Кіріспе

Canada v Schmidt, [1987] 1 S. C. R. 500, Канада Жоғарғы Сотының Канада Құқықтар және бостандықтар Хартиясы бойынша экстрадиция бойынша негізгі әділдіктің қолданылуы туралы шешімі. Канададағы негізгі әділдікке заңмен қорғалатын түрлі шаралар кіргенімен, Сот адамның басқа елге экстрадицияланғаны үшін қандай жазаға тартылатынын қарастыра отырып, тек "сезімге тиетін" жазалар ғана негізгі әділдікке қарсы келетінін анықтады.

Өмірбаян

Қылмысқа айыпталушы Канада азаматы Хелен Сьюзан Шмидт еді, ол өзінің ұлы Чарльз Гресс пен оның досы Пол Хилдебрандпен бірге Огайо штатының Кливленд қаласында жас қызды ұрлап кеткен. Шмидт қыздың немересі екеніне және оның биологиялық анасы оны балаға қолайсыз үйде ұстағанына сенетінін айтты. Содан кейін Хелен Шмидт 1982 жылы тұтқындалғанға дейін Нью-Йоркте екі жыл бойы қызбен бірге өмір сүрді. Ол кісі ұрлау, АҚШ-та федералды қылмыс, Огайо штатында бала ұрлау қылмысы бойынша айыпталды. Сол жылы ол ұрлаудан ақталды, бірақ ол мемлекеттік сот басталғанға дейін Канадаға қашып кетті. Ол Онтариода тұтқындалып, экстрадициялауға дайындалды. Шмидт ұстап алудан босатылғаннан кейін бала ұрлау үшін айыпталу АҚШ Конституциясының Бесінші түзетуіндегі қос қауіптілік шартын бұзбайды, өйткені АҚШ Жоғарғы Соты штаттық қылмыстарды федералды қылмыстардан бөлек қарастырады. Шмидт экстрадицияға қарсы Канаданың Құқықтар және бостандықтар туралы хартиясының 11-ші бөлімінің (h) бойынша қос қауіптілік құқықтарын бұзу деп күресті.

Шешім

Көпшілік шешімді судья Жерар Ла Форест жазды. Жоғарғы Сот істі қарауға өзінің құзыреті бар екенін анықтағаннан кейін, ол Хартия заңдарынан басқа экстрадиция заңы бұзылған-бұзылмағанын қарады. Экстрадициялау заңына сәйкес, Канададағы сот отырысы Канадада да, басқа елде де қылмыстық қылмыс жасалғанына жеткілікті дәлелдер бар-жоғын анықтайды. Экстрадициялау туралы тыңдау екі есе қауіптен сақталуы керек деп дәлелдеді, өйткені бұл Канада заңдарында негізгі құқық. Алайда, бұл сот отырысы емес, сондықтан Жоғарғы Сот екі жақты қауіп туралы дәлелдер сотқа көбірек қолайлы қорғаныс деп шешті. Ре Берли ісі (1865) Канаданың қабылдаушы елге сот жүргізуіне сену керектігін көрсету үшін келтірілді. Осыған байланысты, Сот Хартияның 11 (h) бөліміне тоқталып, бала ұрлау мен бала ұрлау қылмыстары тым ұқсас деген дәлелге назар аударды. Сот Канада үкіметі экстрадициялау туралы шешімдерді Хартияның 32-бабына сәйкес қабылдаса, шетелдік үкіметтің әрекеттері бұған жатпайды, бұл 11-бапқа қатысты, өйткені оның құқықтары сот процестеріне қарсы сақталады және Канада үкіметі сот процесін жүргізбейді. Сот 11-бапқа сәйкес көптеген басқа да құқықтар экстрадиция үшін маңызды емес деп дәлелдеді. Мысалы, 11-бапта айыпсыздық презумпциясы кепілдендірілген, бірақ іс жүзінде Канада адамдарды айыпсыздық презумпциясы жоқ елдерге ұстап береді. Канада азаматтарының мобильділік құқығын қамтамасыз ететін Хартияның 6-бөлімі қарастырылмады, өйткені Сот бұл мәселені Германия Федеративтік Республикасы мен Раука істерінде қараған болатын және экстрадиция қуғын-сүргінге қарсы құқықты негізделген шектеу бола алады деп тапты. Соңында Сот Хартияның 7 бабын қарастырды, онда адамның өмір сүру, бостандық және қауіпсіздік құқығы, осы құқықтан айыру негізгі әділдікке сәйкес келмеген жағдайда ғана кепілдендіріледі. Соттың айтуынша, экстрадициялау туралы үкіметтің шешімдері, экстрадициялау туралы сот отырысы, тіпті келісім-шарт 7-бөлімге жатады. Екстрадициялаудың өзі 7-бөлімді бұзуы мүмкін, өйткені адам өзінің құқықтары бұзылуы мүмкін. Соттың пікірінше, басқа елде жазалар тым ауыр болуы мүмкін, сондықтан Канада үкіметі адамдарды сол елге экстрадициялау арқылы қауіпке ұшыратпауы керек. Мысалы, азаптау қабылданбайды, және бұл мәселені шешу үшін Сот Altun v. Germany (1983) деген істі келтірді, бұл істі Еуропалық Адам құқықтары жөніндегі комиссия қарады. Жалпы алғанда, "сезімге тиетін" жаза беру экстрадиция туралы істерде негізгі әділдікке қайшы келеді. Алайда сот бұл істерде билік өкіметінің мүддесін қорғауға шақырды. Сонымен қатар, шетелдік сот жүйесі Канаданың сот жүйесіне қарағанда мүлдем өзгеше болуы оны міндетті түрде әділетсіз етпейді. Басқа елдегі тұрақты операциялармен салыстырғанда, Канададағы негізгі сот төрелігі бойынша кепілдіктердің алуан түрлілігі "қате" деп қарастырылуы мүмкін, сондықтан экстрадиция істерінде қарастырудың қажеті жоқ. Сотта айыпсыздық презумпциясы Канададағы негізгі әділдіктің бір бөлігі болғанымен, егер бұзылса, ар-ұжданды шокируі мүмкін емес деп анықтады. Сонымен қатар, "күнәгер ар-ұжданның шоқы" теориясы қашқындарды сот алдында соттауға кедергі келтірмейді. Алайда Шмидт істі жоғалтты. Канадада екі жақты қауіп-қатер негізгі әділдіктің бір бөлігі болса да, Ла Форест былай деп жазды: "Мен біздің конституциялық стандарттарымызды басқа елдерге таңулап қоюға болады деп ойламаймын". Көпшілігі айыптау Огайодағы "дәстүрлі рәсімдерге" сәйкес келеді деп тапты. Соңында ол: "Біз көргендей, АҚШ Жоғарғы Сотының бірнеше рет федералды және штаттық деңгейдегі бірінен соң бірі қудалаулар автоматты түрде тиісті процесстік шартты бұзбайтынын, оның рухы мен мазмұны Жарғының 7-бабына ұқсас екенін, бірақ соттар қысымшылықты болдырмау үшін әрекет ететінін түсінгеніміз қызықты".

