Кіріспе
1947 жылы тәуелсіздік алғаннан бері Үндістан көрші елдерден келген босқындардың әртүрлі топтарын қабылдады, соның ішінде бұрынғы Британдық Үндістан аумақтарынан, қазір Пакистан мен Бангладеш, 1959 жылы келген тибеттік босқындар, 1960 жылдардың басында қазіргі Бангладештен келген Чакма босқындары, 1965 және 1971 жылдары басқа да Бангладеш босқындары, 1980 жылдардағы Шри-Ланка тамилдары және жақында Мьянмадан келген Рохинджа босқындары. 1992 жылы Үндістан сегіз елден 400 мың босқын қабылдады. Ішкі істер министрлігінің деректеріне сәйкес, 1 қаңтар 2021 жылы Тамильнадтағы 108 босқын лагерінде 58 843 шри-ланкалық босқын, Одишада 54 босқын және Үндістанда 72 312 тибеттік босқын тұрып жатыр. Үндістанның босқындар туралы ұлттық заңы жоқ, бірақ ол әрқашан көршілес елдердің босқындарын қабылдады. Бұл принципті 1959 жылы Жавахарлал Неру айтқан: босқындар адамгершілікпен қабылданады, босқындар мәселесі екіжақты мәселе болып табылады және босқындар қалыпты жағдай қалпына келген кезде өз елдеріне оралуы керек. Құқықтық заңның жоқтығына қарамастан, Үндістанның Жоғарғы соты үкімет тарапынан босқындарды қорғау міндетін бекіту үшін Адам құқықтары жөніндегі жалпыға ортақ декларацияның 14-бабын және Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық келісімнің 13-бабын қолданды. Үндістан 1951 жылғы босқындар туралы конвенцияға және 1967 жылғы хаттамаға қатысушы мемлекет емес, сондай-ақ босқындармен жан-жақты жұмыс істеу үшін ұлттық заңнаманы да қабылдамады. Оның орнына, ол босқындармен көбінесе саяси және әкімшілік деңгейде жұмыс істейді және олардың мәртебесі мен қажеттіліктерін қамтамасыз ету үшін арнайы жүйелер ғана бар. Сондықтан босқындардың құқықтық мәртебесі 1946 жылғы "Шетелдіктер туралы" заңмен реттелетін қарапайым шетелдіктерден айырмашылығы жоқ.
legal refugees residing in India
Since its independence in 1947, India has accepted various groups of refugees from neighbouring countries, including partition refugees from former British Indian territories that now constitute Pakistan and Bangladesh, Tibetan refugees that arrived in 1959, Chakma refugees from present day Bangladesh in early 1960s, other Bangladeshi refugees in 1965 and 1971, Sri Lankan Tamil refugees from the 1980s and most recently Rohingya refugees from Myanmar. In 1992, India was seen to be hosting 400,000 refugees from eight countries. According to records with the Union Ministry of Home Affairs, as on January 1,2021, there were 58,843 Sri Lankan refugees staying in 108 refugee camps in Tamil Nadu and 54 in Odisha and 72,312 Tibetan refugees have been living in India. India does not have a national refugee law, but it has always accepted refugees from neighbouring countries using the principles enunciated by Jawaharlal Nehru in 1959: refugees will be accorded a humane welcome, the refugee issue is a bilateral issue and the refugees should return to their homeland when normalcy returns. Despite the lack of a formal law, the Supreme Court of India has used the Article 14 of the Universal Declaration of Human Rights and the Article 13 of the International Covenant on Civil and Political Rights to uphold the obligation of refugee protection by the government. India is not a State Party to the 1951 Refugee Convention and its 1967 Protocol, nor has it enacted national legislation to deal comprehensively with refugees. Instead it deals with refugees largely at political and administrative levels, and has only ad hoc systems in place to deal with their status and needs. The legal status of refugees is, therefore, no different from those of ordinary aliens whose presence is regulated by the Foreigners Act of 1946.
Тарих
Бірнеше ғасыр бойы Үндістан өз елінде қуғын-сүргіннен қашып жүрген адамдарға баспана ұсынды. Парсылар - зороастризм дінінің өкілдері. Олар 12-16 ғасырларда ислам дінінің қуғын-сүргініне ұшырап, Үндістанға көшіп келді. Зороастризмнің аңызы бойынша, Зороастризм Сасанидтер империясын жаулап алғаннан кейін бірнеше ғасырдан кейін мемлекет қолдауымен құрылған дін ретінде құлдырап кетті. Нәтижесінде кейбір зороастрийлер өздерінің діни дәстүрлерін сақтау үшін қазіргі Үндістанның Гуджарат штатына көшіп барды. Иранның Қажар әулеті (1794-1925) мұсылмандардан бас тартқан заростриялық иммигранттардың ұрпақтары ирандықтар деп аталады. Үндістан тәуелсіздік алғаннан кейін парстар мен ирандықтар заңды азаматтығын сақтап қалды.
