 м ұзындықтағы D рульдік жол ретінде пайдаланылады (алған 600 метр рульдік жолға жарамсыз). Екінші ұшу-қону жолағы (01/19) қазір жұмыс істейді, ол ұзын, кең және ауыр ұшақтарға арналған. 2014 жылғы Қырым дағдарысынан кейін ресейлік күштері 2014 жылғы 28 ақпанда әуежайды өз бақылауына алды. Крымның әуе кеңістігі жабылып, әуе қатынасы екі күнге тоқтатылды. 11 наурызда Ресей әскерлері бақылау мұнарасын басып алып, апта соңына дейін Қырымның әуе кеңістігін жапты. Украина халықаралық рейсі PS65 ұшағының қонуына тыйым салынды және ол Киевке бағытталды. Ресейдің әуежайды басып алуымен Халықаралық азаматтық авиация ұйымы (ИКАО) аймақтағы халықаралық рейстердің қауіпсіздігіне алаңдаушылық білдірді және авиакомпанияларға Қырымның әуе кеңістігінен аулақ болуға кеңес берді. Осыған байланысты 2014 жылғы 3 наурызда Еуропалық авиациялық қауіпсіздік ұйымы (Евроконтроль), ол да Украина әуе кеңістігін басқа елдің біржақты басып алуын мойындамаған, Чикаго конвенциясына сәйкес, транзиттік әуе жолдарының көпшілігі жабылғанын растады. Украиналық әуе компаниялары да Симферополға бағыттарды тоқтатты. Ресейдің бақылауында (Ресей Eurocontrol мүшесі емес) әуежай тек Ресейге бағыт-бағдарларға ғана рейстер жүргізеді. 2014 жылдың маусым айында Ресей Премьер-Министрі Дмитрий Медведев халықаралық рейстер үшін әуежайды ашу туралы No 960 үкіметтік қаулыға қол қойды, алайда 2016 жылдың наурызында халықаралық рейстер жүргізілген жоқ. 2014 жылдың 29 шілдесінде Rosaviation Чечен әуе компаниясы Грозный Авиасына Симферопольден Арменияның астанасы Ереванға және Түркияның Стамбул мен Анталия қалаларына тоқтамай ұшуға рұқсат берді. Алайда, бұл рейстер техникалық тұрғыдан ішкі рейстер болған, өйткені олар Анапада аялдамамен жұмыс істеген. Екі бағыт та сол жылы тоқтатылды. 2015 жылдың мамыр айында Украина Парламенті Симферополь әуежайын Қырым татарларының соғыс батыры Амет хан Сұлтанның құрметіне қайта атауды қолдады. Әуежайдың басқару тобы мұндай өзгерістерді енгізу билігі Ресей үкіметінде екенін және олар украин парламенті шешіміне жауап берудің қажеті жоқ екенін айтты. Ресей Мемлекеттік Думасының депутаты Василий Лихачев де бұл шешімді ресми билігі жоқ деп жоққа шығарып, мәлімдеме жасады. 2016 жылдың мамыр айында жаңа терминал ғимаратының құрылысы басталды, оның үлкен залы толқын тәрізді құрылымда және ұшулар үшін 8 қақпасы бар. Жаңа терминал 2018 жылдың 16 сәуірінде ашылды, 8:30-да алғашқы рейс - "Нордвинд" әуе компаниясы, содан кейін басқа рейстер. Терминалға бұған дейін 2018 жылдың 12 сәуірінде 400 ерікті адам тексерілген болатын. Қазіргі терминал VIP және бизнес-жолаушылар үшін, ал кейбір жерлер троллейбус және автобус терминалына айналады. Бұл жаңа терминал ескі терминалдан батысқа қарай 1 км жерде, негізгі ұшу-қону жолақтары мен ескі терминалдың арасында орналасқан, осылайша әуежайдың шығыс бөлігі пайдасыз болып қалады. Ақырында, ескі ұшу-қону жолағын (01R/19L) қайтадан салып, ұшу-қону жолақтары бір-бірінен 1 км-ден асатын а�...
Әуе компаниялары мен бағыттары
2014 жылдың наурыз айынан бастап Ресейден бастау алған рейстерді қоспағанда, Симферополь әуежайына / одан барлық рейстер Ресей Федерациясының Қырымды аннексиялауына байланысты тоқтатылды. 2014 жылдың 19 шілдесінде Түркияның Стамбул қаласына, ал 2014 жылдың 16 қарашасында Арменияның Ереван қаласына ұшатын рейсті Чечен әуе компаниясы Grozny Avia жүргізді. Техникалық тұрғыдан алғанда, бұл екі рейс де халықаралық емес еді, өйткені олардың Анапа әуежайында аялдамасы болды. Ресейдің мемлекеттік меншігіндегі арзан бағалы әуе компаниясы "Добролёт" Еуропалық Одақ тарапынан Симферополға рейстер жасағаны үшін санкцияларға ұшырады. Авиакомпания жұмысын бастағаннан кейін екі айдан аз уақыт ішінде жабылуға мәжбүр болды. 2022 жылдың 24 ақпанынан бастап Украинаға Ресейдің басып кіруіне байланысты барлық рейстер тоқтатылды.
Жылдық тасымал
+ Жылдық жолаушылар қозғалысы Жыл жолаушылар % өзгерісі2009751,000 12.2%2010845,000 12%2011964,000 14.9%20121,114,000 15.6%20131,204,000 8.9%20142,800,000 133%20155,017,758 79%20165,201,690 3.7% 20175,128,738 1.4% 20185,146,095 0.3% 20195,140,000 0.1% 20204,630,000 9.9% 20216,830,000 47.5%
Жер үсті тасымалы
9 троллейбус бағыты әуежайдан Симферополь темір жол вокзалына (және Курортная автовокзалына) дейін жүреді. 2015 жылы жаңа тікелей экспресс-жолы іске қосылды. Трансэкспресс автобустары мен троллейбустары әуежайды қала орталығындағы Симферополь темір жол вокзалымен байланыстырады. Бұл бағытты 2015 жылдың мамыр айында "Крым троллейбусы" іске қосты және әр 10 минут сайын екі бағытта да тоқтамай жүреді. Қалааралық троллейбус маршруттары 54 және 55 Алушта, Ялта қалаларына және олардың арасындағы Қырымның оңтүстік жағалауындағы курорттарға барады. No55 Симферополь-Ялта жолы 2014 жылдың сәуірінде қайта ашылды. Әуежай Севастополь автобекетпен тікелей автобус бағыты арқылы байланысты.