Ламер

Сотталушы Антонио Ламердің келісімі бойынша, экстрадиция кезінде кейбір жазалар негізгі әділдікті бұзуы мүмкін. Алайда ол экстрадиция туралы сот отырысына қатысқанда, адам "қылмыс жасады деп айыпталған адам" болып табылады, сондықтан 11-бөлім қолданылуы керек деп санайды. Сондықтан экстрадиция туралы сот отырысында адамның Хартияға сәйкес заңды құқықтары болуы тиіс, өйткені шетелдік үкімет қазір ұқсас құқықтарды қарастыруға рұқсат беруі мүмкін. Дегенмен, Ламер де Шмидтке қарсы шешім шығарған болар еді, өйткені ол бала ұрлау мен баланы ұрлау жеткілікті түрде әртүрлі қылмыстар деп санады.

Уилсон

Сондай-ақ, судья Берта Уилсон да пікір білдірді, ол да Шмидтке қарсы шешім шығарған болар еді. Ол азаматтың "аяқтай" өзінің Хартияға сәйкес құқықтарды экстрадициялау туралы сот отырысында талап ете алатынын айтты. Уилсон 11-ші және 7-ші баптар бойынша құқықтарды талап ету Огайоға қарсы емес, Шмидтті экстрадициялау сотының Шмидтті экстрадициялау туралы шешім қабылдамас бұрын Канададағы түрмеде ұстауға қатысты шешім қабылдауына қарсы деп санады. Алайда, Вильсон Шмидттің "Огайодағы қылмыс АҚШ кодексі бойынша жасалған қылмыспен бірдей екенін дәлелдей алмағанын" айтты.

Салдары

Бұл іс кейіннен бірқатар экстрадиция істерінде келтірілген, соның ішінде Киндлер Канадаға қарсы (1991), бұл жазалау ар-ожданды шоктамайтынына мүмкіндік берді және Құрама Штаттар Бернске қарсы (2001), бұл Киндлерді жоққа шығарды. Суреш пен Канада (азаматтық және иммиграция министрі) арасындағы іс бойынша 2002 жылы Сот азаптау мүмкіндігі ар-ожданға шоқ түсіреді деп шешті. Алайда, шокталған ар-ұждан ілімін қолдану сынсыз қалған жоқ. Профессор Питер Хогг негізгі әділдіктің анықтамасы қалай екіжақты болғанын және соттардың "қатаң қатаңдықты" қабылдағанын атап, шокталған ар-ұжданды өлшеу әсіресе қиын деп айтады. Ол Хартияның 12-бабында тыйым салынған қатыгездік пен ерекше жазаның, әрине, шоқтайтын жаза болуы керек деп жазады. Алайда ол Канадада қатыгездік пен ерекше деп саналатын кейбір жазалар экстрадиция кезінде қолайлы деп саналатынын атап өтті. Сондықтан Хогг кейбір жазаларды "жәбірлі және ерекше деп қарастырғандықтан, олар таңғалдырмайды немесе қабылдауға жатпайды!" деп атап өтті.