Кіріспе

Бельгиялық тайпа Виромандуи немесе Веромандуи (галл: *Uiromanduoi) - темір дәуірі мен рим дәуірінде қазіргі Вермандо аймағында (Пикардия) тұратын бельгиялық тайпа. Галлия соғыстары кезінде (5850 б.з.д.) олар 57 жылы Цезарьға қарсы белгиялық коалицияға қараған.

Атауы

Олар Виромандуо және Виромандуи (var. Веро) Цезарь (б.з.д. 1-ші ғасырдың ортасы), Виромадуос Ливий (б.з.д. Плинийдің (б.з.б. 1-ші ғасыр) "уур" (ur) деп атауы, Птолемейдің (б.з.б. 2-ші ғасыр) "оуури" (romándues) деп атауы, Орозийдің (б.з.б. Виромандуи этнонимі - галлиялық *Uiromanduoi (саз. Uiromanduos), сөзбе-сөз "ат адамдары" немесе "еркек понилер" дегенді білдіреді. Ол mandos ("пони") дегенге қосылған *uiro ("адам") сабағынан алынған. Бұл сөзді "кентаурлар" немесе "пони иеленуші еркектер" деп түсіндіру керек. Пьер Ив Ламберт екінші элементті Уэльстің матруымен салыстыра отырып, "адамдарды таптағандар" деген мағынаны ұсынды. 9 ғасырда Вирманденциум каструм (Вирманди 1160 жылы) деп куәландырылған Верманд қаласы және 877 жылы Верманденсис пагус ("Виромандуи пагусы") деп куәландырылған Вермандои аймағы Бельгия руының атымен аталған. A civitas Veromandorum Notita Galliarum (шамамен б.з.б. 400), бірақ оның Вермандқа немесе Сент-Квентинге қатысты екенін білмейміз.

Аумағы

Виромадуи аумағы негізінен Вермандои епархиясының шекарасына сәйкес келеді, қазіргі Верманд, Сент-Квентин, Нойон және Мойслен қалалары. Ол "Вермандои" төбешігінде, Сома және Оиз өзендерінің жоғарғы ағысындағы қалың орманмен жартылай қоршалған аймақта орналасқан. Олар батыста Амбиани мен Белловачи, солтүстікте Нерви мен Атребате, шығыста Реми, оңтүстікте Суессиондер арасында өмір сүрді. Оиз өзені дәстүрлі түрде Виромадуи мен Реми арасындағы шығыс шекара деп саналады. Эрнест Дежардинс, кейбір авторлар, Виромануан аумағы шығысқа қарай Вервинске дейін созылып кеткенін ұсынды, бірақ бұл әлі де даулы болып табылады.

Римге дейінгі кезең

Олардың негізгі оппидумы (1620 гектар) римдік кезеңге дейін, қазіргі Верманд қаласына сәйкес, Оминьон өзенінің шығысында орналасқан. Қалдықтар мен үздіксіз баспаналар сайтта салыстырмалы түрде кеш пайда болды, Галлия соғыстарынан (5850 б.з.д.) бұрын немесе оның кезінде, және ол, бәлкім, Римдіктердің Бельгияға шабуылға дейін уақытша баспана ретінде қызмет еткен. Кейбіреулер бұл қаланы Рим армиясында қызмет еткен бельгиялық көмекші жасақ әскери лагерь ретінде тұрғызған деген пікірде. Аугуст дәуірінен бастап біздің заманымыздың V ғасырының басына дейін бұл жерде халық тығыз орналасқан.

Рим дәуірі

Аугуста Виромандарум (қазіргі Сент-Квентин), Август билігі кезінде Верманд оппидумынан 11 км қашықтықта байланыс осьтеріне жақын орналасқан (27 б.з.б. 14 жылы), көп ұзамай Вермандты негізгі елді мекен ретінде алмастырды. Рим дәуірінде Аугуста Виромандарумның көлемі 4060 га-ға жетті, бұл Галло-римдік басты қалалардың орташа көрсеткіші. IV ғасырда елді мекенді адамдар тастап кеткен немесе оның халқының саны едәуір азайып кеткен. Кейбір ғалымдар Аугуста (Сент-Квентин) осы кезеңде Вирмандис (Верманд) арқылы цивитастың басты қаласы ретінде ауыстырылды және ол ақырында 9-ғасырда өз орнын қайта алды деп дәлелдеді, бірақ бұл басқа ғалымдар күмән келтірді. Noviomagus (галь тілінде: "жаңа нарық"), қазіргі Noyon-ға сәйкес келеді, алғаш рет Антониндік маршрутта (б.з.б. VI ғасырда қаланың ықпалы аймақтың басқа елді мекендерімен бәсекелесе алды және ол 531 жылы епископ Медард өзінің епископтық қоршауын Нойонға ауыстырғаннан кейін жергілікті діни билік орталығы болды. Басқа екінші агломерациялар Гуй, Контрагинум (Кондрен), Шатильон-сюр-Оаз және, мүмкін, Марсиде орналасқан. Гуй біздің заманымыздың 1-ші ғасырынан бастап кем дегенде 3-ші ғасырға дейін билік еткен. Сент-Квентиннің маңында орналасқан, оның биіктігі 12 га-ға жетті.