Азаматтық
Үндістанның азаматтық туралы заңын 1955 жылы қабылданған Азаматтық туралы заң (Үндістан Конституциясының 5 - 11-баптары) реттейді. Азаматтық (өзгерістер) туралы заңдар 1986 жылы, 1992 жылы, 2003 жылы, 2005 жылы, 2015 жылы және 2019 жылы қабылданды. Үндістан үкіметі жүргізетін Үндістан азаматтарының ұлттық тізілімі (НРК) Ассам штатының азаматтарын анықтау үшін атаулар сияқты маңызды ақпаратты қамтиды. Үкімет алғашқы тізілімді 1951 жылғы санақтан кейін дайындады, бірақ оны 2013 жылы Үндістанның Жоғарғы сотының бұйрығына дейін жаңартпады. Үндістанның федералды және мемлекеттік үкіметтері барлық салаларда NRC-ді жүзеге асырудың әртүрлі кезеңдерінде.
Заңдық босқындар
Қазіргі кездегі Үндістанның азаматтық туралы заңдары негізінен jus sanguinis (туғандық бойынша азаматтық) jus soli (аумақта туу құқығы бойынша азаматтық) -ға қарама-қарсы. Тәуелсіз ел болғаннан бері Үндістан үкіметі тек Тибет пен Шри-Ланкадан келген заңды көшіп келушілерді ғана өткендегі босқындар ретінде танып, оларға тегін білім беру және жеке куәлік беруді қамтамасыз етті. Үш елдің басым көпшілігін құрайтын мұсылмандар ғана. Сондай-ақ, тұрғындардың азаматтығын алу үшін талаптарды 11 жылдан 6 жылға дейін жеңілдетеді. Азаматтық туралы заң жобасына Үндістанның айналасындағы мұсылман емес бірнеше елдерді жатқызбау туралы алаңдаушылық туындады, мысалы, Шри-Ланка, Шри-Ланка бойынша Шив Сена және бірнеше діни қайраткерлер Тамил аралында бұрын дискриминация болғандықтан, Тамил Наду штатында заңды тұрғылықты тұруға рұқсат етілген Тамил тілінде сөйлейтін индустардың азаматтық мәртебесі туралы алаңдаушылық білдірді. Қытайдан келген тибетті босқындар да заң жобасынан алынып тасталды, бірақ олар әлі де алаңдаушылық туғызады.
Заңсыз көшіп келушілер
Үндістанның жарамды азаматтығы немесе визасы жоқ адамдар заңсыз көшіп келушілер болып саналады. Заңсыз көшіп келушілер шетелдіктер туралы заңға (1946 ж.) бағынады, ол шетелдікті Үндістан азаматы емес адам деп анықтайды. Шетелдіктер туралы заң шетелдікті өз еліне қайтарып жібергенге дейін ұстауға рұқсат береді. Заңсыз көші-қон саясатта ұлттық қауіпсіздік мәселесі болып табылады. Бұл әсіресе, Джамму мен Батыс Бенгалия сияқты осал аймақтарда қауіпсіздікке қауіп төндіреді деп күтілуде. Үндістанның қауіпсіздік ұйымы "Center on Monday" "көптеген ұлтшыл топтардың идеологиясына жанашырлық танытатын кейбір рохинджалар Джамму, Дели, Хайдарабад және Меватта белсенді әрекет етуі мүмкін және ішкі қауіпсіздікке қауіп төндіруі мүмкін" деп мәлімдеді. Сонымен қатар, әйелдер мен қыздар заңсыз сауда арқылы Үндістанға әкелінеді; заңсыз сауданың жалпы мақсаты - жезөкшелік. 2005 жылы 1983 жылы қабылданған "Заңсыз көшіп келушілер туралы" заңды Үндістанның Жоғарғы соты жоққа шығарды. 2012 жылдың 9 тамызында Жоғарғы Сот заңсыз көшіп келгендерді депортациялау туралы қоғамдық мүддеге қатысты арызды қарады. Бұл жағдайда Үндістан үкіметі өз аумағына заңсыз көші-қонның немесе өз азаматтарының заңсыз көші-қонның кез келген түрін қолдамайтынын мәлімдеді. Үкімет тек заңсыз көшіп келген бангладештіктерді заңдастырылған жолмен депортациялауды ғана қолдайды.
