Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Üliger, ертегі - солтүстік-шығыс Азиядағы монғолдардың (буриаттарға кіреді) ертегілері мен халықтық аңыздарына берілген жалпы термин. Олар буряттер мен басқа да Сібір тайпаларының ауызша дәстүрлерінің маңызды бөлігі болып табылады және басқа да функциялар арасында буддалық туылған оқиғаларды ауызша жеткізу үшін пайдаланылды. Оқиғалар монғол әдебиетінде маңызды, өйткені олар ауыздан-ауызға беріліп келеді.
Üliger , tale is the general term given to tales and popular myths of the Mongols (included in Buryats) of north east Asia. They are an important part of the oral traditions among the Buryats and other Siberian tribes, and among other functions, were used to orally transmit Buddhist birth stories. The tales are significant in Mongolian literature, given its long standing tradition of passing stories on by word of mouth.
Формат
Дәстүр бойынша, өлигерлер ауызша айтылады, көбінесе жұптар немесе квартейндер түрінде. Ауызша әдебиеттегі басқа эпостар сияқты, жеке üliger ұзындығы мен мазмұны әр жағдайда әр түрлі болуы мүмкін. Бір атақты әнші - ішкі монғолдың муу-окині "өлігерді бірнеше ай бойы айта алатын" болған. Басқа эпостық ақындар сияқты, улигер орындаушылары өздерін аспаппен, бұл жағдайда төрт кыллы скрипкамен сүйемелдеді.
Traditionally, üligers are delivered orally in alliterative verses, often taking the form of couplets or quatrains. Like other epics in oral literature, individual üliger can vary greatly in length and content from one occasion to the next. One famous performer, the Inner Mongolian Muu ōkin, "was said to be able to recite üliger that lasted for months." Like other epic poets, üliger performers accompanied themselves with an instrument, in this case a four stringed fiddle.
Мақсаты
Өлеңдер әдетте мифологиялық және тарихи батырлар туралы аңыздарды айтады. Халықтың сүйікті өлеңдері - Шыңғыс ханға қатысты мақал-мәтелдер, ханның өміріне қатысты эпостар, оның ішінде оның екі ақ аттары туралы әңгіме. Бүгінде монғол әншілері "Үш патшалықтың романсы" атты ертегідегі Хуа Гуан Суоның аңызына негізделген өлеңдерді айтады. Гесар патша туралы эпос сияқты ұзын аңыздар шамандық дәстүрлерді жеткізудің маңызды құралдары болды. Оирд эпостары: Джангар, төрт Оирдтың монғолдарды жеңгені туралы, Хан Харангуи, Бум Эрдене және т.б. Гесар патша туралы эпос монғол фольклорының бір бөлігі ғана емес, сонымен қатар Тибет пен Қытай тарихында да терең тамыр жайған. Алайда, жанрдың ауызша сипатын ескере отырып, әрқашан көптеген нұсқалар болған және каноникалық мәтін берілмейді. Дәстүрдің 15 ғасырға дейінгі дәуіріне қарамастан, ертегі 1716 жылы Цинь әулетінің Кангси императорының тапсырысы бойынша монғолша ағаштан жасалған баспаға енгізілді. XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басында Лингтангтан шыққан бір ғұлама-монах бұл әңгіменің ағаштан жасалған нұсқасын құрастырған. Гесар патшаның улигерлері тіпті Каспий теңізіне дейін батысқа қарай, Тибет буддистік калмыктармен Еуропаға жеткен. Қытай және тибет әдебиеті сондай-ақ "Өлігер иін Далай" (Сүйдестіктер мұхиты, сондай-ақ Kathāsaritsāgara қараңыз) жинағына негізделген, ол буддалық туылған оқиғалар жинағы (оның ішінде "Дана адам және ақымақ" әңгімелер жиынтығы) 1837 жылы О. Ковалевски редакциялаған. "Дана мен ақымақ" кітабын монғол тілінде жазған қытай немесе тибет аудармасы ма, жоқ па, бұл туралы ғалымдар арасында пікірталастар бар.
Üligers generally tell the legends of mythological and historical heroes. Popular üligers include the proverbs attributed to Genghis Khan, and the epics surrounding Khan's life, including the tale about his two white horses. Still recited today by Mongolian singers are üligers based on the story of Hua Guan Suo, one of the warriors from the Romance of the Three Kingdoms. Longer myths, such as the Epic of King Gesar, were important vehicles for the transmission of shamanic traditions. Oirad epics relayed in üligers are Jangar, the history of the four Oirad's Victory over the Mongols, Khan Kharangui, Bum Erdene, etc. The Epic of King Gesar is not only a part of Mongolian folklore but is also engrained in Tibetan and Chinese history. However, given the oral nature of the genre, a large number of variants have always existed, and no canonical text can be given. Despite the age of the tradition dating to the 15th century, the tale was put into Mongolian woodblock print, commissioned by the Kangxi Emperor of the Qing dynasty in 1716. In the late 19th/early 20th century a woodblock edition of the story was compiled by a scholarly monk from Lingtsang. Üligers of King Gesar have even been told as far west as the Caspian Sea, reaching Europe with the Tibetan Buddhist Kalmyk people. Chinese and Tibetan literature also underlies the Üliger iin Dalai (The Ocean of Parables, see also Kathāsaritsāgara), a collection of Buddhist birth stories (including the set of stories "The Wise Man and the Fool") edited in 1837 by O. Kowalewski. There is some scholarly debate as to whether a Chinese or a Tibetan version of "The Wise Man and the Fool" is the direct source for the Mongolian text, but while there are small variations, on the whole the Mongolian version is quite faithful to its originals.
Байланысты әдебиеттер
Хайсиг, Уолтер. "Монғолдар". Enzyklopädie des Märchens: Handwörterbuch zur historischen und vergleichenden Erzählforschung. "Тарихи және салыстырмалы оқиғалар зерттеуінің анықтамалығы". Эдс. Курт Ранке мен Рольф Вильгельм Бредних. Уолтер де Грюйтер, 1999 жыл. 812 23 - ші бөлім. Лохия, Сушама. 32 ағаш адам туралы монғол ертегілері (γučin qoyar modun kümün ü üliger). 1968 жылы Харрассовицте. Попке, Сюзанна Л. Бурят Улигер: Толеи Мергеннің оқиғалары. 2005 жыл.
Heissig, Walther. "Mongolen." Enzyklopädie des Märchens: Handwörterbuch zur historischen und vergleichenden Erzählforschung. Eds. Kurt Ranke and Rolf Wilhelm Brednich. Walter de Gruyter, 1999. 812 23. Lohia, Sushama. The Mongol Tales of the 32 Wooden Men (γučin qoyar modun kümün ü üliger). Harrassowitz, 1968. Popke, Suzanne L. Buryat Uliger: The Adventures of Tolei Mergen. 2005.