Кіріспе

Codex Zographensis (немесе Tetraevangelium Zographense; ғылыми қысқарту Zo) - көне шіркеу славян тіліндегі канонның жарық қолжазбасы. Бұл кітап 304 пергамент парақтан тұрады; алғашқы 288 парақ глаголитте жазылған және Тетраевангелие (Матай, Марқа, Лұқа және Жохан) деп ұйымдастырылған. Қалған парақтар кириллицада жазылған, онда XIII ғасырдың синахариі бар. Бұл 10 - ғасырдың соңы немесе 11 - ғасырдың басында жасалған.

Ашу және жариялау

Бұл қолжазба бастапқыда Болгарияның Афон тауындағы Зограф монастырына тиесілі болған. Ол Иэрисо маңындағы монастырь шіркеуінде сақталып, кейін монастырь кітапханасына берілді. 1843 жылы хорват жазушысы және Габсбург дипломатиясы Антун Миханович монастырда болған кезінде қолжазбаны тапты. Кодекстің маңыздылығын бір жылдан кейін монастырға келген орыс тарихшысы және фольклоршы Виктор Григорович жариялады. 1856 жылы Измайл Срезневский қолжазбаның кейбір бөліктерінің алғашқы көшірмесін жариялады. 1860 жылы Зограф монастырының монахтары Кодексті Ресей императоры Александр II-ге сыйға тартты. Қайырымдылық Петр Севастьяновтың (1811-1867) археологиялық экспедициясы кезінде Ресейге жеткізілді. 1862 жылы бұл археологиялық коллекция бөлініп, Мәскеу мен Санкт-Петербургтің әртүрлі мекемелеріне берілді. Глаголиттік кодекс Императордың қоғамдық кітапханасының құрамына кірді, ол әлі күнге дейін сонда сақталады. Кодексті алғаш рет 1877 жылы Виктор Григорович сипаттады, ал екі жылдан кейін кодекстің глаголиттік бөлігін славяншы Ватрослав Ягич Берлинде Quattuor evangeliorum codex glagoliticus olim Zographensis nunc Petropolitanus деп жариялады, ол толық кириллицада көшірілді, кіріспе және латын тілінде кең ауқымды филологиялық түсініктемемен.

Мазмұны

Қолжазба 304 паргамент парақтан тұрады. Алғашқы бірнешеуі сақталмаған, сондықтан ол Матай 3:11-ден басталып, Жоханнан аяқталады, ал Матай 16:20 24:20 -ге кейіннен Ежелгі шіркеу славян грамматикасына енгізілген. Алғашқы 288 парақ Глаголитте жазылған және онда Ізгі хабардың мәтіні бар. Сонымен қатар, қолжазбаның ортасындағы бірнеше қосымша парақтар жоғалып кетті. 11 ғасырдың аяғында немесе 12 ғасырдың басында кейбір жоғалған парақшалар (41-ден 57-ге дейін) 17 жаңа парақшамен ауыстырылды, олар квадратты глаголитте жазылған. Олар өздері палимпсест болған. Қалған 16 парақшада 13 ғасырдың синаксарийі бар.

Шығуы және тілдік ерекшеліктері

Бұл кітап, біршама ескірген Мариан кодексімен бірге, ең көне славян әліпбиі - дөңгелек глаголиттік жазуды қолданғаны үшін маңызды құжат болып табылады. Кодексті тілдік тұрғыдан талдаған кезде, мәтіннің стилі мен көнелігі біркелкі емес екені анықталды, екінші бөлігі біріншісіне қарағанда ескірек. Кейбір ғалымдар мұны қолжазбаның бастапқы тілінде біртіндеп өзгеріп отыратынымен түсіндіреді. Жалпы, Codex Zographensis тілінің фонологиясы - күшті йерлердің архаикалық дауысталуы сирек кездеседі, эпентетикалық л сақталады, бірақ қолжазбаның көп бөлігінде йерлер ассимиляцияланады. Морфология мен синтаксис жағынан аздап архаикалық, бірақ қосымшалардың нақты өрлеу формалары және қатысушылардың ескі формалары жақсы сақталған (мысалы, prošь, nošь және сирек кездесетін prosivъ, nosivъ).