Ла Тене кезеңі

Археолог Жан Луи Бруноның айтуынша, б.з.д. Б.з.д. 3 ғасырдың аяғында Виромануилер, бәлкім, бельгалықтарға мәдени жағынан қосылған.

Галлия соғыстары

Виромадуилер, бәлкім, Юлий Цезардың экспансиясына қарсы белгиялық одақтың бір бөлігі болғандығымен танымал. Нервилер мен Атребаттармен бірге олар 57 жылы шамамен Сабис шайқасында Юлий Цезарьмен шайқасты. Бұл шайқас туралы біз Юлий Цезардың "Де Белло Галлико" атты еңбегінде егжей-тегжейлі баяндалғандықтан білеміз. Ол бельгиялықтардың римдіктер лагерін әлі де салып жатқан кезде орманнан шығып, римдіктерді таңғалдырғанын айтады. Соғыстың алғашқы кезеңінде римдіктер лагерін жоғалтып, ауыр зардап шекті, бұл олардың галл одақтастарын оларды тастап кетуге итермеледі. Алайда, олар өздерінің желілерін реформалап, ақыр соңында Виромандуи мен Атребатты жеңіп, Нервилерді жойып жіберді, олар "соңғысына дейін соғысып, бауырларының мәйіттерімен күресті". Осы шайқастан кейін Цезарь барлық бельгиялық тайпалардың барлық бекіністерін қиратып, олардың күшін бұзып, оларды Рим империясының бөлігі етті. Виромадуи мен Нерви ат әскерін өте аз мөлшерде қолданды, мүмкіндігінше жаяу әскерге көбірек көңіл бөлді. Олар жауларының атлы әскерін қорғаныш ретінде, жиі "жағалар" жасап, жеңіп шығатын. Осы тактиканы қолдана отырып, олар римдіктерге қарсы тұрып, олардың тығыз ормандар мен батпақтардағы қауіпсіздігінен шабуыл жасады.

Рим дәуірі

Виромадуилер, бәлкім, біздің заманымыздың 1-ші ғасырында цивитастың мәртебесін алды. Рим дәуіріндегі жазуларда екі Виромандуанның билер ретінде қызмет еткені айтылған.

Дін

Галло-римдік діни алаң - Шамп-де-Нойер (Мартевиль, Вермандтан 1 км қашықтықта) - бәлкім, ескі галл ғибадатханасында тұрғызылған, онда Ла Тен кезеңіндегі кейбір қарулар, соның ішінде ерікті деформацияланған семсер діни құрбандықтар дәстүріне қатысқан сияқты. Бұл жерде Рим дәуірінде үш ғибадатхана (фана) салынған. Біздің заманымыздың 1-ші ғасырының басында Месниль Сен-Никазиде ғибадатхана орналасқан, ол бастапқыда кәпірлерді құрбандыққа шалу үшін пайдаланылатын кремациялық платформаға бағытталған. Бұл жерде шамамен б.з.д. 150 жылы, содан кейін тасталды. 280-290 ж. б. Бұл жерде Аполлон Ватумарусқа арналған және құрбандықпен бірге орналастырылған ваза, ана құдайдың мүсіні, Рисустың бейнелері және Нимфалар мен Солдың бейнелері табылды. Ватумарос ("Жоғары көруші") деген құдайлық атау галл тіліндегі vātis ("көрнеуші, көруші") деген сөзден құралған, ол maros ("жоғары") деген сөзге қосылған. Аугуста Виромандарумдағы жазуда Виромандаундық діни қызметкер Суициус туралы айтылады. Кондрен қаласында Меркурий мен Росмерта бейнеленген тас рельеф табылды.