Ауғанстан
Қазіргі уақытта Үндістанда 8 мыңнан 11 мың 684 ауған босқыны бар, олардың көпшілігі мұсылмандар мен сикхтер. Үндістан үкіметі Біріккен Ұлттар Ұйымының босқындар жөніндегі жоғарғы комиссарына (БҰҰЖК) олар үшін бағдарлама жүргізуге рұқсат берді. 2015 жылы Үндістан үкіметі 4300 индус және сикх босқынына азаматтық берді. Олардың көбісі Ауғанстандан, кейбіреулері Пакистандан келген.
Бангладеш
1947 жылы Үндістанның бөлінуі кезінде Шығыс Бенгалиядан көптеген адамдар, негізінен индустар, Батыс Бенгалияға көшіп келді. Батыс Бенгалияның жергілікті халқы кейде осы босқындарды "бенгалдар" деп атайды. 1947 жылдан 1961 жылға дейін Шығыс Бенгалияда индустар саны 30% -дан 19% -ға дейін төмендеді. 1991 жылы бұл көрсеткіш 10,5%-ға дейін төмендеді. 2001 жылы халық санағы бойынша бұл көрсеткіш 9,2%-ды құраса, 2008 жылы 8%-ды құрады. Чакма - Бангладештегі буддалық қауым. Бангладештен келген чакма иммигранттары Мизорамның оңтүстік бөлігінде қоныстанды, өйткені олар 1962 жылы Карнафули өзеніндегі Каптаи бөгеті салынып жатқан кезде жер аударылды. Олар оңалту мен өтемақы алмағандықтан Бангладештен Үндістанға қашып кетті. 2001 жылы BBC көптеген Бангладеш индусы отбасылары Бангладештегі қуғын-сүргіннен қашу үшін Үндістанға кіргенін хабарлады, өйткені олар азшылықты діни топтардың мүшелері болды.
Үндістанның бөлінуі
Үндістанның бөлінуі нәтижесінде екі жаңа құрылған ел арасында бірнеше ай бойы халық алмасулар болды. Үндістан мен Пәкістан арасындағы шекара орнатылғаннан кейін, 14,5 миллионға жуық адам бір елден екінші елге көшіп, жаңа елде көпшіліктің дінін ұстанбай, қауіпсіз болуды іздеді. 1951 жылғы санаққа сүйенсек, бөліністен кейін бірден 7,226 миллион мұсылман Үндістаннан Пәкістанға көшіп келді, ал 7,249 миллион индус пен сикх Пәкістаннан Үндістанға көшіп келді. Батыс шекарадан 11,2 миллионға жуық көшіп-қонушы өтті, бұл жалпы көшіп-қонушы халықтың 78% құрайды. Олардың көбісі Пунджаб арқылы келген. 5,3 миллион мұсылман Үндістаннан Пакистанның Батыс Пенджабына көшіп барды, ал 3,4 миллион индус пен сикх Пакистаннан Үндістанның Шығыс Пенджабына көшіп барды. Батыстың басқа жерлерінде 1,2 миллион адам Синдке және одан әр бағытқа көшіп барды. Шығыстағы алғашқы көші-қон кезінде Шығыс Бенгалиядан Үндістанға 3,5 миллион индус көшіп келді, ал басқа жаққа 0,7 миллион мұсылман көшіп келді.
Жақында келгендер
Пәкістанда мұсылман еместер конституциялық және құқықтық кемсітушілікке ұшырайды. Нәтижесінде Пәкістанның индустары мен сикхтері Үндістанға баспана іздеп келді; олардың көбі ХХІ ғасырда келді. Үндістанның қалаларында 400-ге жуық пакистандық индус босқындары тұрады.
