Кіріспе

Фотосуретке түсіру кезінде камера ішіндегі пленка немесе цифрлық сенсордың жарыққа ұшырау уақыты. Фотография түсірілгенде, камераның қақпағы ашық тұрған кездегі осы уақыт – қақпақ жылдамдығы немесе экспозиция уақыты деп аталады. Пленкаға немесе бейне сенсорына жететін жарық мөлшері экспозиция уақытына пропорционалды. Мысалы, 1/500 секундтық экспозиция 1/250 секундтық экспозицияға қарағанда екі есе аз жарық береді.

Кіріспе

Камераның жапқыш жылдамдығы, линзаның диафрагмасы немесе f-саны және сахнаның жарықтылығы фильмге немесе сенсорға жететін жарық мөлшерін анықтайды (экспозиция). Экспозиция мәні (EV) – бұл жапқыш жылдамдығы мен f-санын ескеретін шама. Түсірілетін беттің (пленканың немесе сенсордың) жарыққа сезімталдығы "ISO" (мысалы, 200 ISO, 400 ISO) сандарымен орнатылғаннан кейін, түсірілген сахнадан шығатын жарықты диафрагма мен жапқыш жылдамдығы арқылы фильмнің немесе сенсордың жарыққа сезімталдығына сәйкес реттеуге болады. Бұл фотосуреттегі барлық егжей-тегжейлі мәліметтер оқылатын кезде жақсы экспозицияны қамтамасыз етеді. Камераға тым көп жарық енуі суреттің өте ақшыл болуына (немесе "көп экспозиция") әкеледі, ал жарықтың жетіспеуі суреттің тым қараңғы болуына (немесе "азық экспозиция") әкеледі. Жапқыш жылдамдығы мен f-санының әртүрлі комбинациялары бірдей экспозиция мәнін (E.V.) береді. Экспозиция мәнінің формуласына сәйкес, экспозиция уақытын екі еселеу жарық мөлшерін екі есе көбейтеді (1 EV азайтады). Диафрагманы √2 есеге азайту (мысалы, f/2.8-ден f/4-ке) жарық мөлшерін екі есе азайтады. Мысалы, f/2.8 диафрагмасы f/5.6 диафрагмасынан төрт есе көп жарық кіргізеді. 1/50 с жапқыш жылдамдығы f/2.8 диафрагмасымен 1/100 с жапқыш жылдамдығы f/4 диафрагмасымен бірдей экспозиция мәнін береді, сондай-ақ 1/200 с жапқыш жылдамдығы f/5.6 диафрагмасымен немесе 1/25 с f/8 диафрагмасымен де бірдей экспозиция мәнін береді.

Экспозицияға әсерінен бөлек, жапқыш жылдамдығы фотосуреттердегі қозғалыстың бейнеленуін өзгертеді. Өте қысқа жапқыш жылдамдықтарымен жылдам қозғалатын нысандарды тоқтатуға болады, мысалы спорттық іс-шараларда. Қозғалысты бүркемелеу үшін әдейілеп ұзақ жапқыш жылдамдықтары қолданылады. Қысқа экспозиция уақыттарын кейде "жедел", ал ұзақ экспозиция уақыттарын "баяу" деп атайды. Диафрагманы түзетулерді бірдей (дұрыс) экспозицияны сақтау үшін жапқыш жылдамдығының өзгерістерімен өтеуге болады. Фотографияның алғашқы күндері қол жетімді жапқыш жылдамдықтары стандартталмаған, бірақ әдеттегі тізбек 1/10 с, 1/25 с, 1/50 с, 1/100 с, 1/200 с және 1/500 с болатын. Диафрагма да, пленканың сезімталдығы да (кем дегенде 3 түрлі ұлттық стандарттар болған). Бұл мәселеге шешім табу үшін камераға кіретін жарық мөлшерін дәл екі есе немесе жартылай азайтатын стандартталған диафрагма таңдау әдісі қабылданды (f/2.8, f/4, f/5.6, f/8, f/11, f/16, және т.б.), жапқыш жылдамдығы үшін де 2:1 шкаласы қабылданды, сондықтан бір диафрагмалық сатыны ашу және жапқыш жылдамдығын бір сатыға азайту бірдей экспозицияны қамтамасыз етті. Жапқыш жылдамдықтары бойынша келісілген стандарттар:

Бұл шкалада әрбір қадам жарық мөлшерін шамамен екі есеге арттырады (ұзақ уақыт) немесе жартысына дейін азайтады (қысқа уақыт). Камера жапқыштарында көбінесе өте ұзақ экспозициялар жасауға арналған бір немесе екі қосымша параметр болады:
B (bulb) жапқышты жапқышты босату ұсталғанша ашық ұстайды. T (time) жапқышты жапқышты босату батырмасы басылғаннан кейін қайтадан басқанша ашық ұстайды. Фотографтың камера қозғалысынан туындаған бұлыңғырлықсыз суретке түсіру қабілеті қолмен ұсталатын камера үшін ең баяу жапқыш жылдамдығын таңдауда маңызды параметр болып табылады. Көптеген 35 мм фотографтар қолданатын шамамен ереже – камераның сілкінісінен туындаған бұлыңғырлықсыз оңай қолдануға болатын ең баяу жапқыш жылдамдығы объективтің фокустық қашықтығына жақын болады. Мысалы, 50 мм қалыпты объективпен 35 мм камераны қолмен пайдалану үшін ең жақын жапқыш жылдамдығы 1/60 с ("50-ге" жақын), ал 200 мм объектив үшін 1/200 с-тан төмен жапқыш жылдамдықтарын таңдамау ұсынылады. Бұл ереже фотосуреттің мақсатты қолданылуын білумен толықтырылуы мүмкін, айтарлықтай ұлғайту және жақын қарау үшін арналған сурет айқын бұлыңғырлықты болдырмау үшін жылдам жапқыш жылдамдығын қажет етеді. Камераны, қолды немесе денені бекіту, монопод немесе штативті пайдалану арқылы камераның қозғалысын азайту арқылы, шамалы жапқыш жылдамдықтарын бұлыңғырлықсыз қолдануға болады. Егер жапқыш жылдамдығы қолмен ұстауға тым баяу болса, камераны қолдау үшін әдетте штатив қолдану керек. Цифрлық камералар мен линзалардағы бейне тұрақтандыру көбінесе 3–4 сатыға баяу жапқыш жылдамдықтарын пайдалануға мүмкіндік береді (экспозициялар 8–16 есе ұзағырақ). Жапқыш басымдығы – камераларда қолданылатын түсіру режимі. Бұл фотографқа жапқыш жылдамдығын таңдауға және камераға дұрыс диафрагманы таңдауға мүмкіндік береді. Бұл кейде Жапқыш жылдамдығы басымдығы Авто Экспозициясы немесе Canon камераларындағы TV (уақыт мәні) режимі, Nikon және басқа брендтердегі S режимі деп аталады.