Тибет
Көптеген діни босқындар Тибеттен келеді. Тибеттіктердің көшпелі қозғалысының жетекшісі 14-ші Далай-лама 1959 жылғы Тибет көтерілісінен кейін Тибеттен Үндістанға кетті. Оның соңынан 80 мыңға жуық тибеттік босқындар келді. Премьер-министр Джавахарлал Неру Тибет босқындарына Тибетке қайтып оралғанға дейін Үндістанда тұруға рұқсат беруге келісті. Тибет диаспорасы Орталық Тибет әкімшілігін, жер аударылудағы үкіметті, Дхарамшаланың маңындағы МакЛеод Гандж қаласында, Кангра ауданы, Химачал Прадеште ұстайды. Ұйым Үндістандағы тибеттіктердің саяси қызметін үйлестіреді. 1960 жылы Майсур штатының (қазіргі Карнатака) үкіметі Майсур ауданындағы Байлакуппеде жердің шамамен жартысын бөлді. 1961 жылы Үндістандағы алғашқы тибеттілердің қонысы - Лугас Самдуплинг құрылды. Бірнеше жылдан кейін тағы бір қоныс, Тибет Дики Ларсое (ТДЛ) құрылды. Карнатакада тағы үш елді мекен салынды: Хунсурдың маңындағы Гурупура ауылында Рабгайлинг, Коллегальдің маңындағы Одерпальядағы Дхонденлинг және Уттара Каннададағы Мундгогтағы Доегулинг. Бұл елді мекендер арқылы мемлекет барлық Үндістан мемлекеттерінің ішіндегі ең көп тибеттік босқынға ие болды. 2020 жылдың қорытындысы бойынша, Карнатакада 12 мектеп бар, олар тибет қауымымен және тибет қауымы үшін жұмыс істейді. Басқа мемлекеттер де тибеттіктерге жер берді. Бір тибет колониясы - Химачал Прадеш штатының Бір қаласында орналасқан елді мекен. Одиша штатының Гаджапати ауданындағы Жирангода үлкен тибет қауымы және Оңтүстік Азиядағы ең үлкен будда монастыры бар. Үндістан үкіметі тибеттіктерге арнайы мектептер салып, тегін білім, денсаулық сақтау және мектепте үздік оқушыларға стипендиялар берді. Университеттердегі медицина және инженерлік орындардың біразы тибеттіктерге арналған. Тіркеу куәлігі (ТТ) деп аталатын құжат - бұл тибеттіктердің Үндістанда тұруына рұқсат беру, ол аймаққа байланысты жыл сайын немесе жарты жылда жаңартылады. 16 жастан асқан әрбір тибеттік босқын оған тіркелуі керек, ал жаңадан келген босқындарға RC берілмейді. Тағы бір ресми құжат - "Сары кітаптар" деген лақап атпен аталған Үндістанның жеке куәлігі - тибеттіктерге шетелге саяхаттауға мүмкіндік береді. Ол RC берілгеннен кейін бір жылдан кейін беріледі.
Азаматтық туралы заңға өзгертулер енгізу туралы 2019 жылғы Заң
2019 жылғы Азаматтық түзету заңы (2019 жылдың 11 желтоқсанында қабылданған) Пәкістан, Бангладеш және Ауғанстаннан келген индустар, сикхтер, буддистер, джайндар, парсилер және христиандық діни азшылықтар үшін діни қуғын-сүргінге ұшыраған (егер олар 2014 жылдың 31 желтоқсанына дейін Үндістанға келген болса) Үндістан азаматтығына жол ашады. Осы топтардан шыққан босқындар азаматтығын алу үшін ең аз дегенде 5 жыл бойы Үндістанда тұруы керек. Азаматтық заңына өзгертулер енгізу туралы заң 2020 жылдың 10 қаңтарынан бастап күшіне енді, бірақ нақты ережелер әлі белгіленбеген.
1972 жылы шығарылған үнді ұлты ұгандалықтар
1972 жылы этникалық басымдықты құрайтын халық отандықтарды, соның ішінде Үндістаннан шыққандарды да Угандадан қуып шығарды. Көптеген үндістер 1947 жылы Пәкістанда болған көтерілістен және 1971 жылы Бангладештегі геноцидтен қашып, Угандаға қоныс аударған. Басқа елдерде қудаланған үнді діндерінің ұстандары (буддистер, индустар, джайндар және сикхтер) Үндістанда жалпы алғанда босқындар ретінде қабылданады. 1972 жылдың тамыз айының басында Уганда президенті Иди Амин Угандадағы 80 мыңға жуық үндістерге, көбінесе гуджаратилерге 90 күн ішінде елден кетуді бұйырды. Шет елге шығарылғандардың ішінде 23000 Уганда азаматтары болған үндістер де бар еді. Кейіннен Уганданың үнділік азаматтары қуудан босатылса да, олардың көбі өз еркімен кетуді таңдады. Сол кезде Угандада үнділерге қарсы сезім кеңінен тараған болатын.